Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification

सिसृक्षुरयुतातानि स चात्मानमयूयुजत् / युक्तात्मनस्ततस्तस्य तमोमात्रासमुद्भवः

sisṛkṣurayutātāni sa cātmānamayūyujat / yuktātmanastatastasya tamomātrāsamudbhavaḥ

అసంఖ్య సృష్టులను సృష్టించదలచి అతడు తన ఆత్మను నియమించాడు; యుక్తాత్ముడైన అతనిలోనుండి తామసమాత్ర ఉద్భవించింది।

sisṛkṣuḥwishing to create
sisṛkṣuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√sṛj (सृज्, धातु)
FormDesiderative participle (sananta; sisṛkṣu), Puṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana; ‘wishing to create’
ayutātāniten-thousands (multitudes)
ayutātāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootayuta (प्रातिपदिक) + tāni (tad, सर्वनाम)
FormNapumsaka, Dvitīyā (2nd), Bahuvacana; ‘ten-thousands’ (ayuta) used as numeral-noun; object of creating
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
ātmānamhimself/self
ātmānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; reflexive sense
ayūyujatjoined/yoked
ayūyujat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√yuj (युज्, धातु)
FormLaṅ (Imperfect/अनद्यतनभूत), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; Parasmaipada; reduplicated imperfect form
yukta-ātmanaḥof the disciplined-souled one
yukta-ātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootyukta (कृदन्त-प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī (6th), Ekavacana; bahuvrīhi ‘whose self is disciplined/yoked’ (of him)
tataḥthen
tataḥ:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAvyaya; ‘then/from that’
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī (6th), Ekavacana
tamas-mātrā-samudbhavaḥthe arising from the dark portion
tamas-mātrā-samudbhavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदिक) + mātrā (प्रातिपदिक) + samudbhava (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana; tatpuruṣa ‘arising from the measure/portion of darkness’