Atharva Veda 9.10.2 — Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 10, Mantra 2

Sukta 10

Sanskrit (Devanagari)

गा॒य॒त्रेण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कम॒र्केण॒ साम॒ त्रैष्टु॑भेन वा॒कम्। वा॒केन॑ वा॒कं द्वि॒पदा॒ चतु॑ष्पदा॒क्षरे॑ण मिमते स॒प्त वाणीः॑

IAST Transliteration

gāyatréṇa práti mimīte arkám arkéṇa sā́ma trā́iṣṭubhena vā́kam | vā́kena vā́kaṃ dví-padā cátuṣ-padā́kṣareṇa mimate saptá vā́ṇīḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

With Gāyatrī he measures out the hymn; with hymn, the Sāman; with Trāiṣṭubha, speech. With speech (he measures) speech: by the syllable they measure the seven voices, two-footed and four-footed.

Translation

గాయత్రీతో అతడు ఋక్ (ఋచా/స్తుతి)ను కొలుస్తాడు; ఋక్‌తో సామను; త్రైష్టుభంతో వాక్ (వాణి)ను. వాక్‌తో వాక్‌ను (కొలుస్తాడు); అక్షరంతో వారు ఏడు వాణులను కొలుస్తారు—ద్విపదీ, చతుష్పదీగా.

Word by Word

• गायत्रेण: by/with the Gāyatrī (metre)
• गायत्रेण: करण
• Type: Noun
• Root: गायत्र (प्रातिपदिक)

• प्रति: towards; in return; correspondingly
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• मिमीते: measures; apportions
• मिमीते: —
• Type: Verb
• Root: मा (माने/मितौ) धातु

• अर्कम्: the Arka (hymn/chant; also ‘sun’ in other contexts)
• अर्कम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• अर्केण: by/with the Arka
• अर्केण: करण
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• साम: the Sāman (chant)
• साम: कर्म
• Type: Noun
• Root: सामन् (प्रातिपदिक; nom./acc. sg. neut. ‘साम’)

• त्रैष्टुभेन: by/with the Triṣṭubh (metre)
• त्रैष्टुभेन: करण
• Type: Noun
• Root: त्रैष्टुभ (प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा

• वाकम्: speech; utterance
• वाकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक ‘वाक्/वाच्’)

• वाकेन: by/with speech
• वाकेन: करण
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• वाकम्: speech
• वाकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• द्विपदा: two-footed (i.e., of two pādas/feet)
• द्विपदा: कर्म
• Type: Adjective
• Root: द्विपद् (प्रातिपदिक)

• चतुष्पदा: four-footed (i.e., of four pādas/feet)
• चतुष्पदा: कर्म
• Type: Adjective
• Root: चतुष्पद् (प्रातिपदिक)

• अक्षरेण: by/with a syllable; by the imperishable (word)
• अक्षरेण: करण
• Type: Noun
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक)

• मिमते: (they) measure; apportion
• मिमते: —
• Type: Verb
• Root: मा (माने/मितौ) धातु

• सप्त: seven
• सप्त: —
• Type: Numeral
• Root: सप्त

• वाणीः: voices; utterances
• वाणीः: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाणी (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (speculative hymn).

Devata: Vāc / Chandas / Akṣara (speech and its imperishable unit).

Chandas: Didactic/speculative; internally references Gāyatrī and Trāiṣṭubh.

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta