Sukta 10

Mantra 1

आत्मा। यद् गा॑य॒त्रे अधि॑ गाय॒त्रमाहि॑तं॒ त्रैष्टु॑भं वा॒ त्रैष्टु॑भान्नि॒रत॑क्षत । यद् वा॒ जग॒ज्जग॒त्याहि॑तं प॒दं य इत् तद् वि॒दुस्ते अ॑मृत॒त्वमा॑नशुः

ఆత్మ—గాయత్రీపై ‘గాయత్ర’ంగా స్థాపించబడినది ఏదో; లేదా త్రైష్టుభం నుండి త్రైష్టుభ (ఛందస్సు) చెక్కి వెలికి తీసినది ఏదో; లేదా జగతీలో స్థాపితమై ‘జగత్’ అయిన పాదం ఏదో—దానిని నిజంగా తెలిసినవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.

Mantra 2

गा॒य॒त्रेण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कम॒र्केण॒ साम॒ त्रैष्टु॑भेन वा॒कम्। वा॒केन॑ वा॒कं द्वि॒पदा॒ चतु॑ष्पदा॒क्षरे॑ण मिमते स॒प्त वाणीः॑

గాయత్రీతో అతడు ఋక్ (ఋచా/స్తుతి)ను కొలుస్తాడు; ఋక్‌తో సామను; త్రైష్టుభంతో వాక్ (వాణి)ను. వాక్‌తో వాక్‌ను (కొలుస్తాడు); అక్షరంతో వారు ఏడు వాణులను కొలుస్తారు—ద్విపదీ, చతుష్పదీగా.

Mantra 3

जग॑ता॒ सिन्धुं॑ दि॒व्यऽस्कभायद् रथंत॒रे सूर्यं॒ पर्य॑पश्यत्। गा॒य॒त्रस्य॑ स॒मिध॑स्ति॒स्र आ॑हु॒स्ततो॑ म॒ह्ना प्र रि॑रिचे महि॒त्वा

జగతీతో అతడు దివ్యలోకంలో సింధు (ప్రవాహం/సముద్రం)ను ఆధారంగా నిలిపాడు; రథంతరంలో అతడు సూర్యుణ్ని చుట్టూరా దర్శించాడు. గాయత్రానికి మూడు సమిధలు (ఇంధన కఱ్ఱలు) అని చెబుతారు; అక్కడి నుంచే మహిమ బలంతో అది మహత్త్వంగా పొంగి పొర్లింది.

Mantra 4

उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनाम्। श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो॒ऽभीऽद्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चत्

మంచిగా పాలు ఇచ్చే ఈ ధేనువును నేను ఇక్కడికి ఆహ్వానిస్తున్నాను; సుహస్తుడైన గో-దోహకుడు ఆమెను దోహనము చేయుగాక. సవితా మా కొరకు శ్రేష్ఠమైన ‘సవ’ (ప్రేరణ/ఉత్సాహం)ను ప్రవర్తింపజేశాడు; ప్రజ్వలితమైన ‘ఘర్మ’ (తప్త పాత్ర/అగ్ని-తాపం) — ఇదే — నిశ్చయంగా మంగళంగా ప్రకటించింది.

Mantra 5

हि॒ङ्कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू॑नां व॒त्समि॒च्छन्ती॒ मन॑सा॒भ्यागा॑त्। दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो॑ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय

‘హింగ్’ అని మ్రోగుతూ, వసువుల వసుపత్నిగా, మనసుతో తన వత్సాన్ని వెదుకుతూ ఇక్కడికి వచ్చింది. ఈ అఘ్న్యా (అవధ్య) ధేనువు అశ్వినుల కొరకు పాలను దోహనము చేయుగాక; మహత్తర సౌభాగ్యానికి వర్ధిల్లుగాక.

Mantra 6

गौर॑मीमेद॒भि व॒त्सं मि॒षन्तं॑ मू॒र्धानं॒ हिङ्ङ॑कृणो॒न्मात॒वा उ॑ । सृक्वा॑णं घ॒र्मम॒भि वा॑वशा॒ना मिमा॑ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो॑भिः

కదులుతున్న దూడపై ఆవు మ్రోగింది; ‘హిఙ్’ అనే ధ్వనితో ఆమె తల్లితనమైన తల (మూర్ధా) లాగా (ఏదో) నిర్మించింది. దానిని నాకుతూ, వేడిమి వైపు ఆకులమై, ఆమె తన మాయు (రంభన)ను కొలిచి కొలిచి వెలిబుచ్చుతుంది; తన పాలలతో దానిని త్రాగనిస్తుంది.

Mantra 7

अ॒यं स शि॑ङ्क्ते॒ येन॒ गौर॒भिवृ॑ता॒ मिमा॑ति मा॒युं ध्व॒सना॒वधि॑ श्रि॒ता। सा चि॒त्तिभि॒र्नि हि च॒कार॒ मर्त्या॑न् वि॒द्युद् भव॑न्ती॒ प्रति॑ व॒व्रिमौ॑हत

ఇదే ఆమె చల్లేది: చుట్టుముట్టి ఉన్న ఆవు, గోశాలలో స్థిరపడీ, తన మాయు (రంభన)ను కొలిచి పంచుతుంది. ఆమె తన ఉపాయాలతో మానవులను నిజంగా తన అధీనంలోకి తెచ్చింది; విద్యుద్ధై, కప్పి ఉన్న ఆవర్తనాన్ని ప్రతిఘాతంతో చీల్చింది.

Mantra 8

अ॒नच्छ॑ये तु॒रगा॑तु जी॒वमेज॑द् ध्रु॒वं मध्य॒ आ प॒स्त्याऽनाम्। जी॒वो मृ॒तस्य॑ चरति स्व॒धाभि॒रम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः

అక్షయ (లోక)ంలో వేగంగా సాగే జీవశక్తి గృహాల మధ్యలో ధృడంగా నిలిచి కదులుతుంది. ఆ జీవుడు తన స్వధా (నియమాలు) చేత మృతుల మధ్య సంచరిస్తాడు—అమర్త్యుడై ఉన్నా మర్త్యునితో ఒకే యోని/ఉద్భవముగలవాడు.

Mantra 9

वि॒धुं द॑द्रा॒णं स॑लि॒लस्य॑ पृ॒ष्ठे युवा॑नं॒ सन्तं॑ पलि॒तो ज॑गार । दे॒वस्य॑ पश्य॒ काव्यं॑ महि॒त्वाद्य म॒मार॒ स ह्यः समा॑न

జలపు పృష్టంపై పరుగెత్తే విధువును—యువకుడై ఉన్నా—పలితుడు (నెరిసినవాడు) లేపాడు. దేవుని కావ్యకౌశల్యాన్ని ఆయన మహిమచేత చూడండి: నిన్న అదే ఉన్నవాడు నేడు మరణించాడు.

Mantra 10

य ईं॑ च॒कार॒ न सो अ॒स्य वे॑द॒ य ईं॑ द॒दर्श॒ हिरु॒गिन्नु तस्मा॑त्। स मा॒तुर्योना॒ परि॑वीतो अ॒न्तर्ब॑हुप्र॒जा निरृ॑ति॒रा वि॑वेश

దీనిని చేసినవాడు దీనిని ఎరుగడు; దీనిని చూసినవాడు—చూడండి—దీని నుండి అది జారిపోయింది. తల్లి గర్భయోనిలో అంతర్భాగంగా ఆవరించబడి ఉన్న ఆ బహుప్రజ (శక్తి)లో నిరృతి ప్రవేశించింది.

Mantra 11

अप॑श्यं गो॒पाम॑नि॒पद्य॑मान॒मा च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चर॑न्तम्। सस॒ध्रीचीः॒ स विषू॑ची॒र्वसा॑न॒ आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तः

నేను గోపాలుని (పాలకుని) చూశాను—అతడు ఎప్పుడూ కుంగిపోడు—ఇటూ అటూ, ఇక్కడికీ దూరానికీ వెళ్లే మార్గాల్లో సంచరిస్తాడు. తన సూటిగా సాగే, అడ్డంగా సాగే గమనాలను ధరించి, లోకాల అంతర్భాగంలో అతడు నిరంతరం ఇటూ అటూ తిరుగుతూ సాగుతాడు.

Mantra 12

द्यौर्नः॑ पि॒ता ज॑नि॒ता नाभि॒रत्र॒ बन्धु॑र्नो मा॒ता पृ॑थि॒वी म॒हीयम्। उ॒त्ता॒नयो॑श्च॒म्वो॒३र्योनि॑र॒न्तरत्रा॑ पि॒ता दु॑हि॒तुर्गर्भ॒माधा॑त्

ద్యౌ మా తండ్రి—జనకుడు; ఇక్కడే మా నాభి; మహత్తరమైన పృథివీ మా తల్లి—మా బంధువు. విస్తరించిన ఆ రెండు పాత్రల మధ్య యోని (గర్భస్థానం) ఉంది; అక్కడే తండ్రి కుమార్తె గర్భాన్ని స్థాపించాడు.

Mantra 13

पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतः॑ । पृ॒च्छामि॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॑ पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्योऽम

నేను నిన్ను పృథివీ యొక్క పరమ అంతం గురించి ప్రశ్నిస్తున్నాను; వీర్యవంతమైన అశ్వం యొక్క రేతస్ (బీజం) గురించి ప్రశ్నిస్తున్నాను. సమస్త భువనపు నాభి గురించి ప్రశ్నిస్తున్నాను; వాక్కు యొక్క పరమ వ్యోమం (అత్యున్నత ఆకాశం) గురించి ప్రశ్నిస్తున్నాను.

Mantra 14

इ॒यं वेदिः॒ परो॒ अन्तः॑ पृथि॒व्या अ॒यं सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतः॑ । अ॒यं य॒ज्ञो विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑र्ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्योऽम

ఈ వేది పృథివీ యొక్క పరమ అంతం; ఈ సోమం వీర్యవంతమైన అశ్వం యొక్క రేతస్ (బీజం). ఈ యజ్ఞం సమస్త భువనపు నాభి; ఇదే బ్రహ్మం—వాక్కు యొక్క పరమ వ్యోమం (అత్యున్నత ఆకాశం).

Mantra 15

न वि जा॑नामि॒ यदि॑वे॒दमस्मि॑ नि॒ण्यः संन॑द्धो॒ मन॑सा चरामि । य॒दा माग॑न् प्रथम॒जा ऋ॒तस्यादिद् वा॒चो अ॑श्नुवे भा॒गम॒स्याः

నేను నిజంగా ఏమై ఉన్నానో స్పష్టంగా తెలియదు; లోపల దాగి, బిగిగా బంధింపబడి, మనస్సుతోనే సంచరిస్తున్నాను. నాకు ఋతస్య తొలి జనుడు (ప్రథమజ) వచ్చినప్పుడు, నిశ్చయంగా ఈ వాక్కు (వాచ) యొక్క ఒక భాగాన్ని నేను పొందాను.

Mantra 16

अपा॒ङ् प्राङे॑ति स्व॒धया॑ गृभी॒तोऽम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः । ता शश्व॑न्ता विषू॒चीना॑ वि॒यन्ता॒ न्य॑१न्यं चि॒क्युर्न नि चि॑क्युर॒न्यम्

స్వధా చేత గ్రహింపబడిన వాడు వెనుకకూ ముందుకూ కదులుతాడు—అమరుడు, మర్త్యునితో, ఒకే యోని (ఒకే ఆధారం) కలవాడు. ఆ ఇద్దరూ శాశ్వతులు; విభిన్న దిశలుగా విడిపోయి దూరమవుతూ, ఒకరినొకరు తెలిసికొన్నారు; అయినా ఆ మరొకరిని (పూర్తిగా) తెలియలేదు.

Mantra 17

स॒प्तार्ध॑ग॒र्भा भुव॑नस्य॒ रेतो॒ विष्णो॑स्तिष्ठन्ति प्र॒दिशा॒ विध॑र्मणि । ते धी॒तिभि॒र्मन॑सा॒ ते वि॑प॒श्चितः॑ परि॒भुवः॑ परि॑ भवन्ति वि॒श्वतः॑

ఏడు—అర్ధ-గర్భితులు—భువనపు బీజం (రేతస్), విష్ణువు విధానంలో దిక్కులలో స్థిరంగా నిలిచియున్నారు. వారు ధీతులు మరియు మనస్సు ద్వారా—వారు విపశ్చితులు—అన్ని వైపులా పరిభువులు (ఆవరించువారు), సర్వతోముఖంగా ప్రబలుతారు.

Mantra 18

ऋ॒चो अ॒क्षरे॑ पर॒मे व्योऽम॒न् यस्मि॑न् दे॒वा अधि॒ विश्वे॑ निषे॒दुः । यस्तन्न वेद॒ किमृ॒चा क॑रिष्यति॒ य इत् तद् वि॒दुस्ते अ॒मी समा॑सते

ఋక్ మంత్రాలు అక్షర (అవినాశి) తత్త్వంలో—పరమ వ్యోమంలో—ఉన్నాయి; అక్కడ సమస్త దేవతలు అధిష్ఠితులై ఆసీనులై ఉన్నారు. ఆ తత్త్వాన్ని తెలియనివాడు ఋచాతో ఏమి సాధిస్తాడు? దానిని నిజంగా తెలిసినవారే ఏకమై సమ్మతితో కలిసి ఆసీనులవుతారు.

Mantra 19

ऋ॒चः प॒दं मात्र॑या क॒ल्पय॑न्तोऽर्ध॒र्चेन॑ चाक्लृपु॒र्विश्व॒मेज॑त्। त्रि॒पाद् ब्रह्म॑ पुरु॒रूपं॒ वि त॑ष्ठे॒ तेन॑ जीवन्ति प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः

ఋక్ మంత్రాలు మాత్రా ప్రమాణంతో ‘పదం’ (శబ్ద-పాదం)ను నిర్మిస్తూ, అర్ధఋచతోనే కదిలే సమస్త జగత్తును క్రమబద్ధం చేశాయి. త్రిపాద బ్రహ్మం—బహురూపం—విస్తరించి వ్యాపించింది; దాని వలననే నాలుగు దిక్కులు జీవిస్తాయి.

Mantra 20

सू॒य॒व॒साद् भग॑वती॒ हि भू॒या अधा॑ व॒यं भग॑वन्तः स्याम । अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चर॑न्ती

మంచి మేతభూమి నుండి, ఓ భగవతీ, నీవు నిశ్చయంగా వృద్ధి చెందు; అప్పుడు మేమూ నీతో కలిసి భగవంతులు (ధన్యులు) అవుదాం. ఓ అఘ్న్యే—చంపరానిదానా—సర్వదాయినీ, ఇప్పుడు ఎక్కడైనా గడ్డిని తిను; సంచరిస్తూ శుద్ధ జలాన్ని త్రాగు.

Mantra 21

गौरिन्मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॒त्येक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी । अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी॑ स॒हस्रा॑क्षरा॒ भुव॑नस्य प॒ङ्क्तिस्तस्याः॑ समु॒द्रा अधि॒ वि क्ष॑रन्ति

దీప్తిమతి ‘గౌరీ’ జలాలను కొలిచి విభజించింది; ఆమెనే శిల్పిణిగా వాటిని మలుస్తుంది. ఆమె ఏకపదీ, ద్విపదీ, ఆమెనే చతుష్పదీ; ఆమె అష్టపదీ, నవపదీగా కూడా అయింది—భువనానికి సహస్రాక్షర పఙ్క్తి. ఆమెపై సముద్రాలు విస్తరించి పైపైగా ప్రవహిస్తూ అన్ని దిక్కులా పొర్లిపోతాయి.

Mantra 22

कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा अ॒पो वसा॑ना॒ दिव॒मुत्प॑तन्ति । तं आव॑वृत्र॒न्त्सद॑नादृ॒तस्यादिद् घृ॒तेन॑ पृथि॒वीं व्यूऽदुः

కృష్ణ బంధనాన్ని తొలగించే, హరితవర్ణ, సుపర్ణ (సుందర రెక్కల) శక్తులు—నీటిని వస్త్రంలా ధరించి—దివ్యాన్ని చేరేలా పైకి ఎగురుతాయి. అవి ఋతాసనంనుండి ఆ కృష్ణ నియమనాన్ని అధిగమించాయి; ఆపై నిజంగా ఘృతంతో భూమిని తెరిచి అభిషేకించి పవిత్రం చేశాయి.

Mantra 23

अ॒पादे॑ति प्रथ॒मा प॒द्वती॑नां॒ कस्तद् वां॑ मित्रावरु॒णा चि॑केत । गर्भो॑ भा॒रं भ॑र॒त्या चि॑दस्या ऋ॒तं पिप॒र्त्यनृ॑तं नि पा॑ति

పాదమున్న రూపాలలో మొదట ఆమె ముందుకు వస్తుంది—హే మిత్ర-వరుణులారా, మీ ఇద్దరిలో ఎవరు దాన్ని తెలిసికొన్నారు? గర్భమూ ఆమె భారాన్ని మోస్తుంది; అది ఋతాన్ని పరిపూర్ణం చేస్తుంది, అనృతాన్ని కిందకు నొక్కి నిలుపుతుంది.

Mantra 24

वि॒राड् वाग् विरा॑ट् पृ॑थि॒वी वि॒राड॒न्तरि॑क्षं वि॒राट् प्र॒जाप॑तिः । वि॒राण्मृ॒त्युः सा॒ध्याना॑मधिरा॒जो ब॑भूव॒ तस्य॑ भू॒तं भव्यं॒ वशे॒ स मे॑ भू॒तं भव्यं॒ वशे॑ कृणोतु

విరాజ్‌యే వాక్ (వాణి); విరాజ్‌యే పృథివి; విరాజ్‌యే అంతరిక్షం; విరాజ్‌యే ప్రజాపతి. విరాజ్ నుండి మృత్యువు సాధ్యుల అధిరాజుగా (పరమరాజుగా) అయ్యాడు; భూతం, భవిష్యత్తు అతని వశంలో ఉన్నాయి—అతడు నా కొరకు కూడా భూతం, భవిష్యత్తును వశపరచుగాక.

Mantra 25

श॒क॒मयं॑ धू॒ममा॒राद॑पश्यं विषू॒वता॑ प॒र ए॒नाव॑रेण । उ॒क्षाणं॒ पृश्नि॑मपचन्त वी॒रास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन्

దూరం నుంచే నేను పేడ-ఇంధనపు పొగను చూశాను—విషూవ కాలంలో, దూరపు వైపు మరియు సమీపపు వైపు—రెండు వైపులా. వీరులు మచ్చలున్న ఎద్దును వండారు; అవే మొదట స్థాపితమైన ధర్మ-నియమాలు.

Mantra 26

त्रयः॑ के॒शिन॑ ऋतु॒था वि च॑क्षते संवत्स॒रे व॑पत॒ एक॑ एषाम्। विश्व॑म॒न्यो अ॑भि॒चष्टे॒ शची॑भि॒र्ध्राजि॒रेक॑स्य ददृशे॒ न रू॒पम्

మూడు ‘కేశిన’ (దీర్ఘకేశ) శక్తులు ఉన్నాయి; అవి ఋతువారీగా విడివిడిగా దర్శనమిస్తాయి. సంవత్సరంలో వారిలో ఒకడు తన కేశాన్ని కత్తిరించుకుంటాడు. మరొకడు తన శచీభిః (ప్రభావవంతమైన శక్తులతో) సమస్తాన్ని దర్శిస్తాడు; ఒకడికి చెందిన ధ్రాజిః (మెరుపు వంటి కాంతి) కనిపిస్తుంది—కాని అతని రూపం కనిపించదు.

Mantra 27

च॒त्वारि॒ वाक् परि॑मिता प॒दानि॒ तानि॑ विदुर्ब्राह्म॒णा ये म॑नी॒षिणः॑ । गुहा॒ त्रीणि॒ निहि॑ता॒ नेङ्ग॑यन्ति तु॒रीयं॑ वा॒चो म॑नु॒ष्याऽवदन्ति

వాక్ (వాణి)కు పరిమితమైన నాలుగు పదాలు (స్థానాలు/స్థాయులు) ఉన్నాయి—వాటిని మనీషిణః (వివేకులు) అయిన బ్రాహ్మణులు తెలుసుకుంటారు. మూడు గుహా (రహస్య)లో నిహితంగా ఉన్నాయి; అవి కదలవు. వాక్కు యొక్క నాలుగవ భాగమే మనుషులు పలుకుతారు.

Mantra 28

इन्द्रं॑ मि॒त्रं वरु॑णम॒ग्निमा॑हु॒रथो॑ दि॒व्यः स सु॑प॒र्णो ग॒रुत्मा॑न्। ए॒कं सद् विप्रा॑ बहु॒धा व॑दन्त्य॒ग्निं य॒मं मा॑त॒रिश्वा॑नमाहुः

ఆయనను ఇంద్రుడు, మిత్రుడు, వరుణుడు, అగ్ని అని అంటారు; అలాగే ఆయనే దివ్యమైన, సుందరపక్షాలుగల గరుత్మాన్ (సుపర్ణ) కూడా. సత్/సత్యం ఒక్కటే—విప్రులు (ఋషులు) దానిని అనేక విధాలుగా పలుకుతారు; ఆయనను అగ్ని, యమ, మాతరిశ్వాన్ అని కూడా అంటారు.