
Rishi: Atharvanic tradition; verse is RV-like in diction and may reflect borrowing/adaptation
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (RV-style); Atharvanic transmission may preserve mixed metrical features
AV 8.3 రక్షోఘ్న సూక్తం. ఇది అగ్నిని అన్ని దిక్కులలో కాపలాదారుడిగా స్థాపించి, మానవ శత్రువులు, రాక్షసులు, యాతుధానులు వంటి శత్రుత్వశక్తులను చురుకుగా సంహరించేవాడిగా వర్ణిస్తుంది. ఋగ్వేదసదృశ త్రిష్టుభ్ ఛందస్సు-శైలిలో అగ్నిశక్తిని అభిషేకించి ప్రజ్వలింపజేస్తూ, పగలు–రాత్రి నిరంతర రక్షణను కోరుతుంది; బాధితుణ్ని ‘పట్టుకున్న’ దానిని చీల్చి తొలగించమని, దాడిచేసేవారిని దహించి భస్మం చేసి వారి దాడి మళ్లీ తిరిగి రాకుండా చేయమని ప్రార్థిస్తుంది.
Mantra 1
शत्रुनाशनम्। र॒क्षो॒हणं॑ वा॒जिन॒मा जि॑घर्मि मि॒त्रं प्रथि॑ष्ठ॒मुप॑ यामि॒ शर्म॑ । शिशा॑नो अ॒ग्निः क्रतु॑भिः॒ समि॑द्धः॒ स नो॒ दिवा॒ स रि॒षः पा॑तु॒ नक्त॑म्
శత్రునాశనమైనది, రక్షోహణమైనది—ఆ వాజినిని (వీరబలవంతుణ్ని) నేను అభిషేకిస్తాను. స్థిరప్రతిష్ఠితుడైన మిత్రుని శరణార్థం నేను సమీపిస్తాను. క్రతువులతో సమిద్ధుడై జ్వలించే అగ్ని—అతడు పగలు మమ్మల్ని హానినుండి కాపాడుగాక; రాత్రి కూడా (కాపాడుగాక).
Mantra 2
अयो॑दंष्ट्रो अ॒र्चिषा॑ यातु॒धाना॒नुप॑ स्पृश जातवेदः॒ समि॑द्धः । आ जि॒ह्वया॒ मूर॑देवान् रभस्व क्र॒व्यादो॑ वृ॒ष्ट्वापि॑ धत्स्वा॒सन्
ఇనుప దంతములవాడా! నీ అర్చిషాతో, సమిద్ధుడైన జాతవేదా, యాతుధానులను వెంబడించి తాకుము. నీ జిహ్వతో మూరదేవులను (మోహింపజేసే భూతశక్తులను) బలంగా పట్టుము; క్రవ్యాదులను (మాంసభక్షకులను) కొట్టి—నీ ఆసనంలో, నీ నోటిలోనే బిగిగా నిలిపివేయుము.
Mantra 3
उ॒भोभ॑यावि॒न्नुप॑ धेहि॒ दंष्ट्रौ॑ हिं॒स्रः शिशा॒नोऽव॑रं॒ परं॑ च । उ॒तान्तरि॑क्षे॒ परि॑ याह्यग्ने॒ जम्भैः॒ सं धे॑ह्य॒भि या॑तु॒धाना॑न्
హే అగ్నీ, ఇరువైపులా భయాన్ని కలిగించేవాడా, నీ దంష్ట్రాలు (కోరలు) దించు; హింస్రుడవై, స్వయంగా పదునెక్కినవాడవై, క్రిందనూ పైకీ—రెండింటినీ దెబ్బతీయి. అంతరిక్షంలో చుట్టూ పరిభ్రమించు; నీ దవడలతో యాతుధానులను పూర్తిగా బిగించి పట్టుకో.
Mantra 4
अग्ने॒ त्वचं॑ यातु॒धान॑स्य भिन्धि हिं॒स्राशनि॒र्हर॑सा हन्त्वेनम्। प्र पर्वा॑णि जातवेदः शृणीहि क्र॒व्यात् क्र॑वि॒ष्णुर्वि चि॑नोत्वेनम्
అగ్నీ, యాతుధానుని చర్మాన్ని చీల్చివేయి; హింసక వజ్రం తీవ్రమైన వేగంతో అతనిని కొట్టుగాక. జాతవేదసా, అతని సంధులు-ముడులను విరగదీయి; క్రవ్యాద్—మాంసభక్షకుడు, మాంసవిదారకుడు—అతనిని చీల్చి విడదీసి, ఊడదీసి తొలగించుగాక.
Mantra 5
यत्रे॒दानीं॒ पश्य॑सि जातवेद॒स्तिष्ठ॑न्तमग्न उ॒त वा॒ चर॑न्तम्। उ॒तान्तरि॑क्षे॒ पत॑न्तं यातु॒धानं॒ तमस्ता॑ विध्य॒ शर्वा॒ शिशा॑नः
ఇప్పుడు నీవు ఎక్కడ అతనిని చూస్తున్నావో, ఓ జాతవేదా—ఓ అగ్నీ, నిలిచియున్నవాడిగానీ, తిరుగుచున్నవాడిగానీ; అంతరిక్షంలో ఎగిరిపోతున్నవాడైన యాతుధానునికూడా—ఆ వానిని, ఓ శర్వా, పదునెక్కినవాడా, నీ శస్త్రముతో ఛేదించి గుచ్చుము.
Mantra 6
य॒ज्ञरिषूः॑ सं॒नम॑मानो अग्ने वा॒चा श॒ल्याँ अ॒शनि॑भिर्दिहा॒नः । ताभि॑र्विध्य॒ हृद॑ये यातु॒धाना॑न् प्रती॒चो बा॒हून् प्रति॑ भङ्ग्ध्येषाम्
యజ్ఞబాణములతో సన్నద్ధుడై, లక్ష్యానికి వంగి, ఓ అగ్నీ—వాక్చేత శల్యములనూ అశనులనూ ధరించుచు—అవే ఆయుధములతో యాతుధానులను హృదయంలో గుచ్చుము; వారి బాహువులను వెనక్కి మడిచి, వారిపైనే తిరిగినవిగా, విరిచివేయుము.
Mantra 7
उ॒तार॑ब्धान्त्स्पृनुहि जातवेद उ॒तारे॑भा॒णाँ ऋ॒ष्टिभि॑र्यातु॒धाना॑न्। अग्ने॒ पूर्वो॒ नि ज॑हि॒ शोशु॑चान आ॒मादः॒ क्ष्विङ्का॒स्तम॑द॒न्त्वेनीः॑
హే జాతవేదా! (మాపై) పట్టుకుని అంటుకున్నవారినీ నీవు చీల్చి దూరం చేయి; ఇంకా (మాపై) రాని యాతుధానులను నీ ఋష్టి (భాలం)-లతో కొట్టి సంహరించు. హే అగ్నీ! నీవు అగ్రగణ్యుడు, జ్వలించేవాడవు—వారిని కింద పడేసి నశింపజేయి; ముడి-భక్షకుడు, కూకే భక్షకులు, వేగవంతులు—ఆ (దుష్ట)వానినే తినివేయనివ్వు.
Mantra 8
इ॒ह प्र ब्रू॑हि यत॒मः सो अ॑ग्ने यातु॒धानो॒ य इ॒दं कृ॒णोति॑ । तमा र॑भस्व स॒मिधा॑ यविष्ठ नृ॒चक्ष॑स॒श्चक्षु॑षे रन्धयैनम्
ఇక్కడే స్పష్టంగా పలికి తెలియజేయి—హే అగ్నీ, వీరిలో ఎవడు ఈ కార్యం చేస్తున్న యాతుధానుడు? హే యవిష్ఠ (అతి యువుడు), సమిధా (ఇంధనకఱ్ఱ)తో వానిని పట్టుకో; హే నృచక్షస్ (మనుష్యులను గుర్తించేవాడా), వానిని నీ దృష్టికి లోబరచి వశపరచు.
Mantra 9
ती॒क्ष्णेना॑ग्ने॒ चक्षु॑षा रक्ष य॒ज्ञं प्राञ्चं॒ वसु॑भ्यः॒ प्र ण॑य प्रचेतः । हिं॒स्रं रक्षां॑स्य॒भि शोशु॑चानं॒ मा त्वा॑ दभन् यातु॒धाना॑ नृचक्षः
హే అగ్నీ, తీక్ష్ణమైన దృష్టితో యజ్ఞాన్ని రక్షించు; హే ప్రచేతస్ (ముందుచూపు గలవాడా), దానిని వసువుల వైపు ముందుకు నడిపించు. హింసక రక్షసులపై మండుతూ—హే నృచక్షస్—యాతుధానులు నిన్ను మోసం చేసి దెబ్బతీయనివ్వకు.
Mantra 10
नृ॒चक्षा॒ रक्षः॒ परि॑ पश्य वि॒क्षु तस्य॒ त्रीणि॒ प्रति॑ शृणी॒ह्यग्रा॑ । तस्या॑ग्ने पृ॒ष्टीर्हर॑सा शृणीहि त्रे॒धा मूलं॑ यातु॒धान॑स्य वृश्च
హే నృచక్షస్, ప్రజల మధ్య ఉన్న రక్షసును చుట్టూ గమనించి చూడు; అతని ముందున్న మూడు అగ్రభాగాలను ప్రతిఘాతంతో కొట్టు. హే అగ్నీ, నీ తేజస్సుతో అతని వెన్నులను నరికివేయి; యాతుధానుని మూలాన్ని త్రివిధంగా కోసివేయి.
Mantra 11
त्रिर्या॑तु॒धानः॒ प्रसि॑तिं त एत्वृ॒तं यो अ॑ग्ने॒ अनृ॑तेन॒ हन्ति॑ । तम॒र्चिषा॑ स्फू॒र्जय॑न् जातवेदः सम॒क्षमे॑नं गृण॒ते नि यु॑ङ्ग्धि
యాతుధానుడు మూడుసార్లు నీ పాశంలో పడుగాక; ఓ అగ్నీ, ఋతాన్ని అనృతంతో హింసించువాడు అతడే. ఓ జాతవేదా, నీ అర్చిష్ (జ్వాల)తో మెరిపిస్తూ అతనిని స్పష్టమైన దృష్టిలోనే బంధించి, నిన్ను స్తుతించు గాయకుని కొరకు అతనిని నియంత్రించు.
Mantra 12
यद॑ग्ने अ॒द्य मि॑थु॒ना शपा॑तो॒ यद् वा॒चस्तृ॒ष्टं ज॒नय॑न्त रे॒भाः । म॒न्योर्मन॑सः शर॒व्या॒३जाय॑ते॒ या तया॑ विध्य॒ हृद॑ये यातु॒धाना॑न्
ఓ అగ్నీ, ఈ రోజు పరస్పర శాపాల వల్ల ఏది పుట్టిందో, మరియు రెభులు (కేకలువేసే వక్తలు) వాక్కును పదును పెట్టి ఏ ఆయుధాన్ని జన్మింపజేస్తారో—కోపం మరియు మనస్సు నుండి పుట్టిన ఆ శరవ్యం (బాణం)—దానితో యాతుధానులను హృదయంలోనే ఛేదించు.
Mantra 13
परा॑ शृणीहि॒ तप॑सा यातु॒धाना॒न् परा॑ग्ने॒ रक्षो॒ हर॑सा शृणीहि । परा॒र्चिषा॒ मूर॑देवान्छृणीहि॒ परा॑सु॒तृपः॒ शोशु॑चतः शृणीहि
తపస్సు యొక్క దహనశక్తితో యాతుధానులను దూరంగా తోసి సంహరించు. హే అగ్నీ, నీ ఘోర ఉష్ణతతో రక్షస్సులను దూరం చేసి నశింపజేయు. నీ అర్చిషా (జ్వాల)తో మూర-దేవులను దూరం చేసి దహించు. ప్రాణభక్షకులను, మండిపోతున్నవారిని కూడా దూరం చేసి భస్మం చేయు.
Mantra 14
परा॒द्य दे॒वा वृ॑जि॒नं शृ॑णन्तु प्र॒त्यगे॑नं श॒पथा॑ यन्तु सृ॒ष्टाः । वा॒चास्ते॑नं॒ शर॑व ऋच्छन्तु॒ मर्म॒न् विश्व॑स्यैतु॒ प्रसि॑तिं यातु॒धानः॑
ఈ రోజున దేవతలు దుష్టతను దూరం చేసి నశింపజేయుగాక; విడిచిన శపథ-శాపాలు తిరిగి అతనిమీదకే వెళ్లుగాక. వాక్శక్తితో విడిచిన బాణాలు ఆ దొంగను మర్మస్థానంలో తాకుగాక; యాతుధానుడు సమస్తుల వల/కన్నిలో పడుగాక.
Mantra 15
यः पौरु॑षेयेण क्र॒विषा॑ सम॒ङ्क्ते यो अश्व्ये॑न प॒शुना॑ यातु॒धानः॑ । यो अ॒घ्न्याया॒ भर॑ति क्षी॒रम॑ग्ने॒ तेषां॑ शी॒र्षाणि॒ हर॒सापि॑ वृश्च
మానవమాంసం (పౌరుషేయ క్రవిష్) తో తనను లేపనం చేసుకునేవాడు, గుర్రం మరియు పశువును బలి-ద్రవ్యంగా చేసే యాతుధానుడు; అఘ్న్యా (అవధ్య) గోవు పాలను ఎత్తుకుపోయేవాడు—హే అగ్నీ, అటువారికి తలలను నీ ఉగ్ర తేజస్సుతో నరికివేయి.
Mantra 16
वि॒षं गवां॑ यातु॒धाना॑ भरन्ता॒मा वृ॑श्चन्ता॒मदि॑तये दु॒रेवाः॑ । परै॑णान् दे॒वः स॑वि॒ता द॑दातु॒ परा॑ भा॒गमोष॑धीनां जयन्ताम्
యాతుధానులు గోవుల విషాన్ని తామే మోసుకొనుగాక; దురాచారులు అదితి కోసం (ఆమె విధానంలో) నరికివేయబడి తొలగింపబడుగాక. దేవుడు సవితా వారిని దూరంగా అప్పగించుగాక; ఓషధులు (మూలికలు) వారి భాగాన్ని జయించి (దాన్ని) దూరం తరిమివేయుగాక.
Mantra 17
सं॒व॒त्स॒रीणं॒ पय॑ उ॒स्रिया॑या॒स्तस्य॒ माशी॑द् यातु॒धानो॑ नृचक्षः । पी॒यूष॑मग्ने यत॒मस्तितृ॑प्सा॒त् तं प्र॒त्यञ्च॑म॒र्चिषा॑ विध्य॒ मर्म॑णि
సంవత్సరమంతా పరిపక్వమైన ఎర్రని ఆవు (ఉస్రియా) పాలు—అందులో మనుష్యులను గమనించే యాతుధానుడు భాగం పొందనీయకుము. హే అగ్నీ! ఆ పీయూషసమమైన అమృతరసాన్ని తృప్తి వరకు తాగి తృప్తిపడదలచిన వాడెవడైనా, వానిని నీవు నీ జ్వాలతో—వెనక్కి తిప్పి—అతని మర్మస్థానంలో ఛేదించు.
Mantra 18
स॒नाद॑ग्ने मृणसि यातु॒धाना॒न् न त्वा॒ रक्षां॑सि॒ पृत॑नासु जिग्युः । स॒हमू॑रा॒ननु॑ दह क्र॒व्यादो॒ मा ते॑ हे॒त्या मु॑क्षत॒ दैव्या॑याः
అగ్నీ! సనాతన కాలం నుంచే నీవు యాతుధానులను అణచివేస్తూ వచ్చావు; యుద్ధాలలో రాక్షసులు నిన్ను జయించలేదు. మోహింపజేసే వారి గుంపుతో కూడిన క్రవ్యాదులను (మాంసభక్షకులను) వెంబడించి దహించు; నీ మీద దైవీ హేతి (దేవప్రేరిత అస్త్రం) విడువబడకూడదు.
Mantra 19
त्वं नो॑ अग्ने अध॒रादु॑द॒क्तस्त्वं प॒श्चादु॒त र॑क्षा पु॒रस्ता॑त्। प्रति॒ त्ये ते॑ अ॒जरा॑स॒स्तपि॑ष्ठा अ॒घशं॑सं॒ शोशु॑चतो दहन्तु
అగ్నీ! నీవు మమ్మల్ని క్రింద నుంచీ పై నుంచీ కాపాడు; వెనుక నుంచీ ముందునుంచీ రక్షించు. అఘ-శంసుడు (దుష్టవక్త) మీద నీ అజరమైన, అత్యంత దహనశక్తిగల, జ్వలించే జ్వాలలు అతన్ని దహించి భస్మం చేయుగాక.
Mantra 20
प॒श्चात् पु॒रस्ता॑दध॒रादु॒तोत्त॒रात् क॒विः काव्ये॑न॒ परि॑ पाह्यग्ने । सखा॒ सखा॑यम॒जरो॑ जरि॒म्णे अग्ने॒ मर्ताँ॒ अम॑र्त्य॒स्त्वं नः॑
వెనుక నుంచీ, ముందు నుంచీ, క్రింద నుంచీ, పై నుంచీ—అగ్నీ, కవీ! నీ కావ్యశక్తి (ప్రేరిత యుక్తి) తో మమ్మల్ని చుట్టూరా కాపాడు. అగ్నీ! నీవు అజర సఖుడు; జరిమ్ణ (క్షయం/వృద్ధాప్యం) కు వ్యతిరేకంగా సఖుడు సఖుణ్ని కాపాడినట్లు, అమర్త్యుడవై నీవు మమ్మల్ని మర్త్యులను రక్షిస్తావు.
Mantra 21
तद॑ग्ने॒ चक्षुः॒ प्रति॑ धेहि रे॒भे श॑फा॒रुजो॒ येन॒ पश्य॑सि यातु॒धाना॑न्। अ॒थ॒र्व॒वज्ज्योति॑षा॒ दैव्ये॑न स॒त्यं धूर्व॑न्तम॒चितं॒ न्योऽष
హే అగ్నీ! రేభే—హే స్తోతా—ఆ చక్షువును నీపై స్థాపించు; కాళ్లగిట్టలను పగలగొట్టే (శఫారుజ) ఆ దృష్టితో నీవు యాతుధానులను చూచుచున్నావు. అథర్వణుని వంటి దైవిక జ్యోతితో, కనబడని దాడిచేసేవానిని—నిజమైన, హాని చేసేవాడైన శత్రువును—దహించి కిందకు అణచివేయి.
Mantra 22
परि॑ त्वाग्ने॒ पुरं॑ व॒यं विप्रं॑ सहस्य धीमहि । धृ॒षद्व॑र्णं दि॒वेदि॑वे ह॒न्तारं॑ भङ्गु॒राव॑तः
హే అగ్నీ! కోటలా నిన్ను చుట్టుముట్టి, మేము నిన్ను—విప్రుడవు, మహాబలవంతుడవు (సహస్య)—స్థాపిస్తున్నాము. ధృషద్వర్ణుడవు, దివే-దివే, భంగుర శత్రువును సంహరించేవాడవు—నీవే మా రక్షాకోట.
Mantra 23
वि॒षेण॑ भङ्गु॒राव॑तः॒ प्रति॑ स्म र॒क्षसो॑ जहि । अग्ने॑ ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा॒ तपु॑रग्राभिर॒र्चिभिः॑
విషశక్తితో, ఆ భంగుర రాక్షసులను ఎదురుగానే కొట్టి సంహరించు. హే అగ్నీ, నీ తీక్ష్ణ శోచిషాతో—ముందుభాగం దహించే తప్త అర్చులతో—వారిని పడగొట్టు.
Mantra 24
वि ज्योति॑षा बृह॒ता भा॑त्य॒ग्निरा॒विर्विश्वा॑नि कृणुते महि॒त्वा। प्रादे॑वीर्मा॒याः स॑हते दु॒रेवाः॒ शिशी॑ते॒ शृङ्गे॒ रक्षो॑भ्यो वि॒निक्ष्वे॑
మహా జ్యోతితో అగ్ని ప్రత్యక్షమై ప్రకాశిస్తాడు; తన మహిమతో సమస్తాన్ని స్పష్టంగా వెలుగులోనికి తెస్తాడు. దేవవిరోధమైన దుష్ట మాయల్ని, దుర్గతుల్ని అతడు జయిస్తాడు; రాక్షసులపై తన శృంగాలను పదును పెట్టి, వారిని కిందకు తోసి పడేస్తాడు.
Mantra 25
ये ते॒ शृङ्गे॑ अ॒जरे॑ जातवेदस्ति॒ग्महे॑ती॒ ब्रह्म॑संशिते । ताभ्यां॑ दु॒र्हार्द॑मभि॒दास॑न्तं किमी॒दिनं॑ प्र॒त्यञ्च॑म॒र्चिषा॑ जातवेदो॒ वि नि॑क्ष्व
ఓ జాతవేదస్! నీ ఆ రెండు శృంగాలు అజరమైనవి—తీక్ష్ణ ఆయుధాలవలె, బ్రహ్మ (మంత్ర)ంతో పదును పెట్టబడినవి. ఆ రెండింటితో, నీ అర్చిస్ (జ్వాల)తో కలిసి, మనపై ఎదురుగా తిరిగి దాడి చేసే కఠినహృదయ కిమీదిన్ని కిందకు తోసి పడేసి చెదరగొట్టు; ఓ జాతవేదస్, అతన్ని దూరం నెట్టు.
Mantra 26
अ॒ग्नी रक्षां॑सि सेधति शु॒क्रशो॑चि॒रम॑र्त्यः । शुचिः॑ पाव॒क ईड्यः॑
అగ్ని రాక్షసులను అడ్డుకుంటాడు—ప్రకాశించే జ్వాలగలవాడు, అమర్త్యుడు. అతడు శుచి, పావకుడు (శుద్ధికర్త), స్తోత్రంతో ఆహ్వానించదగినవాడు.
For protection against enemies, hostile spirits (rakṣas/yātudhānas), and sudden harmful attacks—especially to secure safety through both day and night.
The hymn explicitly asks Agni to guard from behind, in front, below, and above, treating fire as a conscious perimeter-guard that surrounds the practitioner.
Traditionally it is strongest with a kindled fire and ghee offerings, but a simplified use can pair recitation with clean water sprinkling/anointing and a focused visualization of Agni’s protective circle.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.