Atharva Veda 4.5.3: Kanda 4, Anuvaka 1, Sukta 5, Mantra 3

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

प्रो॒ष्ठे॒श॒यास्त॑ल्पेश॒या नारी॒र्या व॑ह्य॒शीव॑रीः । स्त्रियो॒ याः पुण्य॑गन्धय॒स्ताः सर्वाः॑ स्वापयामसि

IAST Transliteration

próṣṭhe-śayā́s tálpe-śayā́ nā́rīr yā́ vahy-aśī́varīḥ | stríyo yā́ḥ púṇya-gándhayas tā́ḥ sárvāḥ svāpayāmasi

English Translation (Griffith/Whitney)

Women who lie upon the outer couch, women who lie upon the bed—those who are borne abroad and stirring; women who are sweet with auspicious perfume—all these, every one, we lull to sleep.

Translation

ప్రోష్ఠశయా (బయటి మంచం)పై పడుకునే స్త్రీలు, తల్పశయా (శయన)పై పడుకునే స్త్రీలు—బయటికి తీసుకుపోయబడే, చలించుచున్నవారు; పుణ్యసువాసన కలిగిన స్త్రీలు—ఆ స్త్రీలందరినీ, ప్రతి ఒక్కరినీ, మేము నిద్రపుచ్చుచున్నాము.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्रोष्ठेशयाः: women who lie on the back (supine)
• प्रोष्ठेशयाः: कर्तृ (स्वापयामसि इत्यस्य कर्म-सम्बद्धा स्त्रियः—उद्देश्य-समूहः)
• Type: Adjective (used as noun)
• Root: प्रोष्ठ-शय (प्रातिपदिक; प्रोष्ठे शयते इति) अथवा प्रोष्ठ-शय (समासान्त)

• तल्पेशयाः: women who lie on a bed
• तल्पेशयाः: कर्तृ/उद्देश्य (स्त्रियः—सम्बोधन-समूहः)
• Type: Adjective (used as noun)
• Root: तल्प-शय (प्रातिपदिक; तल्पे शयते इति)

• नारीः: women
• नारीः: कर्म (स्वापयामसि—whom we cause to sleep)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)

• याः: who/which
• याः: सम्बन्ध/विशेषण (नारीः इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः; याः…)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वह्यशीवरीः: women of ‘vahya-śīvarī’ type (a specific epithet/class; lit. ‘vahya’ + ‘śīvarī’)
• वह्यशीवरीः: कर्म (नारीः इत्यस्य विशेषणरूपेण—those women)
• Type: Adjective (used as noun)
• Root: वह्य-शीवरी (प्रातिपदिक; कर्मधारय/बहुव्रीहि-समासः—अर्थः ‘वह्य’ + ‘शीवरी’)

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: कर्तृ/उद्देश्य (पुनरुक्त-समूह-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)

• याः: who/which
• याः: सम्बन्ध/विशेषण (स्त्रियः इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पुण्यगन्धयः: women of auspicious fragrance
• पुण्यगन्धयः: कर्तृ/उद्देश्य (स्त्रियः—विशेषणम्)
• Type: Adjective (used as noun)
• Root: पुण्य-गन्ध (प्रातिपदिक; कर्मधारयः—‘पुण्यः गन्धः यस्याः/यासाम्’)

• ताः: those (them)
• ताः: कर्म (स्वापयामसि—them)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सर्वाः: all
• सर्वाः: कर्म (ताः—समस्ताः)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• स्वापयामसि: we cause (them) to sleep / we lull (them) to sleep
• स्वापयामसि: क्रिया (कर्तृ—वयम्; कर्म—ताः सर्वाः)
• Type: Verb
• Root: √स्वप् (स्वप्/श्वप्) + णिच् (causative) → स्वापय-

Attribution

Rishi: Atharvan (hymn cluster attribution per Atharvanic tradition)

Devata: Nidrā (Sleep) as functional divinity

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: bhayankara

Secondary: bibhatsa