
Rishi: Traditionally connected with Indra-hymnic transmission in AV 20 (RV-derived strata); specific r̥ṣi attribution varies in anukramaṇī traditions.
Devata: Indra
Chandas: Predominantly Triṣṭubh/Jagatī style in AV 20 RV-recitations; this verse is RV-like in cadence (exact metrical scan requires pada-length verification).
AV 20.96 ఋగ్వేద-నుండి గ్రహించబడిన అథర్వణ పఠన-పరంపరలోని ఇంద్ర స్తోత్రం; దీనిని భైషజ్య (చికిత్సా) లక్ష్యంతో పునర్వినియోగం చేశారు. ఇది ‘శ్రేయస్సు’, బలం, మరియు క్షయకర వ్యాధుల తిరోగమనార్థం ఇంద్రుని సమీప సాన్నిధ్యాన్ని ఆహ్వానిస్తుంది. సంపదాభిలాష (అశ్వాలు, పశువులు, విజయం) వంటి ప్రార్థనలతో పాటు, తరువాతి చికిత్సా పదప్రయోగం శరీరంలోని అంతర్గత ఆధారాల నుండే యక్ష్మాన్ని బలవంతంగా ‘చీల్చి తీసివేయడం’ అనే శిఖరానికి చేరుతుంది; పవిత్ర హవిస్సు/యజ్ఞార్పణాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసినవారిపై ఇంద్రుని శక్తి ఉపకారకమైను, శిక్షకమైను అని ప్రతిపాదిస్తుంది.
Mantra 1
ती॒व्रस्या॒भिव॑यसो अ॒स्य पा॑हि सर्वर॒था वि हरी॑ इ॒ह मु॑ञ्च । इन्द्र॒ मा त्वा॒ यज॑मानासो अ॒न्ये नि री॑रम॒न् तुभ्य॑मि॒मे सु॒तासः॑
ఈ తీవ్రమైన, వేగవంతమైన సోమాన్ని పానంచేయి; నీ అన్ని రథాలతో ఇక్కడికి రా; ఇక్కడే నీ రెండు హరి (గోధుమవర్ణ) అశ్వాలను విడిచిపెట్టు. ఓ ఇంద్రా, ఇతర యజమానులు నిన్ను ఆపి దారి మళ్లించనీయకు; ఈ సుతాలు (సోమరస పీడనలు) నీకోసమే.
Mantra 2
तुभ्यं॑ सु॒तास्तुभ्य॑मु॒ सोत्वा॑स॒स्त्वां गिरः॒ श्वात्र्या॒ आ ह्व॑यन्ति । इन्द्रे॒दम॒द्य सव॑नं जुषा॒णो विश्व॑स्य वि॒द्वां इ॒ह पा॑हि॒ सोम॑म्
నీ కోసమే ఈ సుతాలు; నీ కోసమే సోమాన్ని పీడించే వారు వీరగీతాలతో నిన్ను ఇక్కడికి ఆహ్వానిస్తున్నారు. ఓ ఇంద్రా, నేటి ఈ సవనాన్ని స్వీకరించి—సర్వవిదుడా—ఇక్కడే సోమాన్ని పానంచేయి.
Mantra 3
य उ॑श॒ता मन॑सा॒ सोम॑मस्मै सर्वहृ॒दा दे॒वका॑मः सु॒नोति॑ । न गा इन्द्र॒स्तस्य॒ परा॑ ददाति प्रश॒स्तमिच्चारु॑मस्मै कृणोति
ఎవడు ఉత్సాహభరిత మనసుతో, సంపూర్ణ హృదయంతో, దేవకామనతో, అతనికోసం సోమాన్ని ‘సునోతి’ (పీడించి రసం తీయడం) చేస్తాడో—అటువంటి వాడి నుండి ఇంద్రుడు గోవులను ఆపడు; బదులుగా అతనికి ప్రశంసితమైన, మధురమైన, కృపాపూరితమైన ఫలాన్ని సిద్ధం చేస్తాడు.
Mantra 4
अनु॑स्पष्टो भवत्ये॒षो अ॑स्य॒ यो अ॑स्मै रे॒वान् न सु॒नोति॒ सोम॑म्। निर॑र॒त्नौ म॒घवा॒ तं द॑धाति ब्रह्म॒द्विषो॑ ह॒न्त्यना॑नुदिष्टः
ఇది నిశ్చయంగా ఈ కారణంగానే అతడు స్పష్టంగా గుర్తించబడతాడు—ధనవంతుడై ఉండి కూడా అతనికోసం సోమాన్ని పిండని వాడు. దానశీలుడు (మఘవా) అతడిని త్రోసివేస్తాడు—రత్నరహితుడిగా, చేతుల్లేనివాడిగా, అసహాయుడిగా. బ్రహ్మవాణిని ద్వేషించేవాడిని, ఎవరు నిందించకపోయినా, అతడు సంహరిస్తాడు.
Mantra 5
अ॒श्वा॒यन्तो॑ ग॒व्यन्तो॑ वा॒जय॑न्तो॒ हवा॑महे॒ त्वोप॑गन्त॒वा उ॑ । आ॒भूष॑न्तस्ते सुम॒तौ नवा॑यां व॒यमि॑न्द्र त्वा शु॒नं हु॑वेम
అశ్వాలను కోరుతూ, గోవులను కోరుతూ, బలపురస్కారం (వాజ) కోరుతూ, నీవు సమీపించునట్లు మేము నిన్ను ఆహ్వానిస్తున్నాము. ఈ కొత్త సందర్భంలో నీ సుమతి (కృపాదృష్టి) పొందుటకు మమ్మల్ని అలంకరించుకొని, హే ఇంద్రా, మా క్షేమార్థం నిన్ను శుభంగా పిలుస్తాము.
Mantra 6
मु॒ञ्चामि॑ त्वा ह॒विषा॒ जीव॑नाय॒ कम॑ज्ञातय॒क्ष्मादु॒त रा॑जय॒क्ष्मात्। ग्राहि॑र्ज॒ग्राह॒ यद्ये॒तदे॑नं तस्या॑ इन्द्राग्नी॒ प्र मु॑मुक्तमेनम्
హవిషా (ఆహుతి) ద్వారా నేను నిన్ను జీవనార్థం విడిపిస్తున్నాను—అజ్ఞాత యక్ష్మ (క్షయరోగం) నుండీ, రాజయక్ష్మ నుండీ. ‘గ్రాహి’ (పట్టుకునేవాడు) ఈ దాడితో అతనిని పట్టుకున్నయెడల, దానినుండి, హే ఇంద్రా-అగ్నీ, మీరు అతనిని సంపూర్ణంగా విముక్తం చేయండి.
Mantra 7
यदि॑ क्षि॒तायु॒र्यदि॑ वा॒ परे॑तो॒ यदि॑ मृ॒त्योर॑न्ति॒कं नीऽत ए॒व। तमा ह॑रामि॒ निरृ॑तेरु॒पस्था॒दस्पा॑र्शमेनं श॒तशा॑रदाय
అతని ఆయువు క్షీణించినా, అతడు వెళ్లిపోయినవాడిలా ఉన్నా, నిజంగా అతడిని మృత్యువుకు సమీపంగా తీసుకెళ్లినా—అతనిని నేను నిరృతి ఒడిలోనుండి తిరిగి తీసుకొస్తాను; అతనిని అస్పర్శంగా (అస్పార్శ) చేసి, శత శరదులు (నూరు సంవత్సరాలు) వరకు.
Mantra 8
स॒ह॒स्रा॒क्षेण॑ श॒तवी॑र्येण श॒तायु॑षा ह॒विषाहा॑र्षमेनम्। इन्द्रो॒ यथै॑नं श॒रदो॒ नया॒त्यति॒ विश्व॑स्य दुरि॒तस्य॑ पा॒रम्
సహస్రాక్షుడైన, శతవీర్యుడైన, శతాయుష్మంతుడైన హవిషాతో నేను ఇతనిని హర్షింపజేస్తాను. ఇంద్రుడు ఇతనిని శరదృతువుల గుండా నడిపించి, సమస్త దురితం (దుఃఖం, పాపం, విపత్తు) యొక్క అవతలి తీరానికి చేర్చుగాక.
Mantra 9
श॒तं जी॑व श॒रदो॒ वर्ध॑मानः श॒तं हे॑म॒न्तान्छ॒तमु॑ वस॒न्तान्। श॒तं त॒ इन्द्रो॑ अ॒ग्निः स॑वि॒ता बृह॒स्पतिः॑ श॒तायु॑षा ह॒विषाहा॑र्षमेनम्
నీవు శత శరదృతువులు జీవించు—ఎల్లప్పుడూ వృద్ధి చెందుతూ; శత హేమంతాలు, ఇంకా శత వసంతాలూ. శత (సంవత్సరాల వరం) నీకు—ఇంద్రుడు, అగ్ని, సవితా, బృహస్పతి ప్రసాదించుగాక; శతాయుష్మంతమైన హవిషాతో నేను ఇతనిని హర్షింపజేస్తాను.
Mantra 10
आहा॑र्ष॒मवि॑दं त्वा॒ पुन॒रागाः॒ पुन॑र्णवः । सर्वा॑ङ्ग॒ सर्वं॑ ते॒ चक्षुः॒ सर्व॒मायु॑श्च तेऽविदम्
ఇక్కడికి నేను నిన్ను తీసుకొచ్చాను; నిన్ను నేను కనుగొన్నాను. మళ్లీ తిరిగి రా; నూతనంగా పునః నూతనమవు. నీ సమస్త అంగాలు సంపూర్ణమగుగాక; నీ దృష్టి సంపూర్ణమగుగాక; నీ ఆయువు సంపూర్ణమగుగాక—ఇవన్నీ నీకోసం నేను తిరిగి పొందాను.
Mantra 11
ब्रह्म॑णा॒ग्निः स॑म्विदा॒नो र॑क्षो॒हा बा॑धतामि॒तः । अमी॑वा॒ यस्ते॒ गर्भं॑ दु॒र्णामा॒ योनि॑मा॒शये॑
బ్రహ్మ (మంత్రశక్తి) తో కలిసి, సమ్యక్-జ్ఞానుడైన రక్షో-హా అగ్ని దీనిని ఇక్కడి నుండి దూరంగా తోసివేయుగాక. నీ గర్భంపై, నీ యోనిలో ఆశ్రయించి ఉన్న క్షయకరమైన ‘అమీవా’—ఆ దుర్నామ వ్యాధిని—అతడు ఇక్కడి నుండి నిరోధించుగాక.
Mantra 12
यस्ते॒ गर्भ॒ममी॑वा दु॒र्णामा॒ योनि॑मा॒शये॑ । अ॒ग्निष्टं ब्रह्म॑णा स॒ह निष्क्र॒व्याद॑मनीनशत्
నీ యోనిలో ఆశ్రయించి, నీ గర్భంపై అంటుకున్న క్షయకరమైన ‘అమీవా’—ఆ దుర్నామ వ్యాధిని—బ్రహ్మను సహచరంగా చేసుకున్న అగ్ని ‘మాంస-భక్షకుడు’ (నిష్క్రవ్యాద) వలె బయటకు తోలివేసి నశింపజేశాడు.
Mantra 13
यस्ते॒ हन्ति॑ प॒तय॑न्तं निष॒त्स्नुं यः स॑रीसृ॒पम्। जा॒तं यस्ते॒ जिघां॑सति॒ तमि॒तो ना॑शयामसि
ఎవడు నిన్ను హతమార్చదలచి దాడి చేస్తాడో—ఎగిరే వాడైనా, దాగి చొరబడే వాడైనా, పాకే జీవైనా; ఎవడు నీ నవజాత శిశువును చంపదలచుతాడో—అతనిని ఇక్కడి నుండే మేము నశింపజేస్తాము.
Mantra 14
यस्त॑ ऊ॒रू वि॒हर॑त्यन्त॒रा दम्प॑ती॒ शये॑ । योनिं॒ यो अ॒न्तरा॒रेल्हि॒ तमि॒तो ना॑शयामसि
నీ తొడల మధ్య సంచరించువాడు, దంపతుల మధ్య పడుకొని ఉండువాడు, యోని మధ్యలో లేహించువాడు—అటువంటి వానిని ఇక్కడి నుండి మేము తరిమివేసి నశింపజేస్తాము.
Mantra 15
यस्त्वा॒ भ्राता॒ पति॑र्भू॒त्वा जा॒रो भू॒त्वा नि॒पद्य॑ते । प्र॒जां यस्ते॒ जिघां॑सति॒ तमि॒तो ना॑शयामसि
ఎవడు నీ అన్న/తమ్ముడై, భర్తై, జారుడై (పరపురుషుడు/ప్రేమికుడు) నీ మీద పడుకుంటాడో—ఎవడు నీ ప్రజ/సంతానాన్ని హతమార్చాలని కోరుతాడో, వానిని ఇక్కడినుంచే మేము నశింపజేస్తాము.
Mantra 16
यस्त्वा॒ स्वप्ने॑न॒ तम॑सा मोहयि॒त्वा नि॒पद्य॑ते । प्र॒जां यस्ते॒ जिघां॑सति॒ तमि॒तो ना॑शयामसि
యెవడు స్వప్నముతోను తమసుతోను నిన్ను మోహింపజేసి, నీ మీద పడుకొని (ఆక్రమించి) ఉంటాడో; యెవడు నీ ప్రజను (సంతానమును) హింసించదలచుకొనునో—అటువానిని ఇక్కడినుండి మేము నశింపజేయుదుము.
Mantra 17
अ॒क्षीभ्यां॑ ते॒ नासि॑काभ्यां॒ कर्णा॑भ्यां॒ छुबु॑का॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ शीर्ष॒ण्यं म॒स्तिष्का॑ज्जि॒ह्वाया॒ वि वृ॑हामि ते
నీ కళ్ళనుండి, నీ ముక్కులనుండి, నీ చెవులనుండి, నీ దవడనుండి - తలలో నివసించే యక్ష్మ వ్యాధిని, మెదడునుండి, నాలుకనుండి నిన్నుండి నేను ప్రత్యేకించుచున్నాను.
Mantra 18
ग्री॒वाभ्य॑स्त उ॒ष्णिहा॑भ्यः॒ कीक॑साभ्यो अनू॒क्याऽत्। यक्ष्मं॑ दोष॒ण्य॑१मंसा॑भ्यां बा॒हुभ्यां॒ वि वृ॑हामि ते
నీ మెడనుండి, నీ నడుమునుండి, వెన్నెముక నుండి - భుజములలో మరియు చేతులలో నివసించే యక్ష్మ వ్యాధిని, భుజములనుండి, చేతులనుండి నిన్నుండి నేను ప్రత్యేకించుచున్నాను.
Mantra 19
हृद॑यात् ते॒ परि॑ क्लो॒म्नो हली॑क्ष्णात् पा॒र्श्वाभ्या॑म्। यक्ष्मं॒ मत॑स्नाभ्यां प्ली॒ह्नो य॒क्नस्ते॒ वि वृ॑हामसि
నీ హృదయం నుండి, క్లోమన్ (ఊపిరితిత్తులకు సమీపమైన అంగం) చుట్టునుండి, హాలీక్ష్ణ (ప్రత్యేక అంగం/స్థానం) నుండి, నీ పార్శ్వాల నుండి—అంతర్భాగాల నుండి, ప్లీహన్ (తిల్లీ) నుండి, యక్నన్ (కాలేయం) నుండి—నీ లోనున్న యక్ష్మాన్ని మేము పూర్తిగా చీల్చి పెకలించి బయటకు తీసివేస్తాము.
Mantra 20
आ॒न्त्रेभ्य॑स्ते॒ गुदा॑भ्यो वनि॒ष्ठोरु॒दरा॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ कु॒क्षिभ्यां॑ प्ला॒शेर्नाभ्या॒ वि वृ॑हामि ते
నీ ఆంత్రాల నుండి, నీ గుదం నుండి, నీ కుంచిక/జఘన-సంధి ప్రాంతం (వనిష్ఠ) నుండి, నీ ఉదరం నుండి—అక్కడి నుండి; నీ కక్ష్యలు/పార్శ్వాల నుండి, నీ మూత్రాశయం (ప్లాశి) నుండి, నీ నాభి నుండి—యక్ష్మాన్ని నేను నీ నుండి చీల్చి తొలగిస్తున్నాను.
Mantra 21
ऊ॒रुभ्यां॑ ते अष्ठी॒वद्भ्यां॒ पार्ष्णिभ्यां॒ प्रप॑दाभ्याम्। यक्ष्मं॑ भस॒द्यं॑१ श्रोणि॑भ्यां॒ भास॑दं॒ भंस॑सो॒ वि वृ॑हामि ते
నీ తొడల నుండి, నీ మోకాలి సంధుల నుండి, నీ మడమల నుండి, నీ పాదముందుభాగాల నుండి—నితంబాలలో కూర్చున్న యక్ష్మాన్ని, నడుము/శ్రోణి భాగాల నుండి, తొడ-నితంబ సంధి (హాంచ్) లో కూర్చున్నదానిని—నేను నీ నుండి చీల్చి తొలగిస్తున్నాను.
Mantra 22
अ॒स्थिभ्य॑स्ते म॒ज्जभ्यः॒ स्नाव॑भ्यो ध॒मनि॑भ्यः यक्ष्मं॑ पा॒णिभ्या॑म॒ङ्गुलि॑भ्यो न॒खेभ्यो॒ वि वृ॑हामि ते
నీ ఎముకల నుండి, నీ మజ్జ నుండి, నీ స్నాయువుల నుండి, నీ ధమనుల నుండి; నీ చేతుల నుండి, నీ వేళ్ల నుండి, నీ గోళ్ల నుండి—యక్ష్మాన్ని నేను నీ నుండి చీల్చి తొలగిస్తున్నాను.
Mantra 23
अङ्गे॑अङ्गे॒ लोम्नि॑लोम्नि॒ यस्ते॒ पर्व॑णिपर्वणि । यक्षं॑ त्वच॒स्यं ते व॒यं क॒श्यप॑स्य वीब॒र्हेण॒ विष्व॑ञ्चं॒ वि वृ॑हामसि
అంగం అంగంగా, రోమం రోమంగా, సంధి సంధిగా—నీదైనది ఏదైతే అక్కడ ఉన్నదో; చర్మంలో కూర్చున్న, సర్వవ్యాపి యక్ష్మాన్ని—కాశ్యపుని ‘వీబర్హ’ (ఉపాయం/మంత్రబలం) ద్వారా మేము నీ నుండి చీల్చి తొలగిస్తాము.
Mantra 24
अपे॑हि मनसस्प॒तेऽप॑ क्राम प॒रश्च॑र । प॒रो निरृ॑त्या॒ आ च॑क्ष्व बहु॒धा जीव॑तो॒ मनः॑
మనస్పతీ, దూరంగా తొలగిపో; పక్కకు తప్పుకొని చాలా దూరం సంచరించు. నిరృతికి చాలా దూరంగా నీ చూపును మళ్లించు; జీవించి ఉన్నవాని మనస్సును అనేక విధాలుగా (శుభంగా) చూడు.
It is used to invoke Indra for welfare and renewed strength, and—within a healing frame—to drive out wasting disease (yakṣma) from the patient’s body.
Not necessarily. The sukta’s stated mechanism is mantra-directed expulsion and Indra-invocation; an offering (havis such as ghee/food) can accompany the recitation, but specific herbs are not central here.
That passage presents Indra as an enforcer of sacred obligation and a smiter of brahman-hatred. In Atharvan usage, this strengthens the hymn’s coercive authority: the same power that punishes disorder is invoked to remove disease and restore well-being.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.