Atharva Veda 2.34.3: Kanda 2, Anuvaka 4, Sukta 34, Mantra 3

Sukta 34

Sanskrit (Devanagari)

ये ब॒ध्यमा॑न॒मनु॒ दीध्या॑ना अ॒न्वैक्ष॑न्त॒ मन॑सा॒ चक्षु॑षा च । अ॒ग्निष्टानग्रे॒ प्र मु॑मोक्तु दे॒वो वि॒श्वक॑र्मा प्र॒जया॑ संररा॒णः

Recitation with translationAtharva Veda 2.34.3

IAST Transliteration

yé baddhyámānam ánu dī́dhyānā anváikṣanta mánasā cákṣuṣā ca | agníṣ ṭā́n ágre prá mumoktu devó viśvákarmā prajáyā saṃrarāṇáḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

They who, intent in thought, pursued the man in bonds, watching him with mind and with the eye,—may Agni, the God, first of all unloose those; and may Viśvakarman, guarding him, (save him) with progeny.

Translation

బంధింపబడిన మనిషిని అనుసరించి, ఆలోచనలో దీప్తమై, మనసుతోను కన్నుతోను అతనిని గమనించిన వారు—ఆ బంధనాలను ముందుగా దేవుడైన అగ్ని విప్పుగాక; మరియు ప్రజను కాపాడువాడు విశ్వకర్మ అతనిని సంతానంతో సహా రక్షించుగాక.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ये: who (those who)
• ये: कर्तृ (अन्वैक्षन्त इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-

• बध्यमानम्: being bound, the one being tied
• बध्यमानम्: कर्म (अन्वैक्षन्त इत्यस्य)
• Type: Participle (Passive)
• Root: √बन्ध् (बन्धने) → बध्यमान (वर्तमानकृदन्त)

• अनु: after, along, following
• अनु: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• दीध्यानाः: meditating, intent, thinking
• दीध्यानाः: कर्तृ (अन्वैक्षन्त इत्यस्य)
• Type: Participle (Present)
• Root: √ध्यै/√ध्याय् (चिन्तायाम्) → दीध्यान (वर्तमानकृदन्त)

• अनु: after, in pursuit
• अनु: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• ऐक्षन्त: they looked at, they beheld
• ऐक्षन्त: (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ईक्ष् (दर्शने) → ऐक्षन्त (लङ्)

• मनसा: with the mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• चक्षुषा: with the eye, by sight
• चक्षुषा: करण
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ (प्र मुमोक्तु इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• तान्: them
• तान्: कर्म (प्र मुमोक्तु इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्रे: in front, first, at the beginning
• अग्रे: अधिकरण (काल/देश-निर्देशः)
• Type: Noun (used adverbially)
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward, completely
• प्र: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• मुमोक्तु: may he release, let him free
• मुमोक्तु: (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (मोचने) → मुमोक्तु (लोट्)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ (मुमोक्तु इत्यस्य; अग्निविशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• विश्वकर्मा: Viśvakarman
• विश्वकर्मा: कर्तृ (संरराणः इत्यस्य; अथवा देवस्य समन्वयः)
• Type: Noun (proper name)
• Root: विश्वकर्मन् (प्रातिपदिक; नकारान्त) → विश्वकर्मा

• प्रजया: with offspring, with progeny
• प्रजया: करण/सह (सम्बन्ध-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)

• संरराणः: protecting, guarding, keeping safe
• संरराणः: कर्तृ (विश्वकर्मणः विशेषणम्)
• Type: Participle (Present, middle sense)
• Root: √र (रक्षणे) + सम् → संरराण (वर्तमानकृदन्त, आत्मनेपद-प्रयोगः)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (hymn-level attribution varies by anukramaṇī; commonly treated as Atharvanic).

Devata: Agni; Viśvakarman (as protective cosmic artisan).

Chandas: Triṣṭubh-like cadence (Atharvanic mixed meters; often catalogued as Triṣṭubh in parallel diction).

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: shanta