Sukta 40
Rishi: Atharvanic tradition (late AV strata)
Devata: Bṛhaspati (primary), with Sarasvatī and Viśve Devāḥ as supporting agencies
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (late AV style; exact metrical scansion may vary)
ఈ ఆలస్య అథర్వవేదీయ సూక్తం మెధా—బుద్ధి, స్మృతి, యజ్ఞవాక్కు సామర్థ్యం—మనస్సు, వాక్కు కలతతో “చీలిపోయినట్లు” లేదా చెదరిపోయినట్లు అనిపించినప్పుడు వాటిని పునరుద్ధరించేందుకు సంక్షిప్తమైన శాంతి-మంత్రరూప పునఃసంయోజన కర్మగా నిలుస్తుంది. ఇది సరస్వతీ మరియు విశ్వదేవుల సమన్వయంతో బృహస్పతిని ప్రార్థించి, అపహరించబడినదాన్ని తిరిగి సమీకరించి పూర్వస్థితికి తెమ్మని వేడుకుంటుంది; చివరగా దీక్షా-తపస్సులకు శాంతిని ముద్రించి, “చీకటిని దాటించే” ఆశ్విన పోషణతో కార్యసిద్ధిని స్థిరపరుస్తుంది.
Kind of charm
Mantras
Mantra 1
मेधा। यन्मे॑ छि॒द्रं मन॑सो॒ यच्च॑ वा॒चः सर॑स्वती मन्यु॒मन्तं॑ ज॒गाम॑ । विश्वै॒स्तद् दे॒वैः स॒ह सं॑विदा॒नः सं द॑धातु॒ बृह॒स्पतिः॑
మేధా—నా మనస్సులోని చిద్రం (లోపం) ఏదైనా, నా వాక్కులోని లోపం ఏదైనా, దానిని సరస్వతి మన్యు-ఉద్రేకంలో తీసుకుపోయింది; దానిని సమస్త దేవులతో సంవిదా (సమ్మతి)తో కలిసి బృహస్పతి తిరిగి స్థాపించి సక్రమం చేయుగాక.
Mantra 2
मा न॒ आपो॑ मे॒धां मा ब्रह्म॒ प्र म॑थिष्टन । सु॒ष्य॒दा यू॒यं स्य॑न्दध्व॒मुप॑हूतो॒ऽहं सु॒मेधा॑ वर्च॒स्वी
ఓ ఆపః (జలదేవతలారా)! మా మేధాను మథించి మమ్మల్ని విడిచిపెట్టకండి; మా బ్రహ్మం (పవిత్ర మంత్రం/ప్రార్థన)ను బయటకు తోసివేయకండి. ఓ సుష్యదా (సుప్రదాయినులారా), మీరు శుభధారలుగా ప్రవహించండి; నేను ఆహూతుడను—సుమేధ, వర్చస్వి.
Mantra 3
मा नो॑ मे॒धां मा नो॑ दी॒क्षां मा नो॑ हिंसिष्टं॒ यत् तपः॑ । शि॒वा नः॒ शं स॒न्त्वायु॑षे शि॒वा भ॑वन्तु मा॒तरः॑
మా మేధను హానిచేయకండి; మా దీక్షను హానిచేయకండి; మా తపస్‌ (పవిత్ర తేజస్సు) విషయంలో మమ్మల్ని గాయపరచకండి. మా ఆయుష్కోసం శాంతి-క్షేమం శివంగా ఉండుగాక; మా పట్ల మాతృశక్తులు (మాతరః) శుభమంగళకరంగా ఉండుగాక.
Mantra 4
या नः॒ पीप॑रद॒श्विना॒ ज्योति॑ष्मती॒ तम॑स्ति॒रः । ताम॒स्मे रा॑सता॒मिष॑म्
అశ్వినులు మా కోసం వృద్ధిచేసిన ఆ పోషణం—జ్యోతిష్మతి, తమస్సును దాటించేది—ఆ ఇష్‌ (పోషక రసం/ఆహారం) ఇక్కడ మాకు వారు ప్రసాదించుగాక.
Inside Sukta 40
How it unfolds
- How it opens
The hymn opens by naming medhā and identifying a ‘chidra’ (breach) in mind and speech, attributed to turbulent passion and displacement.
- What it asks
Bṛhaspati—acting in accord with Sarasvatī and all the Gods—is asked to set back, rejoin, and orderly recompose the lost or scattered faculties.
- Where its power lies
The efficacy is grounded in divine concord (Viśve Devāḥ saṃvid) and in Bṛhaspati’s authority over brahman, speech-order, and cognitive integration.
- How it closes
A śānti-protection for medhā, dīkṣā, and tapas is affirmed, and the hymn culminates in an Aśvinic bestowal of luminous nourishment that crosses over darkness.
Famous verses
yan me chidraṃ manaso yac ca vācaḥ … saṃ dadhātu bṛhaspatiḥ
mā no medhāṃ mā no dīkṣāṃ
jyotiṣmatī tamas-tiraḥ
Kind of hymn
Paustika (Prosperity/Capacity) / Bhaisajya-adjacent (restoration of mental-speech integrity)
What it is for
Reconstitution of medhā and vāc, sealing of consecration and inner power against injury, and receipt of luminous nourishment that overcomes mental darkness.
Who it is for
Students of mantra and śāstra, ritual performers, speakers/reciters, and anyone experiencing cognitive fatigue, speech disruption, or agitation affecting memory and composure.
Also used as
- Bhaisajya-adjacent (cognitive/voice restoration)
- Shantika (peace and protection of dīkṣā/tapas)
The deity
Bṛhaspati is the lord of sacred formulation (brahman), the re-establisher of right order in thought and speech; Sarasvatī governs inspired speech and flowing intelligence; the Viśve Devāḥ guarantee communal divine consent; the Aśvins supply quick, luminous revitalization.
Powers of the deity
- Repairs breaches in mind (manas) and speech (vāc)
- Restores medhā (intelligence/memory/competence) and re-integrates scattered faculties
- Establishes concord (saṃvid) among divine powers to stabilize the person
- Protects dīkṣā (consecratory discipline) and tapas (austerity/inner heat) from harm
- Bestows iṣ (nourishing refreshment) that is “jyotiṣmatī,” dispelling tamas (darkness/obscurity)
Why the deity is called
To ‘set back in order’ what agitation has displaced—especially mental clarity and articulate ritual speech—while ensuring the practitioner’s consecration, vitality, and replenishment remain unharmed.
The seer
- Atharvanic (anonymous late strata) seerAtharvan. Paustika and śānti charms for restoring cognitive-speech integrity (medhā, vāc), protecting consecration (dīkṣā) and inner heat (tapas), and securing replenishing vitality (iṣ).
Other hymns of this seer
- AV 19.39 (medhā/śānti-adjacent cluster, traditional association)
- AV 19.41 (continuing late AV prosperity-restoration themes, traditional association)
Preparing for the rite
- Choose a quiet, clean place; sit facing east or north.
- Perform ācamana and a brief śānti-saṅkalpa for medhā and vāc.
- Optional: keep clean water or a simple nourishing food (milk/ghee/anna) as a symbolic iṣ offering.
The rite
- Recite 19.40.1 slowly with attention to the ‘breach’ (chidra) being closed and faculties reassembled by Bṛhaspati.
- Recite protective verses (including 19.40.3) as a śānti-seal for medhā, dīkṣā, and tapas.
- Conclude with 19.40.4 as a request for Aśvinic, luminous nourishment; then sit briefly in silence focusing on steady breath and clear speech.
- Optional: sip water or take a small portion of food as ‘iṣ’ after the final recitation.
What it needs
- None required by the text
- Optional: water for sipping (ācamana)
- Optional: simple nourishment (milk, ghee, or cooked grain) as iṣ-symbol
When
Preferably at dawn (prātaḥ) or before study/recitation; also suitable after agitation, argument, or mental exhaustion.
The main substance
Iṣ (symbolic nourishment/refreshment; optional food-offering)
How it is prepared
No medicinal preparation is prescribed in the hymn; if desired, prepare a small, simple nourishing portion (e.g., milk/ghee/anna) to be taken after recitation as a symbolic iṣ.
Frequently Asked Questions
It refers to a felt gap or leak in mental steadiness and verbal capacity—forgetfulness, scattered attention, or speech faltering—often linked to agitation or emotional turbulence.
Sarasvatī represents the flow of inspired speech and intelligence, while the Viśve Devāḥ represent collective divine assent; together they support Bṛhaspati’s act of re-ordering and reintegration.
No. The hymn works primarily through recitation and intention; at most, one may optionally take water or a small nourishing food as a symbolic ‘iṣ’ after the concluding verse.
Ask anything about Sukta 40 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
