Sukta 4

Mantra 1

प्राणः। प्रा॒णाय॒ नमो॒ यस्य॒ सर्व॑मि॒दं वशे॑ । यो भू॒तः सर्व॑स्येश्व॒रो यस्मि॒न्त्सर्वं॒ प्रति॑ष्ठितम्

ప్రాణా!—ఇదంతా ఎవరి వశంలో ఉందో ఆ ప్రాణునికి నమస్కారం; భూతుడై (అస్తిత్వమై) సమస్తానికి ఈశ్వరుడైనవానికి; ఎవరిలో సమస్తమూ ప్రతిష్ఠితమై ఉందో ఆయనకు నమస్కారం.

Mantra 2

नम॑स्ते प्राण॒ क्रन्दा॑य॒ नम॑स्ते स्तनयि॒त्नवे॑ । नम॑स्ते प्राण वि॒द्युते॒ नम॑स्ते प्राण॒ वर्ष॑ते

ఓ ప్రాణా, నీకు నమస్కారం—గర్జించువాడిగా; నీకు నమస్కారం—స్తనయిత్ను (మేఘగర్జన/వజ్రధ్వని) రూపంగా. ఓ ప్రాణా, నీకు నమస్కారం—విద్యుత్తుగా; ఓ ప్రాణా, నీకు నమస్కారం—వర్షింపజేసేవాడిగా.

Mantra 3

यत् प्रा॒ण स्त॑नयि॒त्नुना॑भि॒क्रन्द॒त्योष॑धीः । प्र वी॑यन्ते॒ गर्भा॑न् दध॒तेऽथो॑ ब॒ह्वीर्वि जा॑यन्ते

ప్రాణుడు, మేఘగర్జన (స్తనయిత్ను)ను సహచరంగా చేసుకొని, ఔషధులపై ఉచ్చస్వరంతో పిలిచినప్పుడు, అవి విస్తరించి పెరుగుతాయి; అవి గర్భాలను ధరించుతాయి; ఇంకా అనేకం అనేక చోట్ల జన్మిస్తాయి.

Mantra 4

यत् प्रा॒ण ऋ॒तावाग॑तेऽभि॒क्रन्द॒त्योष॑धीः । सर्वं॑ त॒दा प्र मो॑दते॒ यत् किं च॒ भूम्या॒मधि॑

ఋతువు యథాసమయంగా వచ్చినప్పుడు, ప్రాణుడు ఔషధులపై ఉచ్చస్వరంతో పిలుస్తాడు; అప్పుడు భూమిపై ఉన్నదంతా—ఏదైనా సరే—ఆనందించి అభివృద్ధి చెందుతుంది.

Mantra 5

य॒दा प्रा॒णो अ॒भ्यव॑र्षीद् व॒र्षेण॑ पृथि॒वीं म॒हीम्। प॒शव॒स्तत् प्र मो॑दन्ते॒ महो॒ वै नो॑ भविष्यति

ప్రాణుడు వర్షంతో మహత్తరమైన భూమిపై వర్షాన్ని కురిపించినప్పుడు, పశువులు ఆనందించి పుష్టిగా పెరుగుతాయి; నిజంగా మనకు మహా మంగళం కలుగుతుంది.

Mantra 6

अ॒भिवृ॑ष्टा॒ ओष॑धयः प्रा॒णेन॒ सम॑वादिरन्। आयु॒र्वै नः॒ प्राती॑तरः॒ सर्वा॑ नः सुर॒भीर॑कः

మంచి వర్షంతో బాగా తడిసిన ఓషధులు ప్రాణంతో ఏకస్వరంగా పలికాయి. ఆయుః (జీవితం) నిజంగా మమ్మల్ని దాటించుగాక; అవన్నీ మా కోసం సుగంధమయమై, అనుగ్రహకర శక్తి కలవై ఉండుగాక.

Mantra 7

नम॑स्ते अस्त्वाय॒ते नमो॑ अस्तु पराय॒ते। नम॑स्ते प्राण॒ तिष्ठ॑त॒ आसी॑नायो॒त ते॒ नमः॑

నీవు ముందుకు సాగుతున్నప్పుడు నీకు నమస్కారం; నీవు దూరంగా వెళ్లుతున్నప్పుడు నీకు నమస్కారం. ఓ ప్రాణా, నీవు నిలుచున్నప్పుడు నీకు నమస్కారం; నీవు కూర్చున్నప్పుడూ—అవును, నీకే నమస్కారం.

Mantra 8

नम॑स्ते प्राण प्राण॒ते नमो॑ अस्त्वपान॒ते। प॒रा॒चीना॑य ते॒ नमः॑ प्रती॒चीना॑य ते॒ नमः॑ सर्व॑स्मै त इ॒दं नमः॑

ఓ ప్రాణా! ప్రాణించే నీకు నమస్కారం; అపానునికీ నమస్కారం కలుగుగాక. బాహ్యముఖుడైన నీకు నమః; అంతర్ముఖుడైన నీకు నమః. సర్వస్వరూపుడైన నీకే—ఇదే నమస్కారం.

Mantra 9

या ते॑ प्राण प्रि॒या त॒नूर्यो ते॑ प्राण॒ प्रेय॑सी । अथो॒ यद् भे॑ष॒जं तव॒ तस्य॑ नो धेहि जी॒वसे॑

ఓ ప్రాణా! నీకు ప్రియమైన నీ తనువు (దేహం) ఏదో, ఓ ప్రాణా! నీకు అత్యంత ప్రేయసి ఏదో—మరియు నీ భేషజం (ఔషధం/చికిత్స) ఏదైతే ఉందో, దానిని మా లో జీవించుటకై స్థాపించు.

Mantra 10

प्रा॒णः प्र॒जा अनु॑ वस्ते पि॒ता पु॒त्रमि॑व प्रि॒यम्। प्रा॒णो ह॒ सर्व॑स्येश्व॒रो यच्च॑ प्रा॒णति॒ यच्च॒ न

ప్రాణుడు ప్రజలతో కలిసి నివసిస్తాడు; అది తండ్రి తన ప్రియ కుమారునితో ఉండటంలా. ప్రాణుడే నిజంగా సమస్తానికి ఈశ్వరుడు (అధిపతి)—శ్వసించేదానికి కూడా, శ్వసించనిదానికి కూడా.

Mantra 11

प्रा॒णो मृ॒त्युः प्रा॒णस्त॒क्मा प्रा॒णं दे॒वा उपा॑सते । प्रा॒णो ह॒ सत्यवा॒दिन॑मुत्त॒मे लो॒क आ द॑धत्

ప్రాణుడే మృత్యువు; ప్రాణుడే తక్మా-జ్వరం; ప్రాణునే దేవతలు ఉపాసిస్తారు. ప్రాణుడే సత్యవాదిని ఉత్తమ లోకంలో స్థాపిస్తాడు.

Mantra 12

प्रा॒णो वि॒राट् प्रा॒णो देष्ट्री॑ प्रा॒णं सर्व॒ उपा॑सते । प्रा॒णो ह॒ सूर्य॑श्च॒न्द्रमाः॑ प्रा॒णमा॑हुः प्र॒जाप॑तिम्

ప్రాణమే విరాట్; ప్రాణమే అధిష్ఠాత్రి (నేత్రి); సమస్త జనులు ప్రాణాన్ని ఉపాసించి దానినే ఆశ్రయిస్తారు. ప్రాణమే సూర్యుడూ చంద్రుడూ; ప్రాణాన్నే వారు ప్రజాపతి అని అంటారు.

Mantra 13

प्रा॒णा॒पा॒नौ व्री॑हिय॒वाव॑न॒ड्वान् प्रा॒ण उ॑च्यते । यवे॑ ह प्रा॒ण आहि॑तोऽपा॒नो व्री॒हिरु॑च्यते

ప్రాణం మరియు అపానం ‘వ్రీహి’ (బియ్యం) మరియు ‘యవ’ (బార్లీ) అని పిలువబడతాయి; అలాగే ‘అనడ్వాన్’ (నాగలి లాగే ఎద్దు) ‘ప్రాణ’మని చెప్పబడుతుంది. నిజంగా యవలో ప్రాణం నిక్షిప్తమై ఉంది; అపానం ‘వ్రీహి’ అని పిలువబడుతుంది.

Mantra 14

अपा॑नति॒ प्राण॑ति॒ पुरु॑षो॒ गर्भे॑ अन्त॒रा। य॒दा त्वं प्रा॑ण॒ जिन्व॒स्यथ॒ स जा॑यते॒ पुनः॑

గర్భంలో ఉన్న ఆ పురుషుడు అపానం చేస్తాడు, ప్రాణం చేస్తాడు. నీవు, ఓ ప్రాణా, అతనిని జీవబలంతో ప్రేరేపించినప్పుడు, అతడు మళ్లీ జన్మిస్తాడు.

Mantra 15

प्रा॒णमा॑हुर्मात॒रिश्वा॑नं॒ वातो॑ ह प्रा॒ण उ॑च्यते । प्रा॒णे ह॑ भू॒तं भव्यं॑ च प्रा॒णे सर्वं॑ प्रति॑ष्ठितम्

ప్రాణాన్ని ‘మాతరిశ్వన్’ అని అంటారు; నిజంగా వాయువే ‘ప్రాణం’ అని పిలువబడుతుంది. ప్రాణంలోనే భూతమూ భవిష్యత్తూ స్థితమై ఉన్నాయి; ప్రాణంలోనే సమస్తమూ దృఢంగా ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.

Mantra 16

आ॒थ॒र्व॒णीरा॑ङ्गिर॒सीर्दैवी॑र्मनुष्य॒जा उ॒त। ओष॑धयः॒ प्र जा॑यन्ते य॒दा त्वं प्रा॑ण॒ जिन्व॑सि

ఆథర్వణీయ, ఆంగిరసీ—దైవీ, అలాగే మనుష్యుల మధ్య జన్మించినవీ—ఈ ఓషధులు, ఓ ప్రాణా! నీవు వాటిని జీవబలంతో ప్రేరేపించినప్పుడు ఉద్భవిస్తాయి.

Mantra 17

य॒दा प्रा॒णो अ॒भ्यव॑र्षीद् व॒र्षेण॑ पृथि॒वीं म॒हीम्। ओष॑धयः॒ प्र जा॑य॒न्तेऽथो॒ याः काश्च॑ वी॒रुधः॑

ప్రాణం వర్షంతో మహా భూమిపై వర్షించినప్పుడు, ఓషధులు పుట్టుకొస్తాయి; అలాగే ఏవేవి లతలు/వృక్ష-వనస్పతులు ఉన్నాయో అవీ కూడా.

Mantra 18

यस्ते॑ प्राणे॒दं वेद॒ यस्मिं॒श्चासि॒ प्रति॑ष्ठितः । सर्वे॒ तस्मै॑ ब॒लिं ह॑रान॒मुष्मिंल्लो॒क उ॑त्त॒मे

ఓ ప్రాణా! నీ గురించి ఇదిని తెలిసినవాడు—నీవు దృఢంగా ప్రతిష్ఠితుడై ఉన్న ఆ ఆధారాన్ని తెలిసినవాడు—అతనికి అందరూ ఆ పరమ లోకంలో బలి (కానుక/కర) మోసి అర్పించుగాక.

Mantra 19

यथा॑ प्राण बलि॒हृत॒स्तुभ्यं॒ सर्वाः॑ प्र॒जा इ॒माः । ए॒वा तस्मै॑ ब॒लिं ह॑रा॒न् यस्त्वा॑ शृ॒णव॑त् सुश्रवः

ఓ ప్రాణా! ఈ సమస్త ప్రజలు నీకు బలి (కానుక/కర) అర్పించినట్లే, ఓ సుశ్రవ (సుప్రసిద్ధా)! నిన్ను వినేవానికి మీరు కూడా బలి అర్పించండి.

Mantra 20

अ॒न्तर्गर्भ॑श्चरति दे॒वता॒स्वाभू॑तो भू॒तः स उ॑ जायते॒ पुनः॑ । स भू॒तो भव्यं॑ भवि॒ष्यत् पि॒ता पु॒त्रं प्र वि॑वेशा॒ शची॑भिः

అతడు అంతర్గర్భం (అంతర్గర్భ) కలవాడై దేవతల మధ్య సంచరిస్తాడు; ఇప్పటికే అయినదే అయి, అతడు నిశ్చయంగా మళ్లీ జన్మిస్తాడు. అతడు ఉన్నవాడై, రాబోయేదానిగా మారుతాడు; తండ్రి తన శక్తులతో (శచీ) కుమారునిలో బయలుదేరి ప్రవేశించాడు.

Mantra 21

एकं॒ पादं॒ नोत्खि॑दति सलि॒लाद्धंस उ॒च्चर॑न्। यद॒ङ्ग स तमु॑त्खि॒देन्नैवाद्य न श्वः स्या॒न्न रात्री॒ नाहः॑ स्या॒न्न व्युऽछेत् क॒दा च॒न

నీటిలోనుంచి పైకి లేచే హంస (హంస) ఒక పాదాన్ని కూడా కదల్చదు. అతడు నిజంగా దానిని కదిలిస్తే, నేడు ఉండదు, రేపు ఉండదు; రాత్రులు ఉండవు, పగళ్లు ఉండవు; ఎప్పటికీ ఉషస్సు ఉదయించదు.

Mantra 22

अ॒ष्टाच॑क्रं वर्तत॒ एक॑नेमि स॒हस्रा॑क्षरं॒ प्र पु॒रो नि प॒श्चा। अ॒र्धेन॒ विश्वं॒ भुव॑नं ज॒जान॒ यद॑स्या॒र्धं क॑त॒मः स के॒तुः

ఎనిమిది చక్రాలు, ఒకే నాభి, సహస్ర అక్షరాలు కలిగిన చక్రం తిరుగుతోంది—ముందుకు, వెనుకకు క్రిందికి. దాని అర్ధంతో ఈ సమస్త భువనం జన్మించింది; దాని రెండు అర్ధాలలో ఏది ‘కేతు’ (చిహ్నం/ప్రకాశచిహ్నం)?

Mantra 23

यो अ॒स्य वि॒श्वज॑न्मन॒ ईशे॒ विश्व॑स्य॒ चेष्ट॑तः । अन्ये॑षु क्षि॒प्रध॑न्वने॒ तस्मै॑ प्राण॒ नमो॑ऽस्तु ते

సర్వాన్ని జనింపజేసే మనస్సుతో దీనికి అధిపతిగా, కదిలే-చేస్తూ ఉండే సమస్తానికి ప్రభువుగా ఉన్నవానికి—సర్వ జీవుల్లో శీఘ్రప్రహారిగా ఉన్న ఆ శక్తి అయిన ప్రాణునికి నమస్కారం; హే ప్రాణా, నీకు నమో నమః.

Mantra 24

यो अ॒स्य स॒र्वज॑न्मन॒ ईशे॒ सर्व॑स्य॒ चेष्ट॑तः । अत॑न्द्रो॒ ब्रह्म॑णा॒ धीरः॑ प्रा॒णो मानु॑ तिष्ठातु

సర్వాన్ని జనింపజేసే మనస్సుతో దీనికి అధిపతిగా, సమస్త క్రియాశీలతకూ ప్రభువుగా ఉన్నవాడు—అతంద్రుడు, బ్రహ్మశక్తితో ధీరుడై స్థిరుడై—హే మనూ, నీకోసం, మానవజాతికోసం, ప్రాణుడు దృఢంగా నిలిచియుండుగాక.

Mantra 25

ऊ॒र्ध्वः सु॒प्तेषु॑ जागार न॒नु ति॒र्यङ् नि प॑द्यते । न सु॒प्तम॑स्य सु॒प्तेष्वनु॑ शुश्राव॒ कश्च॒न

ఊర్ధ్వుడైన వాడు నిద్రిస్తున్నవారిలోనూ జాగరూకుడై ఉంటాడు; నిశ్చయంగా వాడు వంకరగా కింద పడడు. అందరూ నిద్రిస్తున్నప్పుడు, వాడు నిద్రపోతాడని ఎవ్వరూ ఎప్పుడూ వినలేదు.

Mantra 26

प्राण॒ मा म॑त् प॒र्यावृ॑तो॒ न मद॒न्यो भ॑विष्यसि । अ॒पां गर्भ॑मिव जी॒वसे॒ प्राण॑ ब॒ध्नामि॑ त्वा॒ मयि॑

ఓ ప్రాణా, నన్ను విడిచి తిరిగి పోవద్దు; నాదైనదానికన్నా వేరేదిగా మారవద్దు. జలాల గర్భం (అంకురం/భ్రూణం) జీవనార్థం రక్షింపబడినట్లే, ఓ ప్రాణా, నిన్ను నాలో, నాయందే దృఢంగా బంధిస్తున్నాను.