Adhyaya 45

Verse 1

। नारद उवाच । तथा बहूदकस्थाने कथामाकर्णयाद्भुताम् । यस्माद्बहूदकं कामरूपे यदस्ति च

नारद उवाच—तथा बहूदकस्थाने अद्भुतां कथामाकर्णय; यतः कामरूपे बहूदकं नाम तीर्थमस्ति।

Verse 2

तदस्ति चात्र संक्रांतं तस्मात्प्रोक्तं बहूदकम् । कपिलेनात्र तप्त्वा च वर्षाणि सुबहून्यपि

अत्र संक्रान्तं चास्ति, तस्मात् ‘बहूदक’ इति प्रोक्तम्; अत्रैव कपिलेन वर्षाणि सुबहून्यपि तप्तं तपः।

Verse 3

स्थापितं शोभनं लिंगं कपिलश्वरसंज्ञितम् । तच्च लिगं सदा पार्थ नन्दभद्र इति समृतः

तत्र शोभनं लिङ्गं स्थापितं कपिलेश्वरसंज्ञितम्। तत् लिङ्गं हे पार्थ सदा नन्दभद्र इति स्मृतम्॥

Verse 4

वाणिक्संपूजयामास त्रिकालं च कृतादरः । सर्वधर्प्रविशेवज्ञः साक्षाद्धर्म इवापरः

वाणिक् त्रिकालं कृतादरः तं सम्पूजयामास। स सर्वधर्मप्रवेशज्ञः साक्षाद् धर्म इवापरः॥

Verse 5

नाज्ञातं तस्य किंचिच्च यद्धर्मेषु प्रकीर्त्यते । सर्वेषां च सुहृन्नित्यं सर्वेषां च हिते रतः

धर्मेषु यत् प्रकीर्त्यते तस्य किंचिदपि नाज्ञातम्। स सर्वेषां सुहृन्नित्यं सर्वेषां हिते रतः॥

Verse 6

कर्मणा मनसा वाचा धर्ममेनमुपाश्रितः । न भूतो न भविष्यश्च न स धर्मोऽस्ति किंचन

कर्मणा मनसा वाचा धर्ममेवमुपाश्रितः। न भूतो न भविष्यश्च न स धर्मोऽस्ति किंचन॥

Verse 7

विदोषो यो हि सर्वत्र निश्चित्यैवं व्यवस्थितः । अस्य धर्मसमुद्रस्य संप्रवृद्धस्य सर्वतः

सर्वत्र निर्दोषं यत् तन्निश्चित्यैवं व्यवस्थितः। अस्य धर्मसमुद्रस्य संप्रवृद्धस्य सर्वतः॥

Verse 8

निर्मथ्य नन्दभद्रेण आहृतं तन्निशामय । वाणिज्यं मन्यते श्रेष्ठं जीवनाय तदा स्थितः

निर्मथ्य नन्दभद्रेण यदाहृतं तन्निशामय। तदा स जीवनोपायं वाणिज्यं श्रेष्ठं मन्यते, तस्मिन्नेव च व्यवस्थितः॥

Verse 9

परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैः शरणं तेन कारितम् । मद्यवर्जं भेदवर्जं कूटवर्जं समं तथा

परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैः शरणं तेन कारितम्। मद्यवर्जं भेदवर्जं कूटवर्जं समं तथा॥

Verse 10

सर्वभूतेषु वाणिज्यमल्पलाभेन सोऽचरत् । अमायया परेभ्योऽसौ गृहीत्वैव क्रयाणकम्

सर्वभूतेषु वाणिज्यमल्पलाभेन सोऽचरत्। अमायया परेभ्योऽसौ गृहीत्वैव क्रयाणकम्॥

Verse 11

अमाययैव भूतेभ्यो विक्रीणात्यस्य सद्व्रतम् । केचिद्यज्ञं प्रशंसंति नन्दभद्रो न मन्यते

अमाययैव भूतेभ्यो विक्रीणात्यस्य सद्व्रतम्। केचिद्यज्ञं प्रशंसन्ति नन्दभद्रो न मन्यते॥

Verse 12

दोषमेनं विनिश्चत्य श्रृमु तं पांडुनन्दन । लुब्धोऽनृती दांभीकश्च स्वप्रशंसापरायणः

दोषमेनं विनिश्चित्य शृणु तं पाण्डुनन्दन। लुब्धोऽनृती दाम्भिकश्च स्वप्रशंसापरायणः॥

Verse 13

यजन्यज्ञैर्जगद्धं ति स्वं चांधतमसं नयेत् । अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते

यज्ञैः सम्यगनुष्ठितैर्जगद्धार्यते, न चान्धतमसि पतति। अग्नौ सम्यक् प्रक्षिप्ता आहुतिरादित्यमेवोपतिष्ठते।

Verse 14

आदित्याज्जायते वृष्टिर्वष्टेरन्नं ततः प्रजाः । यद्यदा यजमानस्य ऋत्विजो द्रव्यमेव च

आदित्यादेव वृष्टिर्जायते, वृष्टेः अन्नं, ततः प्रजाः प्रवर्धन्ते। यदा यजमानोऽपि ऋत्विजो द्रव्यं च यथाविधि संनिहितं भवति…

Verse 15

चौरप्रायस्य कलुषाज्जन्म जायेज्जनस्य हि । अदक्षिणे वृथा यज्ञे कृते चाप्यविधानतः

चौरप्रायस्य यज्ञस्य कलुषात् जनस्य हीनं पुनर्जन्म जायते। अदक्षिणे वृथा यज्ञे चाविधानतः कृते स यज्ञो मलिनो भवति।

Verse 16

पशवो लकुटैर्हन्युर्यजमानं मृतं हताः । तस्माच्छुद्धैर्यवद्रव्यैर्यजमानः शुभः स्मृतः

लकुटैर्हताः पशवो मृतं यजमानं प्रतिहन्युरिव। तस्मात् शुद्धैः यवद्रव्यैः सम्यग्यजमानः शुभः स्मृतः।

Verse 17

यज्ञ एवं विचार्यासौ यज्ञसारं समास्थितः । श्रद्धया देवपूजा या नमस्कारः स्तुतिः शुभा

एवं यज्ञं विचार्य स यज्ञसारं समास्थितः। श्रद्धया देवपूजा, नमस्कारः, शुभा स्तुतिश्च यज्ञस्य सारः।

Verse 18

नैवेद्यं हविषश्चैव यज्ञोऽयं हि विकल्मषः । स एव यज्ञः प्रोक्तो वै येन तुष्यन्ति देवताः

नैवेद्यं हविषश्चैव समर्प्य योऽयं यज्ञः स विकल्मषः। स एव यज्ञ इति प्रोक्तो येन देवताः सन्तुष्यन्ति॥

Verse 19

केचिच्छंसन्ति संन्यासं नन्दभद्रो न मन्यते । यो हि संन्यस्य विषयान्मनसा गृह्यते पुनः

केचिद् वै संन्यासं प्रशंसन्ति; नन्दभद्रो न मन्यते। यो विषयान् संन्यस्य पुनर्मनसा गृह्णाति॥

Verse 20

उभयभ्रष्ट एवासौ भिन्ना भूमिर्विनश्यति । संन्यासस्य तु यत्सारं तत्तेनावृतमुत्तमम्

उभयभ्रष्ट एवासौ भिन्नभूमिरिव नश्यति। संन्यासस्य तु यत्सारं तदस्योत्तममावृतम्॥

Verse 21

कस्यचिन्नैव कर्माणि शपते वा प्रशंसति । नानामार्गस्थितांल्लोकांश्चन्द्रवल्लीयते क्षितौ

न कस्यचित्कर्म शपते न प्रशंसति कदाचन। नानामार्गस्थितान् लोकान् चन्द्रवत् क्षितौ लीयते॥

Verse 22

न द्वेष्टि नो कामयते न विरुद्धोऽनुरुध्यते । समाश्मकांचनो धीरस्तुल्यनिंदात्मसंस्तुतिः

न द्वेष्टि न च कामयते न विरुद्धोऽनुरुध्यते। समाश्मकाञ्चनो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः॥

Verse 23

अभयः सर्वभूतेभ्यो यथांधबधिराकृतिः । न कर्मणां फलाकांक्षा शिवस्याराधनं हि तत्

अभयप्रदः स सर्वभूतेभ्यः, यथान्धबधिर इव निन्दास्तुत्यादिषु न विक्रियते। कर्मफलाकाङ्क्षां न करोति—एतदेव शिवस्य निश्चलं आराधनम्।

Verse 24

कारणाद्धर्ममन्विच्छन्न लोभं च ततश्चरन्

कारणार्थं धर्ममन्विच्छन्, ततः परं लोभं परित्यज्य यः चरति—एष एव तस्य सदाचारः।

Verse 25

विविच्य नंदभद्रस्तत्सारं मोक्षेषु जगृहे । कृषिं केचित्प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते

विवेक्य नन्दभद्रः मोक्षेषु सारं जग्राह। केचित् कृषिं प्रशंसन्ति, नन्दभद्रस्तु तां परमार्थतया न मन्यते।

Verse 26

यस्यां छिंदंति वृषाणां चैव नासिकाम् । कर्षयंति महाभारान्बध्नंति दमयंति च

यस्यां वृत्तौ वृषाणां नासिकां छिन्दन्ति; महाभारान् कर्षयन्ति; बध्नन्ति, दमयन्ति च।

Verse 27

बहुदंशमयान्देशान्नयंति बहुकर्दमान् । वाहसंपीडिता धुर्याः सीदंत्यविधिना परे

बहुदंशमयान् देशान् नयन्ति, बहुकर्दमान् च। वाहसंपीडिता धुर्याः सीदन्ति; परे त्वविधिना करुणावर्जिताः कुर्वन्ति।

Verse 28

मन्यंते भ्रूणहत्यापि विशिष्टा नास्य कर्मणः । अघ्न्या इति गवां नाम श्रुतौ ताः पीडयेत्कथम्

मन्यन्ते भ्रूणहत्यामपि अस्य कर्मणोऽपेक्षया लघ्वीम्। श्रुतौ गवाम् ‘अघ्न्या’ इति नाम; ताः कथं पीडयेत्?

Verse 29

भूमिं भूमिशयांश्चैव हंति काष्ठमयोमुखम् । पंचेंद्रियेषु जीवेषु सर्वं वसति दैवतम्

काष्ठमयोमुखेन हलेन भूमिं भूमिशयान् च हन्ति। पञ्चेन्द्रिययुक्तेषु सर्वेषु जीवेषु दैवतम् अखिलं वसति।

Verse 30

आदित्यश्चंद्रमा वायुः प्रभूत्यैव च तांस्तु यः । विक्रीणाति सुमूढस्य तस्य का नु विचारणा

आदित्यश्चन्द्रमा वायुः प्रभृतयश्च ये महाशक्तयः। तान् यो विक्रीणाति सुमूढः, तस्य का नु विचारणा?

Verse 31

अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्यश्च पृथिवी विराट् । धेनुर्वत्सश्च सोमो वै विक्रीयैतान्न सिध्यति

अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्यः पृथिवी विराट्। धेनुर्वत्सः सोमश्च—एतान् विक्रीय न सिध्यति।

Verse 32

एवंविधसहस्रैश्च युता दोषैः कृषिः सदा । अष्टगवं स्याद्धि हलं त्रिंशद्भागं त्यजेत्कृषेः

एवंविधसहस्रदोषैः कृषिः सदा युता। अष्टगवमिव हि हलम्; तस्मात् कृषेः त्रिंशद्भागं त्यजेत्।

Verse 33

धर्मे दद्यात्पशून्वृद्धान्पुष्यादेषा कृषिः कुतः । सारमेतत्कृषेस्तेन नंदभद्रेण चादृतम्

धर्मार्थं वृद्धपशून् दद्यात्; तदा कथं कृषिः पापभारविहीना सम्यक् पुष्येत? एष एव कृषेः सारः; नन्दभद्रेण चादृतः प्रतिष्ठापितश्च।

Verse 34

विसाधितव्यान्यन्नानि स्वशक्त्या देवपितृषु । मनुष्य द्विजभूतेषु नियुज्याश्नीत सर्वदा

स्वशक्त्या अन्नानि विसाधयेत्; देवेभ्यः पितृभ्यश्च विधिवत् निवेद्य, मनुष्येषु द्विजातिषु भूतेषु च विभज्य, ततः सर्वदा भुञ्जीत।

Verse 35

केचिच्छंसंति चैश्वर्यं नंदभद्रो न मन्यते । मानुषा मानुषानेव दासभावेन भुंजते

केचित् ऐश्वर्यं प्रशंसन्ति; नन्दभद्रस्तु तन्न मन्यते। मनुष्याः मनुष्यानेव दासभावेन भुञ्जते—एषा भोगवृत्तिः बन्धनमूला।

Verse 36

वधबंधनिरोधेन पीडयंति दिवानिशम् । देहं किमेतद्धातुः स्वं मातुर्वा जनकस्य वा

वधबन्धनिरोधैः दिवानिशं परान् पीडयन्ति। किं त्विदं देहं कस्य? स्वस्य वा, मातुः, जनकस्य वा?

Verse 37

मातुः पितुर्वा बलिनः क्रेतुरग्नेः शुनोऽपि वा । इति संचिंत्य व्यहरन्नमरा इव ईश्वराः

मातुः पितुर्वा बलिनः क्रेतुरग्नेः शुनोऽपि वा—इति सञ्चिन्त्य, व्यहरन् ते ईश्वराः अमरा इव, स्वकर्मफलात् निर्भयाः।

Verse 38

ऐश्वर्यमदपापिष्ठा महामद्यमदादयः । ऐश्वर्यमदमत्तो हि ना पतित्वा हि माद्यति

ऐश्वर्यमदः पापिष्ठतमः; महामद्यमदादयोऽपि तस्मात् लघवः। ऐश्वर्यमदमत्तो हि पतित्वापि न माद्यत्यपगच्छति न च शमं याति।

Verse 39

आत्मवत्सर्वभृत्येषु श्रिया नैव च माद्यति

आत्मवत् सर्वभृत्येषु यो मन्यते, स श्रिया नैव माद्यति; समदृष्ट्या स्थितो नित्यं प्रसादं लभते।

Verse 40

आत्मप्रत्ययवान्देही क्वेश्वरश्चेदृशोऽस्ति हि । ऐश्वर्यस्यापि सारं स जग्राहैतन्निशामय

आत्मप्रत्ययवान् देही—क्वेश्वरश्चेदृशोऽस्ति हि? ऐश्वर्यस्यापि सारं स जग्राह; एतन्निशामय।

Verse 41

स्वशक्त्या सर्व भूतेषु यदसौ न पराङ्मुखः । तीर्थायेके प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते

स्वशक्त्या सर्वभूतेषु यदसौ न पराङ्मुखः, तं तीर्थमिति केचिद् प्रशंसन्ति; नन्दभद्रस्तु तां प्रशंसां न मन्यते।

Verse 42

श्रमेण संकरात्तापशीतवातक्षुधा तृषा । क्रोधेन धर्मगेहस्य नापि नाशमवाप्नुयात्

श्रमात् संकरात् तापशीतवातक्षुधातृषाभ्यः, क्रोधादपि वा, धर्मगेहस्य नापि नाशमवाप्नुयात्।

Verse 43

सौख्येन वा धनस्यापि श्रद्धया स्वल्पगोर्थवान् । समर्थो हि महत्पुण्यं शक्त आप्तुं क्व वास्ति सः

सौख्येन धनसमृद्ध्या च श्रद्धया च युक्तोऽपि, स्वल्पोपायसम्पन्नः कः खलु महत्पुण्यमाप्तुं समर्थोऽस्ति?

Verse 44

सदा शुचिर्देवयाजी तीर्थसारं गृहेगृह । नापः पुनंति पापानि न शैला न महाश्रमाः

सदा शुचिर्देवयाजी स गृहगृहे तीर्थसारतां याति। न केवलं जलानि पापानि पुनन्ति, न शैलाः, न च महाश्रमाः।

Verse 45

आत्मा पुनाति पापानि यदि पापान्निवर्तते । एवमेव समाचारं प्रादुर्भूतं ततस्ततः

आत्मैव पापानि पुनाति यदा पापेभ्यः निवर्तते। एवमेव सदाचारः ततस्ततः स्थाने स्थाने प्रादुर्भूतः।

Verse 46

एकीकृत्य सदा धीमान्नंदभद्रः समास्थितः । तस्यैवं वर्ततः साधोः स्पृहयंत्यपि देवताः

एकीकृतचित्तः सदा धीमान् नन्दभद्रः समास्थितः। तस्य साधोरेवं वर्ततः स्पृहयन्त्यपि देवताः।

Verse 47

वासवप्रमुखाः सर्वे विस्मयं च परं ययुः । अत्रैव स्थानके चापि शूद्रोऽभूत्प्रतिवेश्मकः

वासवप्रमुखाः सर्वे देवाः परं विस्मयं ययुः। अत्रैव तस्मिन् स्थाने शूद्रोऽपि प्रतिवेश्मकः आसीत्।

Verse 48

स नंदभद्रं धर्मिष्ठं पुनः पुनरसूयत । नास्तिकः स दुराचारः सत्यव्रत इति श्रुतः

स नन्दभद्रं धर्मिष्ठं पुनः पुनरसूयत्। नास्तिकः स दुराचारः सत्यव्रत इति श्रुतः॥

Verse 49

स सदा नंदभद्रस्य विलोकयति चांतरम् । छिद्रं चेदस्य पश्यामि ततो धर्मान्निवर्तये

स सदा नन्दभद्रस्य विलोकयति चान्तरम्। छिद्रं चेदस्य पश्यामि ततो धर्मान्निवर्तये॥

Verse 50

स्वभाव एव क्रूराणां नास्तिकानां दुरात्मनाम् । आत्मानं पातयंत्येव पातयंत्यपरं च यत्

स्वभाव एव क्रूराणां नास्तिकानां दुरात्मनाम्। आत्मानं पातयन्त्येव पातयन्त्यपरं च यत्॥

Verse 51

ततस्त्वेवं वर्ततोऽस्य नंदभद्रस्य धीमतः । एकोऽभूत्तयः कष्टाद्वार्धिके सोऽप्यनश्यत

ततस्त्वेवं वर्ततोऽस्य नन्दभद्रस्य धीमतः। एकोऽभूत्तनयः कष्टाद्वार्धिके सोऽप्यनश्यत्॥

Verse 52

तच्च दैवकृतं मत्वा न शुशोच महामतिः । देवो वा मानवो वापि को हि दवाद्विमुच्यते

तच्च दैवकृतं मत्वा न शुशोच महामतिः। देवो वा मानवो वापि को हि दैवाद्विमुच्यते॥

Verse 53

ततोऽस्य सुप्रिया भार्या सर्वैः साध्वीगुणैर्युता । गृहधर्मस्य मूर्तिर्या साक्षादिव अरुंधती

ततः तस्य सुप्रिया भार्या सर्वैः साध्वीगुणैर्युता । गृहधर्मस्य मूर्तिरिव साक्षादरुन्धतीव बभूव ॥

Verse 54

विनाशमागता पार्थ कनकानाम नामतः । ततो यतेंद्रियोऽप्येष गृहधर्मविनाशतः

विनाशमगता पार्थ कनकानामा नामतः । ततो गृहधर्मविनाशेन यतेन्द्रियोऽप्येष विचचाल ॥

Verse 55

शुशोच हा कष्टमिति पापोहमिति चासकृत् । तत्तस्य चांतरं दृष्ट्वाऽहृष्यत्यव्रतश्चिरात्

शुशोच स पुनः पुनः ‘हा कष्टम्, पापोऽहम्’ इति चासकृत् । तस्य हृदयच्छिद्रं दृष्ट्वा चिरादव्रतोऽहृष्यत् ॥

Verse 56

उपाव्रज्य च हा कष्टं ब्रुवंस्तं नंदभद्रकम् । दधिकर्ण इवासाद्य नंदभद्रमुवाच सः

उपाव्रज्य ‘हा कष्टम्’ इति ब्रुवन्तं तं नन्दभद्रकम् । दधिकर्ण इवासाद्य स नन्दभद्रमुवाच ह ॥

Verse 57

हा नंदभद्र यद्येवं तवाप्येवंविधं फलम् । एतेन मन्ये मनसि धर्मोप्येष वृथैव यत्

‘हा नन्दभद्र! यद्येवं तवाप्येवंविधं फलम् । एतेन मन्ये मनसि धर्मोऽप्येष वृथा यतः’ ॥

Verse 58

इत्यादि बहुधा प्रोच्य तत्तद्वाक्यं ततस्ततः । सत्यव्रतस्ततः प्राह नंदभद्रं कृपान्वितः

इत्येवं बहुधा प्रोच्य तत्तद्वाक्यं पुनः पुनः । ततः सत्यव्रतः करुणापूरितहृदयः नन्दभद्रं प्रत्युवाच ॥

Verse 59

नंदभद्र सदा तुभ्यं वक्तुकामोस्मि किंचन । प्रस्तावस्याप्यभावाच्च नोदितं च मया क्वचित्

नन्दभद्र, सदा तुभ्यं किञ्चिद्वक्तुमहं रतः । प्रस्तावाभावतोऽद्यावद् न कदाचिदुदीरितम् ॥

Verse 60

अप्रस्तावं ब्रुवन्वाक्यं बृहस्पतिरपिध्रुवम् । लभते बुद्ध्यवज्ञानमवमानं च हीनवत्

अप्रस्तावे ब्रुवन् वाक्यं बृहस्पतिरपि ध्रुवम् । लभते बुद्ध्यवज्ञानम् अवमानं च हीनवत् ॥

Verse 61

नन्दभद्र उवाच । ब्रूहिब्रूहि न मे किंचित्साधु गोप्यं प्रियं परम् । वचोभिः शुद्धसत्त्वानां न मोक्षोऽप्युपमीयते

नन्दभद्र उवाच । ब्रूहि ब्रूहि, न मे किञ्चित् साधु गोप्यं प्रियं परम् । वचोभिः शुद्धसत्त्वानां न मोक्षोऽप्युपमीयते ॥

Verse 62

सत्यव्रत उवाच । नवभिर्नवभिश्चैव विमुक्तं वाग्विदूषणैः । नवभिर्बुद्धिदोषैश्च वाक्यं वक्ष्याम्यदोषवत्

सत्यव्रत उवाच । नवभिर्नवभिश्चैव विमुक्तं वाग्विदूषणैः । नवभिर्बुद्धिदोषैश्च वाक्यं वक्ष्याम्यदोषवत् ॥

Verse 63

सौक्ष्म्यं संख्याक्रमश्चापि निर्णयः सप्रयोजनः । पंचैतान्यर्थजातानि यत्र तद्वाक्यमुच्यते

सौक्ष्म्यं संख्याक्रमश्चैव विनिर्णयः सप्रयोजनः । एते पञ्चार्थजातानि यत्र स वाक्यमुच्यते ॥

Verse 64

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं चोद्दिश्य चोच्यते । प्रयोजनमिति प्रोक्तं प्रथमं वाक्यलक्षणम्

धर्मार्थकाममोक्षानामुद्देशेन यदुच्यते । तत्प्रयोजनमित्युक्तं प्रथमं वाक्यलक्षणम् ॥

Verse 65

धर्मार्थकाममोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः । इदं तदिति वाक्यांते प्रोच्यते स विनिर्णयः

धर्मार्थकाममोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः । वाक्यान्ते ‘इदं तद्’ इत्युक्तिः स विनिर्णयः ॥

Verse 66

इदं पूर्वमिदं पश्चाद्वक्तव्यं यत्क्रमेण हि । क्रमयोगं तमप्याहुर्वाक्यतत्तविदो बुधाः

यत् पूर्वं यच्च पश्चाद् वक्तव्यं क्रमतो हि यत् । तं क्रमयोगमित्याहुर्वाक्यतत्त्वविदो बुधाः ॥

Verse 67

दोषाणां च गुणानां च प्रमाणं प्रविभागतः । उभयार्थमपि प्रेक्ष्य सा संख्येत्युपधार्यताम्

दोषगुणप्रमाणं च विभागेन यथाक्रमम् । उभयार्थं समालोक्य सा संख्येति विनिश्चयः ॥

Verse 68

वाक्यज्ञेयेषु भिन्नेषु यत्राभेदः प्रदृश्यते । तत्रातिशयहेतुत्वं तत्सौक्ष्म्यमिति निर्दिशेत्

वाक्ये ज्ञेयवस्तूनां भेदेऽपि यत्राभेदः प्रतीयते, तत्रातिशयहेतुसंबन्धप्रकाशकं यत्सामर्थ्यं तत् ‘सौक्ष्म्यम्’ इति निर्दिशेत्।

Verse 69

इति वाक्यगुणानां च वाग्दोषान्द्विनव श्रृणु । अपेतार्थमभिन्नार्थमपवृत्तं तथाधिकम्

इति वाक्यगुणाः प्रोक्ताः; अधुना वाग्दोषान् अष्टादश शृणु—अपेतार्थम्, अभिन्नार्थम्, अपवृत्तं तथाधिकं चादयः।

Verse 70

अश्लक्ष्णं चापि संदिग्धं पदांते गुरु चाक्षरम् । पराङ्मुखमुखं यच्च अनृतं चाप्यसंस्कृतम्

अश्लक्ष्णं संदिग्धं च पदान्ते गुरुचाक्षरम् । पराङ्मुखमुखं यच्च अनृतं चाप्यसंस्कृतम् ॥

Verse 71

विरुद्धं यत्त्रिवर्गेण न्यूनं कष्टातिशब्दकम् । व्युत्क्रमाभिहृतं यच् सशेषं चाप्यहेतुकम्

त्रिवर्गविरुद्धं यन्न्यूनं कष्टातिशब्दकम् । व्युत्क्रमाभिहृतं यच्च सशेषं चाप्यहेतुकम् ॥

Verse 72

निष्कारणं च वाग्दोषान्बुद्धिजाञ्छृणु त्वं च यान् । कामात्क्रोधाद्भयाच्चैव लोभाद्दैन्यादनार्यकात्

निष्कारणं च ये वाग्दोषा बुद्धिजा जायन्ते, तान् शृणु—कामात् क्रोधाद् भयाच्चैव लोभाद् दैन्यादनार्यकात्।

Verse 73

हीनानुक्रोशतो मानान्न च वक्ष्यामि किंचन । वक्ता श्रोता च वाक्यं च यदा त्वविकलं भवेत्

हीनानुकम्पया मान्यगौरवाच्च न किञ्चिदपि यदृच्छया वक्ष्यामि। यदा वक्ता श्रोता च वाक्यं च अविकलं भवति तदैव वाणी वक्तुं योग्या भवति॥

Verse 74

सममेति विवक्षायां तदा सोऽर्थः प्रकाशते । वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते

विवक्षायां वाचि च सममेति यदा तदा सोऽर्थः स्वयमेव प्रकाशते। वक्तव्ये सति तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते॥

Verse 75

श्रोता चाप्यथ वक्तारं तदा वाक्यं न रोहति । अथ यः स्वप्रियं ब्रूयाच्छ्रोतुर्वोत्सृज्ययदृतम्

श्रोता चापि यदा वक्तारमवमन्यते तदा वाक्यं न रोहति। तथा यः स्वप्रियमेव ब्रूयात् श्रोतुर्हितं यदृतं त्यक्त्वा॥

Verse 76

विशंका जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् । तस्माद्यः स्वप्रियं त्यक्त्वा श्रोतुश्चाप्यथ यत्प्रियम्

तस्मिन्वाक्ये विशङ्का जायते, तदपि वचनं दोषवत् भवति। तस्माद्यः स्वप्रियं त्यक्त्वा श्रोतुश्च यत्प्रियं विचारयेत्॥

Verse 77

सत्यमेव प्रभाषेत स वक्ता नेतरो भुवि । मिथ्यावादाञ्छास्त्रजालसंभवान्यद्विहाय च

सत्यमेव प्रभाषेत; स एव वक्ता, न इतरो भुवि। शास्त्रजालसम्भवान् मिथ्यावादान् अपि विहाय च॥

Verse 78

सत्यमेव व्रतं यस्मात्तस्मात्सत्यव्रतस्त्वहम् । सत्यं ते संप्रवक्ष्यामि मंतुमर्हसि तत्तथा

सत्यमेव मम व्रतमिति हेतोः अहं सत्यव्रतः। तव पुरतः सत्यं संप्रवक्ष्यामि; तत् यथावत् मन्यस्व, तथा अवगच्छ।

Verse 79

यदाप्रभृति भद्र त्वं पाषाणस्यार्चने रतः । तदाप्रभृति किंचिच्च न हि पश्यामि शोभनम्

भद्र, यदा त्वं पाषाणमात्रस्य अर्चने रतः अभवः, तदाप्रभृति तव विषये किंचिदपि शोभनं न पश्यामि।

Verse 80

एकः सोऽपि सुतो नष्टो भार्या चार्याऽप्यनश्यत । कूटानां कर्मणां साधो फलमेवंविधं भवेत्

एक एव तव सुतो नष्टः, भार्या च आर्या अपि नश्यति; साधो, कूटकर्मणां फलम् एवंविधमेव भवेत्।

Verse 81

क्व देवाः संति मिथ्यैतद्दृश्यंते चेद्भवंत्यपि । सर्वा च कूटविप्राणां द्रव्यायैषा विकल्पना

‘क्व देवाः सन्ति? मिथ्यैतत्। दृश्यन्ते चेत् भवन्त्यपि’ इति; सर्वा च एषा कूटविप्राणां द्रव्यहेतोः कल्पिता विकल्पना।

Verse 82

पितॄनुद्दिश्य यच्छंति मम हासः प्रजायते । अन्नस्योपद्रवं यच्च मृतो हि किमशिष्यत

‘पितॄन् उद्दिश्य यत् दानं दीयते, तत्र मम हासः प्रजायते; अन्नस्योपद्रवोऽपि। मृतः हि किम् अश्नीयात्, किम् वा भुञ्जीत?’

Verse 83

यत्त्विदं बहुधा मूढा वर्णयंति द्विजाधमाः । विश्वनिर्माणमखिलं तथापि श्रृणु सत्यतः

यदिदं बहुधा मूढा द्विजाधमा वर्णयन्ति—विश्वस्याखिलनिर्माणम्; तथापि तत् सत्यतः शृणु।

Verse 84

उत्पत्तिश्चापि भंगश्च विश्वस्यैतद्द्वयं मृषा । एवमेव हि सर्वं च सदिदं वर्तते जगत्

विश्वस्योत्पत्तिर्भङ्गश्च—एतद्द्वयं मृषैव; एवमेव हि सर्वं सदिदं जगद् वर्तते।

Verse 85

स्वभावतो विश्वमिदं हि वर्तते स्वभावतः सूर्यमुखा भ्रमंत्यमी । स्वभावतो वायवो वांति नित्यं स्वभावतो वर्षति चांबुदोऽयम्

स्वभावतो विश्वमिदं प्रवर्तते; स्वभावतः सूर्यमुखा भ्रमन्त्यमी। स्वभावतो वायवो नित्यं वान्ति; स्वभावतोऽयं अम्बुदो वर्षति।

Verse 86

स्वभावतो रोहति धान्यजातं स्वभावतो वर्षशीतातपत्वम् । स्वभावतः संस्थिता मेदिनी च स्वभावतः सरितः संस्रवंति

स्वभावतो रोहति धान्यजातं; स्वभावतो वर्ष-शीत-आतपत्वम्। स्वभावतः संस्थिता मेदिनी च; स्वभावतः सरितः संस्रवन्ति।

Verse 87

स्वभावतः पर्वता भांति नित्यं स्वभावतो वारिधिरेष संस्थितः । स्वभावतो गर्भिणी संप्रसूते स्वभावतोऽमी बहवश्च जीवाः

स्वभावतः पर्वता भान्ति नित्यं; स्वभावतो वारिधिरेष संस्थितः। स्वभावतो गर्भिणी सम्प्रसूते; स्वभावतोऽमी बहवो हि जीवाः।

Verse 88

यथा स्वभावेन भवंति वक्रा ऋतुस्वबावाद्बदरीषु कण्टकाः । तथा स्वभावेन हि सर्वमेतत्प्रकाशते कोऽपि कर्ता न दृश्यः

यथा ऋतुस्वभावात् बदरीषु कण्टका जायन्ते, तथा स्वभावेनैव सर्वमिदं प्रकाशते; कश्चित् कर्ता न दृश्यते।

Verse 89

तदेवं संस्थिते लोके मूढो मुह्यति मत्तवत् । मानुष्यमपि यद्धूर्ता वदंत्यग्र्यं श्रृणुष्वतत्

एवं लोके संस्थिते मूढो मत्त इव मुह्यति। यच्च धूर्ता ‘अग्र्यं’ वदन्ति—मानुष्यमपि—तद् शृणुष्व।

Verse 90

मानुष्यान्न परं कष्टं वैरिणां नो भवेद्धि तत् । शोकस्थानसहस्राणि मनुष्यस्य क्षणेक्षणे

मानुष्यात् परं कष्टं नास्ति; वैरिणामपि तन्नेच्छितम्। मनुष्यस्य क्षणे क्षणे शोकस्थानसहस्राणि।

Verse 91

मानुष्यं हि स्मृताकारं सभाग्योऽस्माद्विमुच्यते । पशवः पक्षिणः कीटाः कृमयश्च यथासुखम्

स्मृतिविवेकयुक्तं मानुष्यं प्राप्य सभाग्यः अस्माद् बन्धनाद् विमुच्यते। पशवः पक्षिणः कीटाः कृमयश्च यथासुखं वर्तन्ते।

Verse 92

अबद्धा विहरंत्येते योनिरेषां सुदुर्लभा । निश्चिंताः स्थावरा ह्येते सौख्यमेषां महद्भुवि

एते अबद्धा विहरन्ति; एषां योनिः सुदुर्लभा। निश्चिन्ताः स्थावर इव ते; भुवि एषां महत् सौख्यम्।

Verse 93

बहुना किं मनुष्येभ्यः सर्वो धन्योऽन्ययोनिजः । स्वभावमेव जानीहि पुण्यापुण्यादिकल्पना

बहुना किं मनुष्येभ्यः? सर्वथा धन्योऽन्ययोनिजः। स्वभावमेवैतज्जानीहि; पुण्यापुण्यादिकल्पना केवलं कल्पितैव।

Verse 94

यदेके स्थावराः कीटाः पतंगा मानुषादिकाः । तस्मान्मित्या परित्यज्य नंदभद्र यथासुखम् । पिब क्रीडनकैः सार्धं भोगान्सत्यमिदं भुवि

यदेके स्थावराः, केचित्कीटाः, केचित्पतङ्गाः, केचिन्मानुषादयः। तस्मान्मिथ्यां परित्यज्य, नन्दभद्र, यथासुखं पिब; क्रीडनकैः सार्धं भोगाननुभव—एतदेव भुवि सत्यम्।

Verse 95

नारद उवाच । इत्येतैरमुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमंजसैः

नारद उवाच—इत्येतैरमुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमञ्जसैः…

Verse 96

सत्यव्रतस्य नाकम्पन्नंदभद्रो महामनाः । प्रहसन्निव तं प्राह स्वक्षोभ्यः सागरो यथा

सत्यव्रतस्य वाक्यैर्न नाकम्पन्नन्दभद्रो महामनाः। प्रहसन्निव तं प्राह—स्वक्षोभ्यः सागरो यथा।

Verse 97

यद्भवानाह धर्मिष्ठाः सदा दुःखस्य भागिनः । तन्मिथ्या दुःखजालानि पश्यामः पापिनामपि

यद्भवानाह—धर्मिष्ठाः सदा दुःखस्य भागिन इति—तन्मिथ्या। दुःखजालानि पश्यामः पापिनामपि।

Verse 98

वधबंधपरिक्लेशाः पुत्रदारादि पंचता । पापिनामपि दृश्यंते तस्माद्धर्मो गुरुर्मतः

वधबन्धपरिक्लेशाः पुत्रदारादि-पञ्चता च पापिनामपि दृश्यन्ते; तस्माद्धर्म एव गुरुरिति मतः।

Verse 99

अयं साधुरहो कष्टं कष्टमस्य महाजनाः । साधोर्वदंत्येतदपि पापिनां दुर्लभं त्विदम्

अहो कष्टं—अयं साधुः कष्टं भुङ्क्ते—इति महाजनाः साधोर्वदन्ति; एतादृशी साधुत्वकीर्तिरपि पापिनां दुर्लभैव।

Verse 100

दारादिद्रव्यलोभार्यं विशतः पापिनो गृहे । भवानपि बिभेत्यस्माद्द्वेष्टि कुप्यति तद्वृथा

दारादिद्रव्यलोभेन विशतः पापिनो गृहे; अस्माद्भवानपि बिभेति, द्वेष्टि, कुप्यति—तद्वृथा न भवति।

Verse 101

यथास्य जगतो ब्रूषे नास्ति हेतुर्महेश्वरः । तद्बालभाषितं तुभ्यं किं राजानं विना प्रजाः

यथा त्वं ब्रूषे—अस्य जगतो हेतुर्नास्ति, महेश्वरो नास्तीति—तद्बालभाषितं; राजानं विना प्रजाः क्व स्युः?

Verse 102

यच्च ब्रवीषि पाषाणं मिथ्या लिंगं समर्चसि । तद्भवांल्लिंगमाहात्म्यं वेत्ति नांधो यथा रविम्

यच्च त्वं ब्रूषे—पाषाणं मिथ्या लिङ्गं समर्चसीति—तद्भवान् लिङ्गमाहात्म्यं न वेत्ति; अन्धो यथा रविं न पश्यति।

Verse 103

ब्रह्मादायः सुरा सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः । मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिंगं यजंति च

ब्रह्मादयः सर्वे सुराः महर्द्धिकाश्च राजानः । मानवा मुनयश्चैव सर्वे शिवलिङ्गं यजन्ति हि ॥

Verse 104

स्वनामकानि चिह्नानि तेषां लिंगानि संति च । एते किं त्वभवत्मूर्खास्त्वं तु सत्यव्रतः सुधीः

स्वनामचिह्नरूपाणि तेषां लिङ्गानि सन्ति च । एते किं त्वभवन् मूर्खाः त्वं तु सत्यव्रतः सुधीः ॥

Verse 105

प्रतिष्ठाप्य पुरा ब्रह्मा पुष्करे नीललोहितम् । प्राप्तवान्परमां सिद्धिं ससर्जेमाः प्रजाः प्रभुः

पुरा ब्रह्मा पुष्करे नीललोहितं प्रतिष्ठाप्य । परमां सिद्धिं प्राप्य पश्चादिमाः प्रजाः प्रभुः ससर्ज ह ॥

Verse 106

विष्णुनापि निहत्याजौ रावणं पयसांनिधेः । तीरे रामेश्वरं लिंगं स्थापितं चास्ति किं मुधा

विष्णुनापि रावणं हत्वा युधि पयसांनिधेः तीरे । रामेश्वरं लिङ्गं स्थापितं किं तन्मुधैवाभूत् ॥

Verse 107

वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो महेंद्रे स्थाप्य शंकरम् । लिंगं विमुक्तपापोऽथ त्रिदिवेद्यापि मोदते

पुरा वृत्रं हत्वा शक्रो महेन्द्रे शंकरं स्थाप्य । लिङ्गं विमुक्तपापोऽथ त्रिदिवेऽद्यापि मोदते ॥

Verse 108

स्थापयित्वा शिवं सूर्यो गंगासागरसंगमे । निरामयोऽभूत्सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधौ

स्थापयित्वा शिवं सूर्यः गङ्गासागर-सङ्गमे । निरामयोऽभूत् सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधौ ॥

Verse 109

काश्यां यमश्च धनदः सह्ये गरुडकश्यपौ । नैमिषे वायुवरुणौ स्थाप्य लिंगं प्रमोदिताः

काश्यां यमश्च धनदः सह्ये गरुडकश्यपौ । नैमिषे वायुवरुणौ स्थाप्य लिङ्गं प्रमोदिताः ॥

Verse 110

अस्मिन्नेव स्तंभतीर्थे कुमारेणं गुहो विभुः । लिंगं संस्थापयामास सर्वपापहरं न किम्

अस्मिन्नेव स्तम्भतीर्थे कुमारेणं गुहो विभुः । लिङ्गं संस्थापयामास सर्वपापहरं न किम् ॥

Verse 111

एवमन्यैः सुरैर्यानि पार्थिवैर्मुनिभिस्तथा । संस्तापितानि लिंगानि तन्न संख्यातुमुत्सहे

एवमन्यैः सुरैर्यानि पार्थिवैर्मुनिभिस्तथा । संस्थापितानि लिङ्गानि तन्न सङ्ख्यातुमुत्सहे ॥

Verse 112

पृथिवीवासिनः सर्वे ये च स्वर्गनिवासिनः । पातालवासिनस्तृप्ता जायंते लिंगपूजया

पृथिवीवासिनः सर्वे ये च स्वर्गनिवासिनः । पातालवासिनस्तृप्ता जायन्ते लिङ्गपूजया ॥

Verse 113

यच्च ब्रवीषि गीर्वाणा न संति सन्ति चेत्कुतः । कुत्रापि नैव दृश्यंते तेन मे विस्मयो महान्

यच्च त्वं ब्रवीषि, हे गीर्वाणवक्ता—‘न सन्ति’ इति; चेत् सन्ति, कुतः? कुत्रापि नैव दृश्यन्ते; तेन मे महान् विस्मयः।

Verse 114

रंकवत्किं स्म ते देवा याचंतां त्वां कुलत्थवत् । यमिच्छिसि महाप्राज्ञ साधको हि गुरुस्तव

रङ्कवत् किं स्म ते देवा याचन्तां त्वां कुलत्थवत्? हे महाप्राज्ञ, यमिच्छसि तस्य साधको हि तव गुरुरेव।

Verse 115

स्वबावान्नैव सर्वार्थाः संसिद्धा यदि ते मते । भोजनादि कथं सिध्येद्वद कर्तारमंतरा

स्वभावान्नैव सर्वार्थाः संसिद्धा इति ते मते; तर्हि भोजनादि कथं सिध्येत्—वद कर्तारमन्तरा।

Verse 116

बदरीमंतरेणापि दृश्यंते कण्टका न हि । तस्मात्कस्यास्ति निर्माणं यस्य यावत्तथैव तत्

बदरीमन्तरेणापि कण्टका दृश्यन्ते हि; तस्मात् यस्य यावत्तथैव तत्, तस्य निर्माणं कस्यास्ति?

Verse 117

यच्च ब्रवीषि पश्वाद्याः सुखिनो धन्यकास्त्वमी । त्वदृते नेदमुक्तं च केनापि श्रुतमेव वा

यच्च त्वं ब्रवीषि—पश्वाद्याः सुखिनो धन्यकाः इति; त्वदृते नेदं केनापि उक्तं, न च कस्यचित् श्रुतमेव वा।

Verse 118

तामसा विकला ये च कष्टं तेषां च श्लाघ्यताम् । सर्वेंद्रिययुताः श्रेष्ठाः कुतो धन्या न मानुषाः

तामसा ये विकला भवन्ति, तेषां कष्टं कथं श्लाघ्यतां यायात्? सर्वेन्द्रियसम्पन्ना मनुष्याः श्रेष्ठाः; ते कथं न धन्याः स्युः?

Verse 119

सत्यं तव व्रतं मन्ये नरकाय त्वयाऽदृतम् । अत्यनर्थे न भीः कार्या कामोयं भविताचिरात्

सत्यं मन्ये तव व्रतं नरकायैव त्वया समादृतम्। अत्यनर्थे भयम् न कार्यम्; अयं तव कामोऽचिरेणैव सिद्ध्यति।

Verse 120

आदावाडंबरेणैव ध्रुवतोऽज्ञानमेव मे । इत्थं निःसारता व्यक्तमादावाडंबारात्तु यत्

आदावेव आडम्बरेण मम अज्ञानं ध्रुवतां गतम्। इत्थं निःसारता व्यक्ता—यदादौ एव केवलोऽयम् आडम्बरः।

Verse 121

मायाविनां हि ब्रुवतां वाक्यं चांडबरावृतम् । कुनाणकमिवोद्दीप्तं परीक्षेयं सदा सताम्

मायाविनां ब्रुवतां वाक्यं च आडम्बरावृतम्। कुनाणकमिव दीप्तं तत् सतां सदा परीक्ष्यं भवेत्।

Verse 122

आदौ मध्ये तथा चांते येषां वाक्यमदोषवत् । कषदाहैः स्वर्णमिव च्छेदेऽपि स्याच्छुभं शुभम्

आदौ मध्ये तथा चान्ते येषां वाक्यमदोषवत्। कषदाहैः परीक्षितं स्वर्णमिव, छेदेऽपि शुभं शुभं भवेत्।

Verse 123

त्वयान्यथा प्रतिज्ञातमुक्तं चैवान्यथा पुनः । त्वद्दोषो नायमस्माकं तद्वचः श्रृणुमो हि ये

त्वया यथान्यथा प्रतिज्ञातं पुनरन्यथैवोक्तम्। अयं दोषस्तव, नास्माकं; वयं तु तव वचनं श्रोतार एव हि॥

Verse 125

आपो वस्त्रं तिलास्तैलं गंधो वा स यथा तथा । पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः

आपो वस्त्रं तिलास्तैलं गन्धो वा यथा तथा। पुष्पाधिवासयोगेन तथा संसर्गजा गुणाः॥

Verse 126

मोहजालस्य यो योनिर्मूढैरिह समागमः । अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः

मोहजालस्य या योनिर्मूढैः सह समागमः। अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः॥

Verse 127

तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च शुद्धभावैस्तपस्विभिः । सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः

तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च शुद्धभावैस्तपस्विभिः। सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः॥

Verse 128

न नीचैर्नाप्यविद्वद्भिर्नानात्मज्ञैर्विशेषतः । येषां त्रीण्यवदातानि योनिर्विद्या च कर्म च

न नीचैर्नाप्यविद्वद्भिर्नानात्मज्ञैर्विशेषतः। येषां त्रीण्यवदातानि योनिर्विद्या च कर्म च॥

Verse 129

तांश्च सेवेद्विशेषेण शास्त्रं येषां हि विद्यते । असतां दर्शनस्पर्शसंजल्पासनभोजनैः

तान् च सेवेत विशेषेण शास्त्रविदो हि ये नराः । असतां दर्शनस्पर्शसंजल्पासनभोजनैः मलिनो भवति जनः ॥

Verse 130

धर्माचारात्प्रहीयंते न च सिध्यंति मानवाः । बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात्

धर्माचारात् प्रहीयन्ते न च सिद्ध्यन्ति मानवाः । बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात् ॥

Verse 131

मध्यैश्च मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः । इति धर्मं स्मरन्नाहं संगमार्थी पुनस्तव । यन्निन्दसि द्विजानेव यैरपेयोऽर्णवः कृतः

मध्यैश्च मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः । इति धर्मं स्मरन्नाहं संगमार्थी पुनस्तव । यन्निन्दसि द्विजानेव यैरपेयोऽर्णवः कृतः ॥

Verse 132

वेदाः प्रमाणं स्मृतयः प्रमाणं धर्मार्थयुक्तं वचनं प्रमाणम् । नैतत्त्रयं यस्य भवेत्प्रमाणं कस्तस्य कुर्याद्वचनं प्रमाणम्

वेदाः प्रमाणं स्मृतयः प्रमाणं धर्मार्थयुक्तं वचनं प्रमाणम् । नैतत्त्रयं यस्य भवेत्प्रमाणं कस्तस्य कुर्याद्वचनं प्रमाणम् ॥

Verse 133

इतिरयित्वा वचनं महात्मा स नंदभद्रः सहसा तदैव । गृहाद्विनिःसृत्य जगाम पुण्यं बहूदकं भट्टरवेस्तु कुंडम्

इत्युक्त्वा वचनं महात्मा स नन्दभद्रः सहसा तदैव । गृहाद्विनिःसृत्य जगाम पुण्यं बहूदकं भट्टरवेस्तु कुण्डम् ॥

Verse 45124

नास्तिकानां च सर्पाणां विषस्य च गुणस्त्वयम् । मोहयंति परं यच्च दोषो नैषपरस्य तु

नास्तिकानां च सर्पाणां विषस्य च गुणस्त्वयम् । मोहयंति परं यच्च दोषो नैषपरस्य तु