Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 74

सममेति विवक्षायां तदा सोऽर्थः प्रकाशते । वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते

samameti vivakṣāyāṃ tadā so'rthaḥ prakāśate | vaktavye tu yadā vaktā śrotāramavamanyate

विवक्षायां वाचि च सममेति यदा तदा सोऽर्थः स्वयमेव प्रकाशते। वक्तव्ये सति तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते॥

समम्equally / in harmony
समम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
एतिgoes/comes; attains
एति:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
विवक्षायाम्in the intention to speak
विवक्षायाम्:
Adhikaraṇa (Location/Context)
TypeNoun
Rootविवक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-एकवचन (locative singular)
तदाthen
तदा:
Kāla (Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
सःthat/he
सः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन
अर्थःmeaning/sense
अर्थः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन
प्रकाशतेbecomes manifest
प्रकाशते:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Root√काश् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
वक्तव्येin what is to be said
वक्तव्ये:
Adhikaraṇa (Context)
TypeNoun
Rootवक्तव्य (कृदन्त; √वच् + तव्य)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-एकवचन; भावे/विषये (in the matter of what is to be spoken)
तुbut
तु:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-निपात
यदाwhen
यदा:
Kāla (Time)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
वक्ताspeaker
वक्ता:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootवक्तृ (प्रातिपदिक; √वच् + तृच्)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन
श्रोतारम्the listener
श्रोतारम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootश्रोतृ (प्रातिपदिक; √श्रु + तृच्)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-एकवचन
अवमन्यतेdisrespects / looks down upon
अवमन्यते:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootअव + √मन् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

Lomaharṣaṇa/Sūta (deduced, Māheśvara-khaṇḍa narrative frame)

Scene: Two figures in dialogue; when their inner intent and spoken words align, a beam of light reveals the meaning between them; when the speaker belittles, the light dims and the listener turns away.

FAQs

Meaning becomes luminous when speech matches intention; contempt toward the listener destroys the power of instruction.

No site is named in this verse.

None; the verse teaches etiquette and inner discipline in teaching and counsel.