Uttara BhagaAdhyaya 5759 Verses

The Greatness of Puruṣottama (Aṣṭākṣarī Maṇḍala-Pūjā and Nyāsa)

वसु–मोहिन्योः संवादे वसुः नारायणस्य सम्पूर्णां पूजाविधिं उपदिशति। चतुरद्वारयुक्ते चतुरस्रे मध्ये अष्टदलपद्ममण्डलं लिखित्वा, आचमनं वाक्संयमादि शौचं कृत्वा, मन्त्रध्यानरूपेण अन्तःशुद्धिं करोति—हृदि क्ष-रवर्णयोः, शिरसि चन्द्रमण्डले एकारस्य न्यासः; ततः अमृतस्नानवत् शुद्धिः, दिव्यदेहप्राप्तिश्च। अनन्तरं अष्टाक्षरी-न्यासः, वैष्णवपञ्चाङ्गसहायाः, करशुद्धिः, तथा वासुदेव-सङ्कर्षण-प्रद्युम्न-अनिरुद्धरूपचतुर्व्यूहध्यानं देहे व्याप्यते। दिग्रक्षणार्थं विष्णुनामानि परितः स्थाप्य, सूर्य-चन्द्र-अग्निमण्डलान् आवाहयति। पद्मकर्णिकायां देवतां प्रतिष्ठाप्य अष्टाक्षरी-द्वादशाक्षरीमन्त्रैः पूजयति, मत्स्य-नरसिंह-वामनावतारान् च आवाहयति। पाद्य-अर्घ्य-मधुपर्क-आचमनीय-स्नान-वस्त्र-गन्ध-उपवीत-दीप-धूप-नैवेद्याद्युपचाराः क्रियन्ते; दलानां व्यूहावतारन्यासः, शङ्ख-चक्र-गदा-शार्ङ्ग-खड्ग-तूणीर-गरुडादीनां तथा दिक्पाल-लोकाधाराणां च आवाहनं भवति। अन्ते जपसंख्या (८/२८/१०८), मुद्राप्रयोगः, तथा एतादृशीं पूजां दृष्ट्वापि अक्षयविष्णोः प्राप्तिः, हरिपूजाविध्यज्ञानात् परं पदं न लभ्यते इति फलश्रुतिः।

Shlokas

Verse 1

वसुरुवाच । देवान् ऋषीन्पितॄंश्चान्यान्संतर्प्याचम्य वाग्यतः । हस्तमात्रं चतुष्कोणं चतुर्द्वारं सुशोभनम् ॥ १ ॥

वसुरुवाच—देवान् ऋषीन् पितॄंश्चान्यान् सम्यक् संतर्प्य, आचम्य वाग्यतः सन्, हस्तमात्रं चतुष्कोणं चतुर्द्वारं सुशोभनं मण्डलं कुर्यात्।

Verse 2

पुरं विलिख्य विधिजेतीरे तस्य महोदधेः । मध्ये तत्र लिखेत्पद्मष्टपत्रं सकर्णिकम् ॥ २ ॥

तस्य महोदधेः तीरे विधिना पुरं विलिख्य, तस्य मध्ये अष्टपत्रं सकर्णिकं पद्मं लिखेत्।

Verse 3

एवं मंडलमालिख्य पूजयेत्तत्र मोहिनि । अष्टाक्षरविधानेन नारायणमजं विभुम् ॥ ३ ॥

एवं मण्डलमालिख्य, हे मोहिनि, तत्र अष्टाक्षरविधानेन अजं विभुं नारायणं पूजयेत्।

Verse 4

अथ ते संप्रवक्ष्यामि कायशोधनमुत्तमम् । क्षकारं हृदये चिंत्यं रक्तं रेफसमन्वितम् ॥ ४ ॥

अथ ते संप्रवक्ष्यामि कायशोधनमुत्तमम्। हृदये रक्तं रेफसमन्वितं क्षकारं चिंतयेत्।

Verse 5

ज्वलंतं त्रिशिखं चैव दहंतं पापसंचयम् । चंद्रमंडलमध्यस्थमेकारं मूर्ध्नि चिंतयेत् ॥ ५ ॥

पापसंचयं दहन्तं ज्वलन्तं त्रिशिखं चन्द्रमण्डलमध्यस्थं एकारं मूर्ध्नि चिंतयेत्।

Verse 6

शुक्लवर्णं प्रवर्षंतममृतं प्लावयन्महीम् । एवं निर्द्धूतपापस्तु दिव्यदेहस्ततो भवेत् ॥ ६ ॥

शुक्लवर्णममृतं वर्षति, तेन मही प्लाव्यते। एवं निर्द्धूतपापो जनो दिव्यदेहं ततः प्राप्नोति॥

Verse 7

अष्टाक्षरं ततो मंत्रं न्यसेद्देहात्मनेर्बुधः । वामपादं समारभ्य क्रमशश्चैव विन्यसेत् ॥ ७ ॥

ततो बुधः स्वदेहेऽष्टाक्षरमन्त्रस्य न्यासं कुर्यात्। वामपादमारभ्य क्रमशः सर्वाङ्गेषु विन्यसेत्॥

Verse 8

पंचांगं वैष्णवं चैव चतुर्व्यूहं तथैव च । करशुद्धिं प्रकुर्वीत मूलमंत्रेण साधकः ॥ ८ ॥

पञ्चाङ्गं वैष्णवं चैव चतुर्व्यूहध्यानमेव च। मूलमन्त्रेण साधकः करशुद्धिं प्रकुर्वीत॥

Verse 9

एकैकं चैव वर्णं तु अंगुलीषु पृथक् पृथक् । ॐकारं पृथिवी शुक्लं वामपादे तु विन्यसेत् ॥ ९ ॥

एकैकं वर्णमङ्गुलीषु पृथक् पृथक् विन्यसेत्। ततः शुक्लां पृथिवीं सह ॐकारं वामपादे न्यसेत्॥

Verse 10

नकारस्तु भावः श्यामो दक्षिणे तु व्यवस्थितः । मोकारं कालमेवाहुर्वामकट्यां निधापयेत् ॥ १० ॥

नकारो भावतत्त्वं श्यामवर्णं दक्षिणे विन्यसेत्। मोकारः काल एवोक्तो वामकट्यां निधापयेत्॥

Verse 11

नाकारं पूर्वबीजं तु दक्षिणस्यां व्यवस्थितम् । राकारस्तेज इत्याहुर्नाभिदेशे व्यवस्थितः ॥ ११ ॥

नाकारं पूर्वबीजं तु दक्षिणभागे विन्यसेत्। राकारस्तेजोमय इति प्रोक्तो नाभिदेशे प्रतिष्ठितः॥

Verse 12

वायव्योऽयं यकारस्तु वामस्कंधे समाश्रितः । णाकारः सर्वदा ज्ञेयो दक्षिणांसे व्यवस्थितः ॥ १२ ॥

वायव्यः यकारस्तु वामस्कन्धे समाश्रितः। णाकारः सर्वदा ज्ञेयो दक्षिणांसे व्यवस्थितः॥

Verse 13

यकारोऽयं शिरस्थश्च यत्र लोका व्यवस्थिताः । ॐकारं हृदये न्यस्य विकारं वा शिरस्यथ ॥ १३ ॥

यकारोऽयं शिरसि न्यस्यो यत्र लोका व्यवस्थिताः। ॐकारं हृदये न्यस्य विकारं शिरसि न्यसेत्॥

Verse 14

ष्णकारं वै शिखायां तु वेकारं कवचे न्यसेत् । नकारं नेत्रयोस्तु स्यान्मकारं चास्त्रमीरितम् ॥ १४ ॥

ष्णकारं शिखायां न्यस्य वेकारं कवचे न्यसेत्। नकारं नेत्रयोः कुर्यान्मकारं चास्त्रमुच्यते॥

Verse 15

ललाटे वासुदेवस्तु शुक्लवर्णः समास्थितः । रक्तः संकर्षणश्चैव मुखे वह्न्यकसन्निभः ॥ १५ ॥

ललाटे वासुदेवोऽस्ति शुक्लवर्णः प्रतिष्ठितः। मुखे रक्तः संकर्षणो वह्निसूर्यसमप्रभः॥

Verse 16

प्रद्युम्नो हृदये पीतोऽनिरुद्धो मेहने स्थितः । सर्वांगे सर्वशक्तिश्च चतुर्व्यूहार्चितो हरिः ॥ १६ ॥

प्रद्युम्नं हृदि पीतवर्णं ध्यायेत्; अनिरुद्धो मेहने स्थितः। सर्वाङ्गे सर्वशक्तिरूपः चतुर्व्यूहस्वरूपो हरिः पूज्यते॥

Verse 17

ममाग्रेऽवस्थितो विष्णुः पृष्ठतश्चापि केशवः । गोविंदो दक्षिणे पार्श्वे वामे तु मधुसूदनः ॥ १७ ॥

ममाग्रे विष्णुः स्थितः, पृष्ठतः केशवोऽपि च। दक्षिणपार्श्वे गोविन्दो, वामे मधुसूदनः॥

Verse 18

उपरिष्टात्तु वैंकुठो वाराहः पृथिवीतले । अवांतरदिशो यास्तु तासु सर्वासु माधवः ॥ १८ ॥

उपरिष्टाद् वैकुण्ठः, पृथिवीतले वराहः। अवान्तरदिशासु सर्वासु माधवः सन्निहितः॥

Verse 19

गच्छतस्तिष्ठतो वापि जाग्रतः स्वपतोऽपि वा । नरसिंहकृता गुप्तिर्वासुदेवमयो ह्यहम् ॥ १९ ॥

गच्छन् तिष्ठन् वा, जाग्रन् स्वपन् अपि वा। नरसिंहकृता गुप्तिः; वासुदेवमयो ह्यहम्॥

Verse 20

एवं विष्णुमयो भूत्वा ततः कर्म समारभेत् । यथा देहे तथा देवे सर्वतत्वानि योजयेत् ॥ २० ॥

एवं विष्णुमयो भूत्वा ततः कर्म समारभेत्। यथा देहे तथा देवे सर्वतत्त्वानि योजयेत्॥

Verse 21

फकारांतं समुद्दिष्टं सर्वविघ्नहरं शुभम् । तत्रार्कचंद्रवह्नीयनां मंडलानि विचिंतयेत् ॥ २१ ॥

फकारान्तं अक्षरं शुभं सर्वविघ्नहरं समुद्दिष्टम्। तस्मिन् सूर्यचन्द्रवह्नीनां मण्डलानि परितो विचिन्तयेत्॥

Verse 22

पद्ममध्ये न्यसेद्विष्णुं भुवनस्यांतरस्य तु । ततो विचिंत्य हृदये प्रणवं ज्योतिरुत्तमम् ॥ २२ ॥

पद्ममध्ये भुवनस्य अन्तरस्थाने विष्णुं न्यसेत्। ततः हृदये प्रणवं ज्योतिरुत्तमं विचिन्तयेत्॥

Verse 23

कर्णिकायां समासीनं ज्योतीरूपं सनातनम् । अष्टाक्षरं ततो मंत्रं न्यसेच्चैव यथाक्रमम् ॥ २३ ॥

कर्णिकायां समासीनं ज्योतीरूपं सनातनम्। ततः अष्टाक्षरं मन्त्रं यथाक्रमं न्यसेच्च॥

Verse 24

तेन व्यस्तसमस्तेन पूजनं परमं स्मृतम् । द्वादशाक्षरमंत्रेण यजेद्देवं सनातनम् ॥ २४ ॥

तेन व्यस्तसमस्तेन पूजनं परमं स्मृतम्। द्वादशाक्षरमन्त्रेण सनातनं देवं यजेत्॥

Verse 25

ततोऽवधार्य हृदये कर्णिकायां बहिर्न्यसेत् । चतुर्भुजं महासत्वं सूर्यकोटिसमप्रभम् ॥ २५ ॥

ततो हृदयेऽवधार्य कर्णिकायां बहिर्न्यसेत्। चतुर्भुजं महासत्त्वं सूर्यकोटिसमप्रभम्॥

Verse 26

चिंतयित्वा महायोगं ततश्चावाहयेत्क्रमात् । मीनरूपावहश्चैव नरसिंहश्च वामनः ॥ २६ ॥

महायोगं परं ध्यात्वा ततः क्रमाद् आवाहयेत् । मीनरूपधरो देवो नरसिंहश्च वामनः ॥

Verse 27

आयांतु देवा वरदा मम नारायणाग्रतः । सुमेरुः पादपीठं ते पद्मकल्पितमासनम् ॥ २७ ॥

आयान्तु देवाः वरदाः मम नारायणाग्रतः । सुमेरुः पादपीठं ते पद्मकल्पितमासनम् ॥

Verse 28

सर्वतत्वहितार्थाय तिष्ठ त्वं मधुसूदन । पाद्यं ते पादयोर्देव पद्मनाभ सनातन ॥ २८ ॥

सर्वतत्त्वहितार्थाय तिष्ठ त्वं मधुसूदन । पाद्यं ते पादयोर्देव पद्मनाभ सनातन ॥

Verse 29

विष्णो कमलपत्राक्ष गृहाण मधुसूदन । मधुपर्कं महादेव ब्रह्माद्यैः कल्पितं मया ॥ २९ ॥

विष्णो कमलपत्राक्ष गृहाण मधुसूदन । मधुपर्कं महादेव ब्रह्माद्यैः कल्पितं मया ॥

Verse 30

निवेदितं च भक्त्यार्घं गृहाण पुरुषोत्तम । मंदाकिन्यास्ततो वारि सर्वपापहरं शिवम् ॥ ३० ॥

निवेदितं च भक्त्यार्घं गृहाण पुरुषोत्तम । मंदाकिन्यास्ततो वारि सर्वपापहरं शिवम् ॥

Verse 31

गृहाणाचमनीयं त्वं मया भक्त्या निवेदितम् । त्वमापः पृथिवी चैव ज्योतिस्त्वं वायुरेव च ॥ ३१ ॥

भक्त्या मया निवेदितम् आचमनीयं जलं त्वं गृहाण। त्वमेव आपः पृथिवी च, त्वं ज्योतिः, त्वमेव वायुः॥

Verse 32

लोकसंधृतिमात्रेण वारिणा स्नापयाम्यहम् । देवतंतुसमायुक्ते यज्ञवर्णसमन्विते ॥ ३२ ॥

लोकसंधृतिमात्रेण वारिणा स्नापयाम्यहम्। देवतन्तुसमायुक्ते यज्ञवर्णसमन्विते॥

Verse 33

स्वर्णवर्णप्रभे देव वाससी प्रतिगृह्यताम् । शरीरं च न जानामि चेष्टां च तव केशव ॥ ३३ ॥

स्वर्णवर्णप्रभे देव वाससी प्रतिगृह्यताम्। शरीरं च न जानामि चेष्टां च तव केशव॥

Verse 34

मया निवेदितं गंधं प्रतिगृह्य विलिप्यताम् । ऋग्यजुःसाममंत्रेण त्रिवृतं पद्मयोनिना ॥ ३४ ॥

मया निवेदितं गन्धं प्रतिगृह्य विलिप्यताम्। ऋग्यजुःसाममन्त्रेण त्रिवृतं पद्मयोनिना॥

Verse 35

सावित्रीग्रंथिसंयुक्तमुपवीतं तवार्प्यते । दिव्यरत्नसमायुक्ता वह्निभानुसमप्रभाः ॥ ३५ ॥

सावित्रीग्रन्थिसंयुक्तम् उपवीतं तवार्प्यते। दिव्यरत्नसमायुक्तं वह्निभानुसमप्रभम्॥

Verse 36

गात्राणि शोभयिष्यंति अलंकारास्तु माधव । सूर्याचंद्रसोमर्ज्योतिर्विद्युदग्न्योस्तथैव च ॥ ३६ ॥

हे माधव, अलंकाराः गात्राणि शोभयिष्यन्ति; तथा सूर्यचन्द्रसोमज्योतिः, विद्युदग्न्योश्च तेजोऽपि प्रकाशिष्यते॥

Verse 37

त्वमेव ज्योतिषां देव दीपोऽयं प्रतिगृह्यताम् । वनस्पतिरसो दिव्यो गंधाढ्यः सुरभिश्च ते ॥ ३७ ॥

त्वमेव ज्योतिषां देव ज्योतिः; अयं दीपः प्रतिगृह्यताम्। वनस्पतिरसो दिव्यो गन्धाढ्यः सुरभिश्च ते॥

Verse 38

मया निवेदितो भक्त्या धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् । अन्नं चतुर्विधं स्वादु रसैः षड्भिः समान्विताम् ॥ ३८ ॥

मया भक्त्या निवेदितोऽयं धूपः प्रतिगृह्यताम्। तथा चतुर्विधं स्वाद्वन्नं षड्रसैः समान्वितं गृह्यताम्॥

Verse 39

मया निवेदितं भक्त्या नैवेद्यं तव केशव । पूर्वे दले वासुदेवं याम्ये संकीर्षणं न्यसेत् ॥ ३९ ॥

हे केशव, मया भक्त्या निवेदितं तव नैवेद्यम्। पूर्वदले वासुदेवं न्यसेत्, याम्ये संकीर्षणं न्यसेत्॥

Verse 40

प्रद्युम्नं पश्चिमे कुर्यादनिरुद्धं तथोत्तरे । वाराहं च तथाग्रेये नरसिंहं च नैर्ऋते ॥ ४० ॥

पश्चिमे प्रद्युम्नं कुर्यात्, उत्तरेऽनिरुद्धं तथा। आग्नेये वाराहं न्यसेत्, नैर्ऋते नरसिंहं च॥

Verse 41

वायव्यां माधवं चैव तथैशाने त्रिविक्रमम् । तथाष्टाक्षरदेवस्य गरुडं परितो न्यसेत् ॥ ४१ ॥

वायव्यां दिशि माधवं न्यसेत्, तथैशाने त्रिविक्रमम्। अष्टाक्षरदेवस्य परितो गरुडं विन्यसेत्॥

Verse 42

वामपार्श्वे तथा चक्रं शंखं दक्षिणतो न्यसेत् । तथा महागदां चैव न्यसेद्देवस्य दक्षिणे ॥ ४२ ॥

वामपार्श्वे चक्रं न्यसेत्, दक्षिणतः शङ्खं विन्यसेत्। तथा महागदां देवस्य दक्षिणे न्यसेत्॥

Verse 43

ततः शार्ङ्गधनुर्विद्वान्न्यसेद्देवस्य वामतः । दक्षिणे चेषुधी दिव्ये खङ्गं वामे च विन्यसत् ॥ ४३ ॥

ततः शार्ङ्गधनुः विद्वान् देवस्य वामतः न्यसेत्। दक्षिणे दिव्यमेषुधीं, खङ्गं च वामे विन्यसेत्॥

Verse 44

श्रियं दक्षिणतः स्थाप्य पुष्टिमुत्तरतो न्यसेत् । वनमालां च पुरतस्ततः श्रीवत्सकौस्तुभौ ॥ ४४ ॥

श्रियां दक्षिणतः स्थाप्य, पुष्टिमुत्तरतो न्यसेत्। वनमालां पुरतः कृत्वा, ततः श्रीवत्सकौस्तुभौ॥

Verse 45

विन्यसेद्धृदयादीनि पूर्वादिषु चतुर्ष्वपि । ततोऽस्त्रं देवदेवस्य कोणे चैव तु विन्यसेत् ॥ ४५ ॥

हृदयादीनि विन्यसेत् पूर्वादिषु चतुर्ष्वपि। ततः देवदेवस्यास्त्रं कोणेऽपि विन्यसेत्तथा॥

Verse 46

इंद्रमग्निं यमं चैव निर्ऋतिं वरुणं तथा । वायुं धनदमीशानमनंतं ब्रह्मणा सह ॥ ४६ ॥

इन्द्रमग्निं यमं चैव निर्ऋतिं वरुणं तथा । वायुं धनदमीशानमनन्तं ब्रह्मणा सह ॥

Verse 47

पूजयेत्तान्स्वकैर्मंत्रैरधश्चोर्ध्वं तथैव च । एवं संपूज्य देवेशं मंडलस्थं जनार्दनम् ॥ ४७ ॥

स्वकैर्मन्त्रैः अधश्चोर्ध्वं तथैव च तान् पूजयेत् । एवं संपूज्य देवेशं मण्डलस्थं जनार्दनम् ॥

Verse 48

लभेदभिमतान्कामान्नरो नास्त्यत्र संशयः । अनेनैव विधानेन मंडलस्थं जनार्दनम् ॥ ४८ ॥

अनेन विधानेन नरोऽभिमतान् कामान् लभेत, अत्र न संशयः । अनेनैव विधानेन मण्डलस्थं जनार्दनं पूजयेत् ॥

Verse 49

पूजितं यस्तु पश्येत्स प्रविशेद्विष्णुमव्ययम् । सकृदप्यर्चितो येन विधिनानेन केशवः ॥ ४९ ॥

यस्तु पूजितं पश्येत् स विष्णुमव्ययं प्रविशेत् । अनेन विधिना येन सकृदप्यर्चितः केशवः ॥

Verse 50

जन्ममृत्युजरास्तीर्त्वा विष्णोः पदमवाप्नुयात् । यः स्मरेत्सततं भक्त्या नारायणमतंद्रितः ॥ ५० ॥

यः सततं भक्त्या अतन्द्रितः नारायणं स्मरेत्, स जन्ममृत्युजरां तीर्त्वा विष्णोः पदमवाप्नुयात् ॥

Verse 51

अन्वहं तस्य वासाय श्वेतद्वीपः प्रकीर्तितः । ॐकारादिसमायुक्तं नमस्कारं तदीयकम् ॥ ५१ ॥

तस्य नित्यवासाय श्वेतद्वीपः प्रकीर्तितः। ॐकारादिसमायुक्तं तदीयं नमस्कारं भवेत्॥

Verse 52

सनाम सर्वतत्त्वानां मंत्र इत्यभिधीयते । अनेनैव विधानेन गंधपुष्पं निवेदयेत् ॥ ५२ ॥

सर्वतत्त्वनামयुक्तं वचनं मन्त्र इति कथ्यते। अनेनैव विधानेन गन्धपुष्पं निवेदयेत्॥

Verse 53

एकैकस्य प्रकुर्वीत यथोद्दिष्टं क्रमेण तु । मुद्रास्ततो निबध्नीयाद्यथोक्तिक्रमवेदितम् ॥ ५३ ॥

एकैकं यथोद्दिष्टं क्रमेणैव समाचरेत्। ततः मुद्राः निबध्नीयाद् यथोक्तक्रमवेदितः॥

Verse 54

जपं चैव प्रकुवर्ति मूलमंत्रेण तत्ववित् । अष्टाविंशतिमष्टौ वा शतमष्टोत्तरं तथा ॥ ५४ ॥

मूलमन्त्रेण तत्त्ववित् जपं सम्यक् प्रकल्पयेत्। अष्टाविंशतिवारं वा अष्टवारं अथवा शतमष्टोत्तरं॥

Verse 55

काम्येषु च यथोक्तं स्याद्यथाशक्ति समाहितः । पद्मं शंखं च श्रीवत्सं गदां गरुडमेव च ॥ ५५ ॥

काम्यकर्मसु यथोक्तं यथाशक्ति समाहितः। पद्मं शङ्खं च श्रीवत्सं गदां गरुडमेव च॥

Verse 56

चक्रं खङ्गं च शार्ङ्गं च अष्टौ मुद्राः प्रकीर्तिताः । गच्छ गच्छ परं स्थानं पुराणपुरुषोत्तम ॥ ५६ ॥

चक्रं खङ्गं च शार्ङ्गं च—एताः अष्टौ मुद्राः प्रकीर्तिताः। गच्छ गच्छ परं स्थानं, पुराणपुरुषोत्तम॥

Verse 57

यन्न ब्रह्मादयो देवा विंदंति परमं पदम् । अर्चनं ये न जानंति हरेर्मंत्रैर्यथोदितम् ॥ ५७ ॥

यैः हरेर्मन्त्रैर्यथोदितम् अर्चनं न जानन्ति, ते ब्रह्मादयो देवा अपि परमं पदं न विन्दन्ति॥

Verse 58

ते त्वत्र मूलमंत्रेण पूजयंत्यच्युतं शुभे ॥ ५८ ॥

ते तु अत्र मूलमन्त्रेण, शुभे, अच्युतं पूजयन्ति॥

Verse 59

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे उत्तरभागे वसुमोहिनीसंवादे पुरुषोत्तममाहात्म्ये सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५७ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे उत्तरभागे वसुमोहिनीसंवादे पुरुषोत्तममाहात्म्ये सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः॥

Frequently Asked Questions

It functions as the cosmological and liturgical ‘body’ of the rite: Viṣṇu is installed in the pericarp (core), while petals and directions receive vyūhas/avatāras and protective placements, integrating inner meditation with outer sacred space.

Nyāsa sacralizes the practitioner’s body by mapping mantra-syllables onto bodily loci and tattva/element associations, enabling identification with Viṣṇu (viṣṇu-mayatā) before commencing external worship.

It asserts that proper worship and constant remembrance of Nārāyaṇa carry one beyond birth, death, and old age to Viṣṇu’s abode; remarkably, even seeing the worship performed is said to lead toward imperishable Viṣṇu.