वसिष्ठो राजानं प्रति मोहिन्युपाख्यानं कथयति। सा हरिवासरं (एकादशीं) लङ्घयित्वा, धर्मं चातिक्रम्य—पतिद्वेषं पुत्रहिंसां च कृत्वा—वायुदूतैः स्वर्गाद् अपाकृता, क्रमशो नरकेषु नीयते। यमलोकेऽपि ब्रह्मदण्डप्रभावात् स्पर्शमात्रेण नरकवासिनो भस्मीकृताः; ते धर्मराजं प्रार्थयन्ते यत् तां निष्कासयेत्। निष्कासिता पातालं शरणं याचते, तत्रापि निरुद्धा; ततः जनकं राजानं गत्वा स्वापराधान् ब्राह्मणशापकारणं च निवेदयति। ब्रह्मा शिवेन्द्रधर्मसूर्याग्निभिः ऋषिभिश्च सह ब्राह्मणं प्रसादयितुं याचते; स ब्राह्मणो धर्मस्य सूक्ष्मतां, विष्णोः वैकुण्ठस्य परत्वं, भक्तेः महिमानं च व्याचष्टे—साङ्ख्येन वा केवलाष्टाङ्गयोगेन न सुलभम्। अन्ते पृथिव्यादिषु समुद्रस्वर्गनरकपातालेषु च मोहिन्याः ‘अस्थान’समस्या दर्श्यते; एकादशी-हरिवासरस्य तारकशक्त्या तथा मोहिन्याः दैवीयकार्यनिमित्तेन समाधानं भवति।
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । मोहिनी मोहमुत्सृज्य गता विबुधमंदिरम् । भर्त्सिता देवदूतेन स्थितिस्तेऽत्र न पापिनी ॥ १ ॥
वसिष्ठ उवाच—मोहिनी मोहमुत्सृज्य विबुधमन्दिरं गता; देवदूतेन भर्त्सिता—‘पापिनि, अत्र ते स्थितिर्नास्ति’ इति।
Verse 2
पापशीले सुदुर्मेधे भर्तृनिंदापरायणे । हरिवासरलोपिन्यां वासस्ते न त्रिविष्टपे ॥ २ ॥
पापशीले सुदुर्मेधे भर्तृनिन्दापरायणे; हरिवासरलोपिन्यां त्रिविष्टपे ते वासो न भवति।
Verse 3
धर्मतो विमुखानां च नरके वास इष्यते । एवमुक्त्वा तु तां वायुः क्रूरं वचनपद्भुतम् ॥ ३ ॥
धर्मतो विमुखानां नरके वासः नियतः। इत्युक्त्वा तां प्रति वायुः क्रूरं भीषणं वचनमब्रवीत्॥
Verse 4
ताडयित्वा च दंडेन प्रेरयामास यातनाम् । एवं संताडिता राजन् देवदूतेन मोहिनी ॥ ४ ॥
दण्डेन ताडयित्वा तां यातनां प्रति प्रेरयामास। एवं देवदूतेन संताडिता मोहिनी राजन्॥
Verse 5
ब्रह्मदंडपराभूता संप्राप्ता नरकं नृप । तत्र धर्माज्ञया सा तु दूतैः संताडिता चिरम् ॥ ५ ॥
ब्रह्मदण्डेन पराभूता नरकं संप्राप्ता नृप। तत्र धर्माज्ञया दूतैः सा चिरं संताडिता॥
Verse 6
सर्वेषु क्रमशो गत्वा नरकेषु निपातिता । पापे धर्मांगदः पुत्रो घातितः पतिपाणिना ॥ ६ ॥
सर्वेषु नरकेषु क्रमशो गत्वा सा तत्र निपातिता। पापे तस्मिन् पतिपाणिना धर्माङ्गदः पुत्रो घातितः॥
Verse 7
त्वया यतस्ततो भुंक्ष्व कृतकर्मफलं त्विह । प्रजाहितं स्थिरप्रज्ञं महेंद्रवरुणोपमम् ॥ ७ ॥
त्वया कृतकर्मफलम् इह यतस्ततो भुङ्क्ष्व। प्रजाहिते निरतः स्थिरप्रज्ञो महेन्द्रवरुणोपमः॥
Verse 8
सप्तद्वीपाधिपं पुत्रं हत्वेदृक्फलभोगिनी । प्राकृतस्यापि पुत्रस्य हिंसायां ब्रह्महा भवेत् ॥ ८ ॥
सप्तद्वीपाधिपं पुत्रं हत्वेदृक्फलभोगिनी । प्राकृतस्यापि पुत्रस्य हिंसायां ब्रह्महा भवेत् ॥ ८ ॥
Verse 9
किं पुनर्द्धर्मयुक्तस्य पापे धर्मांगदस्य च । एवं निर्भत्सिता दूतैर्यमस्य नृपसत्तम ॥ ९ ॥
किं पुनर्द्धर्मयुक्तस्य पापे धर्मांगदस्य च । एवं निर्भत्सिता दूतैर्यमस्य नृपसत्तम ॥ ९ ॥
Verse 10
बुभुजे यातनाः सर्वाः क्रमशः शमनोदिताः । ब्रह्मदंडहतायास्तु देहस्पर्शेन यातनाः ॥ १० ॥
बुभुजे यातनाः सर्वाः क्रमशः शमनोदिताः । ब्रह्मदंडहतायास्तु देहस्पर्शेन यातनाः ॥ १० ॥
Verse 11
ज्वलितांगा बभूवुस्ता धारणाय न तु क्षमाः । ततस्ते नरका राजन् धर्मराजमुपागताः ॥ ११ ॥
ज्वलितांगा बभूवुस्ता धारणाय न तु क्षमाः । ततस्ते नरका राजन् धर्मराजमुपागताः ॥ ११ ॥
Verse 12
प्रोचुः प्रांजलयो भीतास्तदंगस्पर्शपीडिताः । देवदेव जगन्नाथ धर्मराज दयां कुरु ॥ १२ ॥
प्रोचुः प्रांजलयो भीतास्तदंगस्पर्शपीडिताः । देवदेव जगन्नाथ धर्मराज दयां कुरु ॥ १२ ॥
Verse 13
इमां निःसारयाशु त्वं यातनाभ्यः सुखाय नः । यस्याः स्पर्शनतो नाथ भस्मभूताः क्षणादहो ॥ १३ ॥
इमां निःसारयाशु त्वं यातनाभ्यः सुखाय नः। यस्याः स्पर्शनमात्रेण नाथ क्षणादेव भस्मभूताः प्रजाः॥१३॥
Verse 14
भविष्यामस्ततस्त्वेनां नरकेभ्यो विवासय । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां धर्मराजोऽतिविस्मितः ॥ १४ ॥
भविष्यामस्ततः त्वेनां नरकेभ्यो विवासय। तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां धर्मराजोऽतिविस्मितः॥१४॥
Verse 15
दूतान्स्वान्प्रत्युवाचेयं निःसार्या मम मंदिरात् । यो ब्रह्मदंडनिर्दग्धः पुमान् स्त्री वा च तस्करः ॥ १५ ॥
सा तदा दूतान् स्वान् प्रत्युवाच—इयं निःसार्या मम मन्दिरात्। यो ब्रह्मदण्डनिर्दग्धः पुमान् स्त्री वा च तस्करः॥१५॥
Verse 16
तस्य पापस्य संस्पर्शं नेच्छति यातना मम । तस्मादिमां महापापां भर्तुर्वचनलोपिनीम् ॥ १६ ॥
तस्य पापस्य संस्पर्शं नेच्छति यातना मम। तस्मादिमां महापापां भर्तुर्वचनलोपिनीम्॥१६॥
Verse 17
पुत्रघ्नीं धर्महंत्रीं च ब्रह्मदंडहतामपि । निःसारयत मे बापि देहो ज्वलति दर्शंनात् ॥ १७ ॥
पुत्रघ्नीं धर्महन्त्रीं च ब्रह्मदण्डहतामपि। निःसारयत मे बापि देहो ज्वलति दर्शनात्॥१७॥
Verse 18
इत्युक्तास्ते तदा दूता धर्मराजेन भूपते । प्रहरंतोऽस्त्रशस्त्रैश्च बहिश्चक्रुर्यमक्षयात् ॥ १८ ॥
इत्युक्तास्ते तदा दूता धर्मराजेन भूपते । प्रहरन्तोऽस्त्रशस्त्रैश्च बहिश्चक्रुर्यमक्षयात् ॥ १८ ॥
Verse 19
ततः सा दुःखिता राजन् मोहिनी मोहसंयुता । पातालं प्रययौ तत्र पातालस्थैर्निवारिता ॥ १९ ॥
ततः सा दुःखिता राजन् मोहिनी मोहसंयुता । पातालं प्रययौ तत्र पातालस्थैर्निवारिता ॥ १९ ॥
Verse 20
ततस्तु व्रीडितात्यर्थः मोहिनी ब्रह्मणः सुता । जनकस्यांतिकं गत्वा दुःखं स्वं संन्यवेदयत् ॥ २० ॥
ततस्तु व्रीडितात्यर्थः मोहिनी ब्रह्मणः सुता । जनकस्यांतिकं गत्वा दुःखं स्वं संन्यवेदयत् ॥ २० ॥
Verse 21
तात तन्नास्ति मे स्थानं त्रैलोक्ये सचराचरे । यत्र यत्र तु गच्छामि तत्र तत्र क्षिपंति माम् ॥ २१ ॥
तात तन्नास्ति मे स्थानं त्रैलोक्ये सचराचरे । यत्र यत्र तु गच्छामि तत्र तत्र क्षिपंति माम् ॥ २१ ॥
Verse 22
अहं निर्वासिता लोकैर्घातयित्वायुधैर्दृढम् । भवदाज्ञां समादाय गता रुक्मविभूषणम् ॥ २२ ॥
अहं निर्वासिता लोकैर्घातयित्वायुधैर्दृढम् । भवदाज्ञां समादाय गता रुक्मविभूषणम् ॥ २२ ॥
Verse 23
मया व्यवसितं चेदं सर्वलोकविगर्हितम् । क्लेशयित्वा तु भर्तारं पुत्रं हत्वा वरासिना ॥ २३ ॥
मया निश्चयितमेतत् कर्म सर्वलोकनिन्दितम्। भर्तारं क्लेशयित्वा तु वरासिना पुत्रमाहनम्॥
Verse 24
संध्यावलीं क्षोभयित्वा पितः प्राप्ता दशामिमाम् । न गतिर्विद्यते देव पापाया मम सांप्रतम् ॥ २४ ॥
सन्ध्यावलीं क्षोभयित्वा पितः प्राप्ता दशामिमाम्। न मे गतिर्विद्यते देव पापायाः साम्प्रतम्॥
Verse 25
विशेषाद्द्विजशापेन जाताहं दुःखभागिनी । विप्रवाक्यहताना च दग्धानां चित्रभानुना ॥ २५ ॥
विशेषाद् द्विजशापेन जाताहं दुःखभागिनी। विप्रवाक्यहताश्चैव चित्रभानुना दग्धिताः॥
Verse 26
दिवाकीर्तिहतानां च भक्षितानां मृगादिभिः । शतह्रदाविपन्नानां मुक्तिदा स्वर्णदीपितः ॥ २६ ॥
दिवाकीर्तिहतानां च भक्षितानां मृगादिभिः। शतह्रदाविपन्नानां मुक्तिदा स्वर्णदीपितः॥
Verse 27
यदि त्वं त्रिदशैः सार्द्धं विप्रं तं शापदायिनम् । प्रसादयसि मत्प्रीत्या तर्हि मे विहिता गतिः ॥ २७ ॥
यदि त्वं त्रिदशैः सार्धं विप्रं तं शापदायिनम्। मत्प्रीत्या प्रसादयसि तर्हि मे विहिता गतिः॥
Verse 28
तां तथावादिनीं राजन् ब्रह्मा लोकपितामहः । शिवेंद्रधर्मसूर्याग्निदेवेशैर्मुनिभिर्युतः ॥ २८ ॥
राजन्, तां तथावादिनीं प्रति लोकपितामहः ब्रह्मा शिवेन्द्रधर्मसूर्याग्निदेवेशैः मुनिभिश्च सहितः एवमुवाच।
Verse 29
मोहिनीमग्रतः कृत्वा जगाम द्विजसन्निधौ । तत्र गत्वा महीपाल ब्रह्मा देवादिभिर्वृतः ॥ २९ ॥
मोहिनीं अग्रतः कृत्वा स द्विजसन्निधिं जगाम; तत्र गत्वा, महीपाल, ब्रह्मा देवादिभिर्वृतोऽभवत्।
Verse 30
महता गौरवेणापि नमश्चक्रे स्वयं विधिः । भूप रुद्रादिदेवैस्तु पूज्यो मान्यः पितामहः ॥ ३० ॥
महता गौरवेण स्वयं विधिरपि नमश्चक्रे; भूप, रुद्रादिदेवैश्च पितामहः पूज्यो मान्यश्च।
Verse 31
मोहिनीप्रीतये मुग्धः स्वयं चक्रे नमस्क्रियाम् । कार्ये महति संप्राप्ते ह्यसाध्ये भुवनत्रये ॥ ३१ ॥
मोहिनीप्रीतये मुग्धः स्वयं नमस्क्रियां चकार; महति कार्ये संप्राप्ते यद्भुवनत्रयेऽसाध्यमिव।
Verse 32
न दूषितं भवेद्भूप यविष्ठस्याभिवादनम् । स द्विजो वेदवेदांगपरगस्तपसि स्थितः ॥ ३२ ॥
भूप, यविष्ठस्याभिवादनं न दूषितं भवेत्; स द्विजो वेदवेदाङ्गपरगस्तपसि स्थितः।
Verse 33
संप्रेक्ष्य लोककर्तारं देवैः सह समागतम् । समुत्थाय नमश्चक्रे ब्रह्माणं तान्मुनीन्सुरान् ॥ ३३ ॥
लोककर्तारं ब्रह्माणं देवैः सह समागतम् संप्रेक्ष्य स उत्थाय भक्त्या नमश्चक्रे; ब्रह्माणं तान् मुनीन् सुरांश्च प्रणनाम।
Verse 34
वासयामास भक्त्या च स्तुतिं चक्रेऽब्जजन्मनः । ततः प्रसन्नो भगवान् लोककर्त्ता जगद्गुरुः ॥ ३४ ॥
स भक्त्या वासयामास, अब्जजन्मनः स्तुतिं चकार; ततः प्रसन्नोऽभवत् भगवान् लोककर्त्ता जगद्गुरुः।
Verse 35
ते द्विजं प्रार्थयामासुर्मोहिन्यर्थे नृपार्चितम् । तात विप्र सदाचार परलोकोपकारक ॥ ३५ ॥
ते नृपार्चितं द्विजं मोहिन्यर्थे प्रार्थयामासुः—“तात विप्र, सदाचार, परलोकोपकारक!” इति।
Verse 36
कृपां कुरु कृपासिंधो मोहिनीगतिदो भव । मया संप्रेषिता ब्रह्मन् रुक्मांगदविमोहने ॥ ३६ ॥
कृपां कुरु कृपासिन्धो, मोहिनीगतिदो भव; ब्रह्मन्, मया संप्रेषितोऽस्मि रुक्माङ्गदविमोहने।
Verse 37
सुता मे यमलोकं तु शून्यं दृष्ट्वा च मानद । वैकुंठं संकुलं प्रेक्ष्य लोकैः सर्वैर्निराकुलैः ॥ ३७ ॥
“सुत मे, मानद, यमलोकं शून्यं दृष्ट्वा; वैकुण्ठं च सर्वलोकैः संकुलं प्रेक्ष्य, सर्वे निराकुला इति ज्ञातम्।”
Verse 38
मनसोत्पादिता देवी देवानां हितकारिणी । निशामय धरादेव यद्ब्रवीमि तवाग्रतः ॥ ३८ ॥
मनसोत्पादिता देवी देवानां हितकारिणी । निशामय धरादेव यद्ब्रवीमि तवाग्रतः ॥
Verse 39
गतिं धर्मस्यातिसूक्ष्मां लोककल्याणकारिणीम् । अनया निकषाश्यांग्या परीक्ष्य स्वर्णभूषणः ॥ ३९ ॥
गतिं धर्मस्यातिसूक्ष्मां लोककल्याणकारिणीम् । अनया निकषाश्यांग्या परीक्ष्य स्वर्णभूषणः ॥
Verse 40
सदारः ससुतो ब्रह्मन्प्रापितो हरिमंदिरम् । राज्ञाऽप्रहतया भक्त्या हरिवासरपालनात् ॥ ४० ॥
सदारः ससुतो ब्रह्मन्प्रापितो हरिमंदिरम् । राज्ञाऽप्रहतया भक्त्या हरिवासरपालनात् ॥
Verse 41
कृतं शून्यं यमस्थानं लिपिमार्जनकर्मणा । देवापकारो विप्रर्षे न क्षमो बाहुजन्मना ॥ ४१ ॥
कृतं शून्यं यमस्थानं लिपिमार्जनकर्मणा । देवापकारो विप्रर्षे न क्षमो बाहुजन्मना ॥
Verse 42
भूसुराणां विशेषेणं यातास्ते तत्सहायकाः ॥ ४२ ॥
भूसुराणां विशेषेणं यातास्ते तत्सहायकाः ॥
Verse 43
न प्राप्यते साङ्घ्यविदा तु यच्च नाष्टांगयोगेन तु भक्तिगम्यम् । तत्प्रापितं भूसुर भूपभर्तुर्निजस्य पुत्रस्य तथा सपत्न्याः ॥ ४३ ॥
यद् न साङ्ख्यविदया न चाष्टाङ्गयोगेन प्राप्यते, तद् भक्त्या एव गम्यं; हे भूसुर, तत् नृपेण स्वपुत्रेण सपत्न्या च प्राप्तम्।
Verse 44
यत्पुण्यशीलस्य नृपस्य भूपशिरोमणेराचरितं प्रतीपम् । तत्पापवेगेन बभूव विद्रुता भस्मावशेषा तव शापदग्धा ॥ ४४ ॥
यत् पुण्यशीलस्य नृपस्य भूपशिरोमणेः प्रतीपम् आचरितं, तत् स्वपापवेगात् एव विद्रुतं; तव शापदग्धा भस्मावशेषा अभवत्।
Verse 45
देवार्थमेषा भववर्द्धनार्थँ नृपोपकाराय च संप्रवृत्ता । न स्वार्थकामा लभतेऽवमानं कथं द्विजातोऽपकृतिं क्षमस्व ॥ ४५ ॥
देवार्थम् एषा प्रवृत्ता, भववृद्ध्यर्थं नृपोपकाराय च; न स्वार्थकामा अवमानं लभते—कथं द्विजातः धर्मापकृतिं क्षमेत?
Verse 46
दयां कुरुष्व प्रशमं भजस्व पिष्टस्य पेषो नहि नीतियुक्तः । शापप्रदानेननिपातितेयं कुरु प्रसादं गतिदो भवत्वम् । यस्मिन्कृते ब्राह्मण मोहिनीयं बुद्धिं त्यजेत्क्रूरतरां त्वयीज्ये ॥ ४६ ॥
दयां कुरु, प्रशमं भजस्व; पिष्टस्य पेषो न हि नीतियुक्तः। शापप्रदानेन निपातितेयम्—कुरु प्रसादं, गतिदो भव त्वम्; यत्कृते ब्राह्मणस्य त्वयि यज्ये क्रूरतरा मोहिनी बुद्धिः त्यज्यताम्।
Verse 47
स एवमुक्तः कमलासनेन विमृश्य बुद्ध्या विससर्ज कोपम् । उवाच देवं त्रिदशाधिनाथं विमोहिनीदेहकृतं द्विजेंद्रः ॥ ४७ ॥
एवम् उक्तः कमलासनेन स द्विजेन्द्रः बुद्ध्या विमृश्य कोपं विससर्ज; त्रिदशाधिनाथं देवं मोहिनीदেহकृतं प्रति उवाच।
Verse 48
बहुपापयुता देव मोहिनी तनया तव । न लोकेषु स्थितिस्तस्मात्प्राणिभिः संकुलेषु च ॥ ४८ ॥
हे देव, तव मोहिनीतनया बहुपापयुता; अतः लोकेषु, विशेषतः प्राणिसंकुलेषु, तस्याः स्थिरा स्थितिर्न विद्यते॥
Verse 49
मया विमृश्य सुचिरं मोद्दिन्यर्थँ विचिंतितम् । तद्दास्यमि तव प्रीत्या त्वं हि पूज्यतरो मम ॥ ४९ ॥
मया सुचिरं विमृश्य मोदनार्थं सम्यग्विचारितम्; तत् तव प्रीत्या दास्यामि, त्वं हि मम पूज्यतरोऽसि॥
Verse 50
यथा तव वचः सत्यं मम चापि सुरेश्वर । देवकार्यं च भविता मोहिनीकृतत्यमेव च ॥ ५० ॥
यथा तव वचः सत्यं तथा ममापि, हे सुरेश्वर; देवकार्यं नूनं सिद्ध्यति, मोहिनीरूपग्रहणं च भविष्यति॥
Verse 51
यन्नाक्रांतं हि भूतौघैस्तत्स्थाने मोहिनीस्थितिः । जंगमाजंगमैर्भूमिर्व्याप्ता द्वीपवती सदा ॥ ५१ ॥
यत्र भूतौघैर्नाक्रान्तं तत्रैव मोहिनी स्थितिं करोति; जंगमाजंगमैः सदा द्वीपवती भूमिर्व्याप्ता॥
Verse 52
तलानि चापि दैत्याद्यैराकाशः पक्षिपूर्वकैः । नाकः सुकृतिभिर्जीवैर्नरकाः पापकर्मभिः ॥ ५२ ॥
तलानि दैत्यादिभिराविष्टानि, आकाशं पक्षिप्रभृतिभिः; नाकं सुकृतिभिर्जीवैः प्राप्यते, नरकाः पापकर्मभिः॥
Verse 53
झषाद्यैः सागरा व्याप्ता नैष्वस्पृष्यास्थितिस्ततः । ततो ब्रह्मा सुरैः सर्वैः संमंत्र्य नृपसत्तम ॥ ५३ ॥
झषाद्यैः सागरा व्याप्ता नैष्वस्पृष्यास्थितिस्ततः । ततो ब्रह्मा सुरैः सर्वैः संमंत्र्य नृपसत्तम ॥
Verse 54
उवाच मोहिनीं देवीं नास्ति स्थानं तव क्वचित् । तच्छ्रुत्वा मोहिनी वाक्यं पितुराज्ञाविधायिनी ॥ ५४ ॥
उवाच मोहिनीं देवीं नास्ति स्थानं तव क्वचित् । तच्छ्रुत्वा मोहिनी वाक्यं पितुराज्ञाविधायिनी ॥
Verse 55
उवाच प्रणता सर्वान् हरिवासरनाशिनी । पुरोधसा समेतानो देवानां लोकसाक्षिणाम् ॥ ५५ ॥
उवाच प्रणता सर्वान् हरिवासरनाशिनी । पुरोधसा समेतानो देवानां लोकसाक्षिणाम् ॥
Verse 56
भवतां त्रिदशश्रेष्ठा एष बद्धो मयांजलिः । प्रणिपातशतेनापि प्रसन्नेन हृदा सुराः ॥ ५६ ॥
भवतां त्रिदशश्रेष्ठा एष बद्धो मयांजलिः । प्रणिपातशतेनापि प्रसन्नेन हृदा सुराः ॥
Verse 57
दातव्यं याचितं मंह्यं सर्वेषां प्रीतिकारकम् । एकादश्याः प्रभावेण सर्वेषां पापिनां गतिः ॥ ५७ ॥
दातव्यं याचितं मंह्यं सर्वेषां प्रीतिकारकम् । एकादश्याः प्रभावेण सर्वेषां पापिनां गतिः ॥
Verse 58
साध्यते तां सुरश्रेष्ठा वर्धितुं मे प्रयोजनम् । पतिः सपत्नी पुत्रश्च मया वैकुंठगाः कृताः ॥ ५८ ॥
सुरश्रेष्ठाः, सा नूनं साध्यते; तां वर्धयितुं मम प्रयोजनम्। मया पतिः सपत्नी पुत्रश्च वैकुण्ठगाः कृताः॥
Verse 59
भूर्लोके विधवाद्याहं वर्तामि भवतां कृते । यथा हरिदिनं दुष्टं जायते मम मानदाः ॥ ५९ ॥
भूर्लोके विधवावदहं भवतां कृते वर्तामि। यथा हरिदिनं मम मानदाः, दुष्टं जायते प्रकटं भवति॥
Verse 60
एतत्प्रयाचे ददत स्वार्थार्थं तद्धि नान्यथा ॥ ६० ॥
एतदेव प्रयाचे—ददत; स्वार्थार्थं हि तत्, नान्यथा भवितुमर्हति॥
Verse 61
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते षट्त्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३६ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते षट्त्रिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः॥
The narrative treats Harivāsara as a decisive dharma-marker: violation leads to exclusion from heavenly residence and relentless punitive trajectories, while observance is portrayed as a direct cause of Vaikuṇṭha-eligibility—positioning bhakti-vrata as a superior soteriological instrument.
Because Mohinī is struck by the brahma-daṇḍa, her very bodily contact becomes tormenting and destructive; the text frames Brahmā’s punitive force as qualitatively different from ordinary naraka-penalties, creating an ‘incompatibility’ even within Yama’s jurisdiction.
It implies the supremacy of Viṣṇu’s abode as a refuge beyond punitive cosmology: Vaikuṇṭha is depicted as densely inhabited but free of suffering, suggesting that bhakti-centered destinations transcend karmic-judicial spaces governed by Yama.