Shloka 46

दयां कुरुष्व प्रशमं भजस्व पिष्टस्य पेषो नहि नीतियुक्तः । शापप्रदानेननिपातितेयं कुरु प्रसादं गतिदो भवत्वम् । यस्मिन्कृते ब्राह्मण मोहिनीयं बुद्धिं त्यजेत्क्रूरतरां त्वयीज्ये ॥ ४६ ॥

dayāṃ kuruṣva praśamaṃ bhajasva piṣṭasya peṣo nahi nītiyuktaḥ | śāpapradānenanipātiteyaṃ kuru prasādaṃ gatido bhavatvam | yasminkṛte brāhmaṇa mohinīyaṃ buddhiṃ tyajetkrūratarāṃ tvayījye || 46 ||

दयां कुरु, प्रशमं भजस्व; पिष्टस्य पेषो न हि नीतियुक्तः। शापप्रदानेन निपातितेयम्—कुरु प्रसादं, गतिदो भव त्वम्; यत्कृते ब्राह्मणस्य त्वयि यज्ये क्रूरतरा मोहिनी बुद्धिः त्यज्यताम्।

dayāmcompassion
dayām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdayā (दया प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
kuruṣvado, show
kuruṣva:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (कृ धातु)
Formलोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
praśamamcalmness, pacification
praśamam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpraśama (प्रशम प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
bhajasvaresort to, adopt
bhajasva:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhaj (भज् धातु)
Formलोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
piṣṭasyaof what is ground / of flour
piṣṭasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpiṣṭa (पिष्ट प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
peṣaḥgrinding (again)
peṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpeṣa (पेष प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक-निपात (particle: indeed/for)
nīti-yuktaḥin accordance with proper conduct
nīti-yuktaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootnīti-yukta (नीतियुक्त प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (to peṣaḥ)
śāpa-pradānenaby giving a curse
śāpa-pradānena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootśāpa-pradāna (शापप्रदान प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
nipātitācast down, struck down
nipātitā:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeVerb
Rootni-√pat (पत् धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) used adjectivally, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
iyamthis (woman)
iyam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (इदम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
kurudo, make
kuru:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (कृ धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
prasādamgrace, favor
prasādam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprasāda (प्रसाद प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
gati-daḥgiver of refuge/way
gati-daḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootgati-da (गतिद प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (to tvam)
bhavabe
bhava:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (भू धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottvad (त्वद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
yasminin which
yasmin:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyad (यद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन; सम्बन्धसूचक
kṛtewhen done / upon being done
kṛte:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṛta (कृत प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; भावे (in the act done)
brāhmaṇaO brāhmaṇa
brāhmaṇa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (ब्राह्मण प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
mohinīmdeluding
mohinīm:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmohinī (मोहिनी प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to buddhiṃ)
buddhimmind, intention
buddhim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbuddhi (बुद्धि प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tyajetshould abandon
tyajet:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√tyaj (त्यज् धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
krūra-tarāmmore cruel
krūra-tarām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkrūra-tara (क्रूरतरा प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative)
tvayiin you / toward you
tvayi:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottvad (त्वद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन
ījyeO worshipful one
ījye:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootījya (ईज्य प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; (ईज्य = पूज्य, worshipful)

Narrative voice within the Uttara-Bhaga (dialogue attribution traditionally linked to Narada Purana’s rishi-narration; exact speaker not explicitly identifiable from the single verse alone)

Vrata: none

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

B
Brahmana

FAQs

It teaches dharma-nīti: after a fault has already resulted in downfall through a curse, further harshness is like “grinding flour again.” Spiritual maturity is shown by dayā (compassion), praśama (restraint), and prasāda (grace) that restores a being’s gati (refuge/direction).

Bhakti is not only ritual worship but also the devotee’s inner disposition—mercy and calmness. The verse frames true worship as removing cruel, deluding intent and replacing it with prasāda, a quality central to devotional life.

The verse emphasizes nīti (ethical reasoning) and proper application of dharma in action—practical conduct rather than a technical Vedāṅga like Jyotiṣa. It also uses a clear nyāya-style maxim (“do not grind what is already ground”) to guide decision-making.