वसिष्ठः कथयति—राजा रुक्माङ्गदः मोहिन्याः सन्निधिं प्रबुद्धः कामविह्वलः स्याद्, तस्याः सौन्दर्यं स्तौति, राज्यं पातालपुरं धनं स्वात्मानं च दातुमिच्छति। मोहिनी भोगदानानि निराकरोति, ‘समये यत् वक्ष्यामि तत् अविलम्बं कर्तव्यम्’ इति धर्म्यं समयं स्थापयति। राजा सर्वशर्तं स्वीकृत्य, मोहिनी तस्य दक्षिणहस्तं प्रतिज्ञाचिह्नं याचते, त्रिलोके सत्यधर्मकीर्तिं स्मारयति। राजा आजीवनं सत्यं प्रतिजानाति, हस्तदानं प्रमाणं मन्यते, स्वपुण्यराशिं च पालनार्थं न्यस्यति। स्ववंशं इक्ष्वाकुं, पितरं ऋतध्वजं, स्वनाम रुक्माङ्गदं, पुत्रं धर्माङ्गदं च निर्दिश्य, मन्दरं प्राप्तिं मोहिन्याः गीताकर्षणं च वर्णयति। मोहिनी ब्रह्मसम्भवा इति, मन्दरे तपः शिवपूजां च कृत्वा शिवप्रसादेन राजानं प्राप्तवती इति प्रकाशयति; ततः तस्य हस्तं गृहीत्वा तमुत्थापयति—समयप्रतिज्ञाधर्मस्य प्राधान्यं दर्शयन् अध्यायः समाप्तः।
Verse 1
वसिष्ट उवाच । व्याहृते शोभने वाक्ये मोहिन्या नृपतिस्तदा । उन्मील्य नेत्रे राजेंद्र शतपत्रनिभे तथा ॥ १ ॥
वसिष्ठ उवाच । मोहिन्या शोभनं वाक्यं व्याहृते तदा नृपतिः । उन्मील्य नेत्रे राजेन्द्र शतपत्रनिभे तथा ॥ १ ॥
Verse 2
सगद्गदमुवाचेदं मुग्धो मोहिनिदर्शनात् । मया बाले सुबहुशः पूर्णचंद्रनिभाननाः ॥ २ ॥
स गद्गदमुवाचेदं मुग्धो मोहिनिदर्शनात् । बाले पूर्णचन्द्रनिभानने मया सुबहुशो वञ्चितम् ॥ २ ॥
Verse 3
दृष्टास्तथानुभूताश्च नेदृग्दृष्टं वपुः क्वचित् । यादृशं त्वं धारयसे रूपं लोकविमोहनम् ॥ ३ ॥
दृष्टास्तथानुभूताश्च नेदृग्दृष्टं वपुः क्वचित् । यादृशं त्वं धारयसे रूपं लोकविमोहनम् ॥ ३ ॥
Verse 4
सोऽहं दर्शनमात्रेण त्वदीयेन वरानने । मनोभवशरैर्विद्धः पतितः सहसा क्षितौ । अजल्पितवचो देवि मोहितस्तव तेजसा ॥ ४ ॥
सोऽहं दर्शनमात्रेण त्वदीयेन वरानने । मनोभवशरैर्विद्धः पतितः सहसा क्षितौ । अजल्पितवचो देवि मोहितस्तव तेजसा ॥ ४ ॥
Verse 5
कुरु प्रसादं करभोरु मह्यं दास्यामि सर्वं तव चित्तसंस्थम् । नादेयमस्तीह जगत्त्रयेऽपि तवानुरागेण निबद्धचेतसः ॥ ५ ॥
करभोरु! मह्यं प्रसादं कुरु। तव चित्तसंस्थितं सर्वं ते दास्यामि। तवानुरागेण निबद्धचेतसः जगत्त्रयेऽपि न किमपि अदेयम्॥
Verse 6
इमां धरां भूधरभूषितांगीं समुद्रवस्त्रां शशिसूर्यनेत्राम् । घनस्तनीं व्योमसुबद्धदेहां निष्काननां सुंदरि वामशीलाम् ॥ ६ ॥
सुन्दरि! इमां धरां पश्य—भूधरैर्भूषिताङ्गीं, समुद्रवस्त्रां, शशिसूर्यनेत्राम्। घनस्तनीं, व्योमसुबद्धदेहां, निष्काननां, वामशीलाम्॥
Verse 7
पातालगुह्यां बहुवृक्षरोम्णीं सप्ताधरां सुभ्रु तवास्मि दाता । सकोशबद्धां गजवाजिपूर्णां समन्त्रिहृद्यां नगरैः समेताम् ॥ ७ ॥
सुभ्रु! पातालगुह्यां बहुवृक्षरोम्णीं सप्ताधरां नगरिं तव दास्यामि। सकोशबद्धां गजवाजिपूर्णां समन्त्रिहृद्यां नगरैः समेताम्॥
Verse 8
आत्मानमपि दास्यामि तवा चार्वंगि संगमे । किं पुनर्द्धनरत्नादि प्रसीद मम मोहिनि ॥ ८ ॥
चार्वङ्गि! तव सङ्गमे आत्मानमपि दास्यामि। किं पुनर्धनरत्नादि? मम मोहिनि! प्रसीद॥
Verse 9
नृपस्य वचनं श्रुत्वा मोहिनी मधुराक्षरम् । समुवाच स्मितं कृत्वा तमुत्थाप्य नृपं तदा ॥ ९ ॥
नृपस्य वचनं श्रुत्वा मोहिनी मधुराक्षरम्। स्मितं कृत्वा तमुत्थाप्य नृपं तदा समुवाच॥
Verse 10
न धरां भूधरोपेतां वरये वसुधाधिप । यद्विदिष्याम्यहं काले तत्कार्यमविशंकया ॥ १० ॥
हे वसुधाधिप! नाहं भूधरोपेतां धरां वरये। यत् कालेऽहं विदिष्यामि, तत् कार्यम् अविशङ्कया कुरु॥
Verse 11
भजिष्यामि न संदेहः कुरुष्व समयं मम । राजोवाच । येन संतुष्यसे देवि समयं तं करोम्यहम् ॥ ११ ॥
भजिष्यामि न संशयः; कुरुष्व समयं मम। राजोवाच—येन सन्तुष्यसे देवि, समयं तं करोम्यहम्॥
Verse 12
दशावस्थां गतो देहो मम त्वत्संगमं विना ॥ १२ ॥
त्वत्सङ्गमं विना मम देहो दशावस्थां गतः; दीनताम् अतिदुःखां च प्राप्तवान्॥
Verse 13
मोहिन्युवाच । दीयतां दक्षिणो हस्तो बहुधर्मकरस्तव । येन मे प्रत्ययो राजन् वचने तावके भवेत् ॥ १३ ॥
मोहिन्युवाच—दीयतां दक्षिणो हस्तः, बहुधर्मकरस्तव। येन मे प्रत्ययो राजन्, वचने तावके भवेत्॥
Verse 14
राजा त्वं धर्मशीलोऽसि सत्यकीर्तिर्जगत्त्रये । न वक्तास्यनृतं काले मार्गाऽयं लौकिकः कृतः ॥ १४ ॥
राजन्, त्वं धर्मशीलोऽसि सत्यकीर्तिर्जगत्त्रये। न वक्तास्यनृतं काले; तस्मादयं लौकिको मार्गः कृतः॥
Verse 15
एवं ब्रवाणां राजेंद्रो मोहिनीं हृच्छयातुरः । अब्रवीन्नृपतिस्तां तु सुप्रसन्नमना नृप ॥ १५ ॥
एवं ब्रुवत्यां तस्यां मोहिन्यां हृच्छयातुरः। राजेन्द्रो नृपतिस्तां तु सुप्रसन्नमना अब्रवीत्॥१५॥
Verse 16
जन्मप्रभृति वामोरु नानृतं भाषितं मया । स्वैरेष्वपि विहारेषु कदापि वरवाणिंनि ॥ १६ ॥
जन्मप्रभृति वामोरु नानृतं भाषितं मया। स्वैरेष्वपि विहारेषु कदापि वरवाणिनि॥१६॥
Verse 17
अथवा व्याहृतैर्वाक्यैः किमेभिः प्रत्ययाक्षरैः । दतो ह्येष मया हस्तो दक्षिणः पुण्यलांछनः ॥ १७ ॥
अथवा व्याहृतैर्वाक्यैः किमेभिः प्रत्ययाक्षरैः। दत्तो ह्येष मया हस्तो दक्षिणः पुण्यलाञ्छनः॥१७॥
Verse 18
यन्मया सुकृतं किंचित्कृतमाजन्म सुन्दरि । तत्सर्वं तव वामोरु यदि कुर्यान्न ते वचः ॥ १८ ॥
यन्मया सुकृतं किंचित्कृतमाजन्म सुन्दरि। तत्सर्वं तव वामोरु यदि कुर्यान्न ते वचः॥१८॥
Verse 19
अन्तरे ह्येष दत्तो मे धर्मो भार्या भवांगने । तव रूपेण मे क्षोभः सहसा प्रत्युपस्थितः ॥ १९ ॥
अन्तरे ह्येष दत्तो मे धर्मो भार्या भवाङ्गने। तव रूपेण मे क्षोभः सहसा प्रत्युपस्थितः॥१९॥
Verse 20
ऋतध्वजसुतश्चाहं नाम्ना रुक्मां गदो नृपः । इक्ष्वाकुवशसंभूतः सुतो धर्मांगदो मम ॥ २० ॥
ऋतध्वजस्य सुतोऽहं नाम्ना रुक्माङ्गद इति नृपः। इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, मम सुतो धर्माङ्गदः॥
Verse 21
मृगव्याजेन गहनं प्रविष्टश्चारुलोचने । ततो दृष्टो वने हृद्यो वामदेवाश्रमो मया ॥ २१ ॥
मृगव्याजेन गहनं वनं प्रविष्टोऽहं चारुलोचने। ततः वने मया दृष्टो हृद्यः वामदेवाश्रमः॥
Verse 22
मुनिना जल्पितं तत्र किंचित्तेन विसर्जितः । आरुह्य वाहनश्रेष्ठंमन्दरं द्रष्टुमागतः ॥ २२ ॥
तत्र मुनिना किंचित् जल्पितं; तेन विसर्जितोऽहम्। ततः वाहनश्रेष्ठमारुह्य मन्दरं द्रष्टुमागतः॥
Verse 23
भ्रममाणो गिरिवरं कुतूहलमनास्तदा । प्राप्तं मच्छ्रवणे गीतं तव वक्त्रविनिर्गतम् ॥ २३ ॥
गिरिवरं तदा भ्रममाणस्य मम कुतूहलमनाः। तव वक्त्रविनिर्गतं गीतं मच्छ्रवणे प्राप्तम्॥
Verse 24
तेन गीतेन चाकृष्टस्त्वत्समीपमुपागतः । दृष्टेः पथमनुप्राप्ता मम त्वं चारुलोचने ॥ २४ ॥
तेन गीतेन आकृष्टः अहं त्वत्समीपमुपागतः। मम दृष्टिपथं प्राप्ता त्वं चारुलोचने॥
Verse 25
ततोऽहं मूर्च्छितो देवि विसंज्ञः पतितः क्षितौ । सांप्रतं चेतनायुक्तस्तव वाक्यामृतेन हि ॥ २५ ॥
ततोऽहं देवि मूर्च्छितो विसंज्ञः क्षितौ पतितः । इदानीं तु तव वाक्यामृतरसात् पुनश्चेतनायुक्तोऽस्मि ॥
Verse 26
पुनर्जातमिवात्मानं मन्येऽहं लोकमोहिनि । प्रत्युत्तरप्रदानेन प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ॥ २६ ॥
पुनर्जातमिवात्मानं मन्येऽहं लोकमोहिनि । प्रत्युत्तरप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥
Verse 27
नृपेणैव समुद्दिष्टा मोहिन्याहोत्तरं वचः । अहं ब्रह्मभवा राजंस्त्वदर्थं समुपागता ॥ २७ ॥
नृपेणैव समुद्दिष्टा मोहिन्याहोत्तरं वचः । अहं ब्रह्मभवा राजंस्त्वदर्थं समुपागता ॥
Verse 28
श्रुत्वा कीर्ति स्मरोपेता मंदरं कनकाचलम् । परित्यज्य सुरान्सर्वान्विश्वंभरपुरोगमान् ॥ २८ ॥
श्रुत्वा कीर्तिं स्मरोपेता मंदरं कनकाचलम् । परित्यज्य सुरान्सर्वान्विश्वंभरपुरोगमान् ॥
Verse 29
समाहितमनास्त्वत्र तपस्यानिरता स्थिता । संपूजयंती देवेशं गीतदानेन शंकरम् ॥ २९ ॥
समाहितमनास्त्वत्र तपस्यानिरता स्थिता । संपूजयंती देवेशं गीतदानेन शंकरम् ॥
Verse 30
गीतदानमहं मन्ये सुराणामतिवल्लभम् । सर्वदानाधिकं भूप ह्यनंतगतिदायकम् ॥ ३० ॥
गीतदानमहं मन्ये सुराणामतिवल्लभम् । सर्वदानाधिकं भूप ह्यनन्तगतिदायकम् ॥
Verse 31
येन तुष्टः पशुपतिः सद्यः प्रत्युपकारकः । ईप्सितोऽयं मया प्राप्तो भवानवनिपालकः ॥ ३१ ॥
येन तुष्टः पशुपतिः सद्यः प्रत्युपकारकः । ईप्सितोऽयं मया प्राप्तो भवानवनिपालकः ॥
Verse 32
अभिप्रीतोऽसि मे राजन्नभिप्रीता ह्यहं तव ॥ ३२ ॥
अभिप्रीतोऽसि मे राजन्नभिप्रीता ह्यहं तव ॥
Verse 33
तमेवं मुक्त्वा द्विजराजवक्त्रा करं गृहीत्वा नृपतेस्तु वेगात् । उत्थापयामास धराशयानमिंद्रस्य यष्टीमिव मोहिनी सा ॥ ३३ ॥
तमेवं मुक्त्वा द्विजराजवक्त्रा करं गृहीत्वा नृपतेस्तु वेगात् । उत्थापयामास धराशयानमिंद्रस्य यष्टीमिव मोहिनी सा ॥
Verse 34
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे समयकरणं नाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे समयकरणं नाम द्वादशोऽध्यायः ॥
The right hand functions as a formal guarantor of satya and agreement (samaya): it converts emotional impulse into a dharmically enforceable pledge, aligning the king’s rājadharma reputation with a specific, time-bound obligation.
Material gifts (land, cities, wealth) are shown as secondary to vow-integrity and devotion; Mohinī explicitly values the devotional offering of sacred song to Śiva, presenting bhakti disciplined by truthful commitment as superior and destiny-giving.