Adhyaya 89
Adhyaya 89: शौचाचारलक्षणम् — सदाचार, भैक्ष्यचर्या, प्रायश्चित्त, द्रव्यशुद्धि, आशौच-निर्णय
सूतो योग-शैवजीवनस्य मूलं शौचं सदाचारं च निरूपयति। मानापमानयोः समत्वं, यम-नियमाः, सत्यं मनःशुद्धिश्चोक्ताः। ततः भैक्ष्यचर्या, सिद्धि-स्थैर्यकराणि भोज्यानि, गुरु-वन्दना तथा गुरुसमीपे निषिद्धाचाराः प्रतिपाद्यन्ते। देवाद्रोह-गुरुद्रोहादिदोषेषु क्रमशः प्रायश्चित्तानि, विशेषतः प्रणवजपः, निर्दिश्यते। अनन्तरं द्रव्यशुद्धिः—जल-वस्त्र-धातु-पात्रादीनां शोधनविधयः, भुक्त-शयित-निष्ठ्यूतादिषु पुनःशुद्धिनियमाश्च। अन्ते सम्बन्ध-वर्णभेदेन सूतक-प्रेताशौचकालाः, रजस्वलायाः आचार-निषेध-शुद्ध्युपायाः तथा दिनगणनया गर्भसम्भवविचारः कथ्यते। सदाचारश्रवण-प्रवचनस्य पुण्यं ब्रह्मलोकप्रदं इति प्रशंसया अध्यायः समाप्तः।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ऽणिमाद्यष्टसिद्धित्रिगुणसंसारप्राग्नौ होमादिवर्णनं नामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शौचाचारस्य लक्षणम् यदनुष्ठाय शुद्धात्मा परेत्य गतिमाप्नुयात्
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ऽणिमाद्यष्टसिद्धित्रिगुणसंसारप्राग्नौ होमादिवर्णनं नामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः। सूत उवाच—अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शौचाचारस्य लक्षणम्। यदनुष्ठाय शुद्धात्मा परेत्य गतिमाप्नुयात्॥
Verse 2
ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सर्वभूतहिताय वै संक्षेपात्सर्ववेदार्थं संचयं ब्रह्मवादिनाम्
ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सर्वभूतहिताय वै। संक्षेपात्सर्ववेदार्थं संचयं ब्रह्मवादिनाम्॥
Verse 3
उदयार्थं तु शौचानां मुनीनामुत्तमं पदम् यस्तत्राथाप्रमत्तः स्यात् स मुनिर्नावसीदति
उदयार्थं तु शौचानां मुनीनामुत्तमं पदम्। यस्तत्राथाप्रमत्तः स्यात् स मुनिर्नावसीदति॥
Verse 4
मानावमानौ द्वावेतौ तावेवाहुर् विषामृते अवमानो ऽमृतं तत्र सन्मानो विषमुच्यते
मानावमानौ द्वावेतौ विषामृतसमानौ स्मृतौ। अत्रावमानोऽमृतं प्रोक्तः सन्मानो विषमुच्यते॥
Verse 5
गुरोरपि हिते युक्तः स तु संवत्सरं वसेत् नियमेष्वप्रमत्तस्तु यमेषु च सदा भवेत्
गुरोरपि हिते युक्तः संवत्सरं वसेत्ततः। नियमेष्वप्रमत्तः सन् यमेषु च सदा भवेत्॥
Verse 6
प्राप्यानुज्ञां ततश्चैव ज्ञानयोगमनुत्तमम् अविरोधेन धर्मस्य चरेत पृथिवीमिमाम्
प्राप्यानुज्ञां ततश्चैव ज्ञानयोगमनुत्तमम्। अविरोधेन धर्मस्य चरेत् पृथिवीमिमाम्॥
Verse 7
चक्षुःपूतं चरेन्मार्गं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् सत्यपूतं वदेद्वाक्यं मनःपूतं समाचरेत्
चक्षुःपूतं चरेन्मार्गं वस्त्रपूतं जलं पिबेत्। सत्यपूतं वदेद्वाक्यं मनःपूतं समाचरेत्॥
Verse 8
मत्स्यगृह्यस्य यत्पापं षण्मासाभ्यन्तरे भवेत् एकाहं तत्समं ज्ञेयम् अपूतं यज्जलं भवेत्
मत्स्यगृह्यस्य यत्पापं षण्मासाभ्यन्तरे भवेत्। एकाहं तत्समं ज्ञेयम् अपूतं यज्जलं भवेत्॥
Verse 9
अपूतोदकपाने तु जपेच्च शतपञ्चकम् अघोरलक्षणं मन्त्रं ततः शुद्धिमवाप्नुयात्
अपूतोदकपाने तु जपेच्छतपञ्चकम्। अघोरलक्षणं मन्त्रं ततः शुद्धिमवाप्नुयात्॥
Verse 10
अथवा पूजयेच्छंभुं घृतस्नानादिविस्तरैः त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य शुध्यते नात्र संशयः
अथवा पूजयेच्छम्भुं घृतस्नानादिविस्तरैः। त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य शुध्यते नात्र संशयः॥
Verse 11
आतिथ्यश्राद्धयज्ञेषु न गच्छेद्योगवित्क्वचित् एवं ह्यहिंसको योगी भवेदिति विचारितम्
आतिथ्यश्राद्धयज्ञेषु न गच्छेद्योगवित्क्वचित्। एवं ह्यहिंसको योगी भवेदिति विचारितम्॥
Verse 12
रुलेस् फ़ोर् भैक्ष्यचरण वह्नौ विधूमे ऽत्यङ्गारे सर्वस्मिन्भुक्तवज्जने चरेत्तु मतिमान् भैक्ष्यं न तु तेष्वेव नित्यशः
भैक्ष्यचर्याविधिं ज्ञात्वा वह्नौ विधूमेऽत्यङ्गारे। सर्वस्मिन्भुक्तवज्जने चरेन्मतिमान् भैक्ष्यं न तु तेष्वेव नित्यशः॥
Verse 13
अथैनम् अवमन्यन्ते परे परिभवन्ति च तथा युक्तं चरेद्भैक्ष्यं सतां धर्ममदूषयन्
अथैनमवमन्यन्ते परे परिभवन्ति च। तथा युक्तं चरेद्भैक्ष्यं सतां धर्ममदूषयन्॥
Verse 14
भैक्ष्यं चरेद्वनस्थेषु यायावरगृहेषु च श्रेष्ठा तु प्रथमा हीयं वृत्तिरस्योपजायते
वनस्थनिवासिनां गृहेषु यायावरगृहेषु च भैक्ष्यं चरेत्। एषा हि प्रथमाऽस्य वृत्तिः श्रेष्ठा निगद्यते, संयमापरिग्रहजन्या, पाशबन्धं शिथिलीकरोति, पशुं पतिं शिवं प्रति नयति॥
Verse 15
अत ऊर्ध्वं गृहस्थेषु शीलीनेषु चरेद्द्विजाः श्रद्दधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु
अतः परं द्विजाः गृहस्थेषु शीलीनेषु श्रद्धधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु चरेयुः। तेषां सत्सङ्गः धर्मवर्धनः पतिभक्तिं शिवे प्रसूते॥
Verse 16
अत ऊर्ध्वं पुनश्चापि अदुष्टापतितेषु च भैक्ष्यचर्या हि वर्णेषु जघन्या वृत्तिरुच्यते
अतः परं पुनश्चापि अदुष्टापतितेष्वपि वर्णेषु भैक्ष्यचर्या जघन्या वृत्तिरुच्यते। तस्माद् धर्म्यां वृत्तिं धारयेत्, यथा पाशदोषो न वर्धते, पतिभक्तिः शिवे निर्विघ्ना भवेत्॥
Verse 17
भैक्ष्यं यवागूस्तक्रं वा पयो यावकमेव च फलमूलादि पक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः
भैक्ष्यं यवागूस्तक्रं वा पयः यावकमेव च। फलमूलादि पक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः॥
Verse 18
इत्येव ते मया प्रोक्ता योगिनां सिद्धिवर्द्धनाः आहारास्तेषु सिद्धेषु श्रेष्ठं भैक्ष्यमिति स्मृतम्
इत्येव ते मया प्रोक्ता योगिनां सिद्धिवर्द्धनाः आहाराः। तेषु सिद्धेषु श्रेष्ठं भैक्ष्यमिति स्मृतम्॥
Verse 19
अब्बिन्दुं यः कुशाग्रेण मासि मासि समश्नुते न्यायतो यश्चरेद्भैक्ष्यं पूर्वोक्तात्स विशिष्यते
यः कुशाग्रेण मासि मासि जलस्यैव बिन्दुमात्रं समश्नुते, यश्च न्यायतो भैक्ष्यं चरति—स पूर्वोक्तात् साधकात् विशिष्यते।
Verse 20
जरामरणगर्भेभ्यो भीतस्य नरकादिषु एवं दाययते तस्मात् तद्भैक्ष्यमिति संस्मृतम्
जरामरणगर्भेभ्यो नरकादिभ्यश्च भीतस्य—एवं दानं दातव्यम्; तस्मात् तत् ‘भैक्ष्यम्’ इति संस्मृतम्।
Verse 21
दधिभक्षाः पयोभक्षा ये चान्ये जीवक्षीणकाः सर्वे ते भैक्ष्यभक्षस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
दधिभक्षाः पयोभक्षाः ये चान्ये जीवक्षीणकाः—सर्वे ते भैक्ष्यभक्षस्य पुण्यकलां षोडशीमपि नार्हन्ति।
Verse 22
भस्मशायी भवेन्नित्यं भिक्षाचारी जितेन्द्रियः य इच्छेत् परमं स्थानं व्रतं पाशुपतं चरेत्
भस्मशायी भवेन्नित्यं भिक्षाचारी जितेन्द्रियः। यः इच्छेत् परमं स्थानं स पाशुपतं व्रतं चरेत्॥
Verse 23
बेहविओउर् ओफ़् अ योगिन् योगिनां चैव सर्वेषां श्रेष्ठं चान्द्रायणं भवेत् एकं द्वे त्रीणि चत्वारि शक्तितो वा समाचरेत्
योगिनः सर्वेषां योगिनां च श्रेष्ठं चान्द्रायणं भवेत्। एकं द्वे त्रीणि चत्वारि शक्तितो वा समाचरेत्॥
Verse 24
अस्तेयं ब्रह्मचर्यं च अलोभस्त्याग एव च व्रतानि पञ्च भिक्षूणाम् अहिंसा परमा त्विह
अस्तेयं ब्रह्मचर्यं च अलोभस्त्याग एव च—व्रतानि पञ्च भिक्षूणां पतिभक्तानाम्। अहिंसा परमा त्विह, या पशोः पाशबन्धं शिथिलीकरोति।
Verse 25
अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचमाहारलाघवम् नित्यं स्वाध्याय इत्येते नियमाः परिकीर्तिताः
अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचमाहारलाघवम्। नित्यं स्वाध्याय इत्येते नियमाः परिकीर्तिताः॥
Verse 26
बीजयोनिगुणा वस्तुबन्धः कर्मभिर् एव च यथा द्विप इवारण्ये मनुष्याणां विधीयते
बीजयोनिगुणैर्वस्तुबन्धः कर्मभिरेव च। यथा द्विप इवारण्ये मनुष्याणां विधीयते॥
Verse 27
देवैस्तुल्याः सर्वयज्ञक्रियास्तु यज्ञाज्जाप्यं ज्ञानमाहुश् च जाप्यात् ज्ञानाद् ध्यानं संगरागादपेतं तस्मिन्प्राप्ते शाश्वतस्योपलम्भः
देवैस्तुल्याः सर्वयज्ञक्रियास्तु; यज्ञाज्जाप्यं ज्ञानमाहुश्च जाप्यात्। ज्ञानाद्ध्यानं संगरागादपेतं; तस्मिन्प्राप्ते शाश्वतस्योपलम्भः॥
Verse 28
दमः शमः सत्यमकल्मषत्वं मौनं च भूतेष्वखिलेषु चार्जवम् अतीन्द्रियं ज्ञानमिदं तथा शिवं प्राहुस् तथा ज्ञानविशुद्धबुद्धयः
दमः शमः सत्यमकल्मषत्वं मौनं च भूतेष्वखिलेषु चार्जवम्। अतीन्द्रियं ज्ञानमिदं तथा शिवं प्राहुस्तथा ज्ञानविशुद्धबुद्धयः॥
Verse 29
समाहितो ब्रह्मपरो ऽप्रमादी शुचिस् तथैकान्तरतिर् जितेन्द्रियः /* समाप्नुयाद्योगमिमं महात्मा महर्षयश्चैवम् अनिन्दितामलाः
समाहितो ब्रह्मपरः प्रमादी न शुचिर्एकान्तरतिः जितेन्द्रियः। एवं महात्मा योगमिमं समाप्नुयात्; तथा महर्षयोऽप्यनिन्दितामलाः पतौ एकाग्रतया पशोः पाशान् शिथिलयन्ति॥
Verse 30
प्राप्यते ऽभिमतान् देशान् अङ्कुशेन निवारितः एतन्मार्गेण शुद्धेन दग्धबीजो ह्यकल्मषः
अङ्कुशेन निवारितः अभिमतान् देशान् प्राप्यते। एतेन शुद्धमार्गेण दग्धबीजोऽकल्मषः स्यात्॥
Verse 31
सदाचाररताः शान्ताः स्वधर्मपरिपालकाः सर्वांल्लोकान् विनिर्जित्य ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते
सदाचाररताः शान्ताः स्वधर्मपरिपालकाः। सर्वान् लोकान् विनिर्जित्य ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते॥
Verse 32
सलुततिओन् ओफ़् सुपेरिओर्स् पितामहेनोपदिष्टो धर्मः साक्षात्सनातनः सर्वलोकोपकारार्थं शृणुध्वं प्रवदामि वः
पितामहेनोपदिष्टो धर्मः साक्षात् सनातनः। सर्वलोकोपकारार्थं शृणुध्वं प्रवदामि वः॥
Verse 33
गुरूपदेशयुक्तानां वृद्धानां क्रमवर्त्तिनाम् अभ्युत्थानादिकं सर्वं प्रणामं चैव कारयेत्
गुरूपदेशयुक्तानां वृद्धानां क्रमवर्त्तिनाम्। अभ्युत्थानादिकं सर्वं प्रणामं चैव कारयेत्॥
Verse 34
अष्टाङ्गप्रणिपातेन त्रिधा न्यस्तेन सुव्रताः त्रिःप्रदक्षिणयोगेन वन्द्यो वै ब्रह्मणो गुरुः
हे सुव्रताः शिष्टाः, ब्रह्मणो गुरुः स गुरुरेव अष्टाङ्गप्रणिपातेन, त्रिधा न्यस्तेन शरणागत्या, तथा भक्त्या त्रिःप्रदक्षिणया नितरां वन्दनीयः।
Verse 35
ज्येष्ठान्ये ऽपि च ते सर्वे वन्दनीया विजानता आज्ञाभङ्गं न कुर्वीत यदीच्छेत् सिद्धिम् उत्तमाम्
येऽपि ज्येष्ठाः सर्वे ते विजानता वन्दनीयाः। यः शिवमार्गे उत्तमां सिद्धिम् इच्छेत्, स तेषामाज्ञाभङ्गं कदाचन न कुर्यात्।
Verse 36
धातुशून्यबिलक्षेत्रक्षुद्रमन्त्रोपजीवनम् विषग्रहविडम्बादीन् वर्जयेत् सर्वयत्नतः
धातुशून्यबिलक्षेत्र-क्षुद्रमन्त्रोपजीवनं विषग्रह-विडम्बादीन् च सर्वयत्नतः वर्जयेत्।
Verse 37
कैतवं वित्तशाठ्यं च पैशुन्यं वर्जयेत्सदा अतिहासम् अवष्टम्भं लीलास्वेच्छाप्रवर्तनम्
कैतवं वित्तशाठ्यं च पैशुन्यं वर्जयेत् सदा। अतिहासम् अवष्टम्भं लीलास्वेच्छाप्रवर्तनं च परित्यजेत्।
Verse 38
वर्जयेत्सर्वयत्नेन गुरूणामपि संनिधौ तद्वाक्यप्रतिकूलं च अयुक्तं वै गुरोर्वचः
गुरूणामपि संनिधौ सर्वयत्नेन वर्जयेत् तद्वाक्यप्रतिकूलं वचनम्; गुरोर्वचः प्रतिवदितुं न युक्तम्।
Verse 39
न वदेत्सर्वयत्नेन अनिष्टं न स्मरेत्सदा यतीनामासनं वस्त्रं दण्डाद्यं पादुके तथा
सर्वयत्नेनानिष्टं न वदेत्, न च तदेव सदा स्मरेत्। यतीनामासनं वस्त्रं दण्डाद्यं पादुके च नोपभुञ्जीत न निन्देत नाभिलषेत्। एषा संयमवृत्तिः पाशबन्धात् पशुं रक्षति, पतिप्राप्तिमार्गं च शिवं प्रति पोषयति।
Verse 40
माल्यं च शयनस्थानं पात्रं छायां च यत्नतः यज्ञोपकरणाङ्गं च न स्पृशेद् वै पदेन च
माल्यं शयनस्थानं पात्रं छायां च यत्नतः। यज्ञोपकरणाङ्गं च पादेन न स्पृशेद् ध्रुवम्॥ एषा सावधानता शिवपूजायाः शौचं पालयति।
Verse 41
देवद्रोहं गुरुद्रोहं न कुर्यात्सर्वयत्नतः कृत्वा प्रमादतो विप्राः प्रणवस्यायुतं जपेत्
देवद्रोहं गुरुद्रोहं सर्वयत्नेन नाचरेत्। कृत्वा प्रमादतो यस्तु, विप्राः, प्रणवस्यायुतं जपेत्॥
Verse 42
देवद्रोहगुरुद्रोहात् कोटिमात्रेण शुध्यति महापातकशुद्ध्यर्थं तथैव च यथाविधि
देवद्रोहगुरुद्रोहात् कोटिमात्रेण शुध्यति। महापातकशुद्ध्यर्थं तथैव च यथाविधि॥
Verse 43
पातकी च तदर्धेन शुध्यते वृत्तवान्यदि उपपातकिनः सर्वे तदर्धेनैव सुव्रताः
पातकी च तदर्धेन शुध्यते वृत्तवान् यदि। उपपातकिनः सर्वे तदर्धेनैव सुव्रताः॥
Verse 44
संध्यालोपे कृते विप्रः त्रिरावृत्त्यैव शुध्यति आह्निकच्छेदने जाते शतमेकमुदाहृतम्
सन्ध्यालोपे कृते विप्रः त्रिरावृत्त्यैव शुध्यति। आह्निकच्छेदने जाते शतमेकं प्रकीर्तितम्॥
Verse 45
लङ्घने समयानां तु अभक्ष्यस्य च भक्षणे अवाच्यवाचने चैव सहस्राच्छुद्धिरुच्यते
लङ्घने समयानां तु अभक्ष्यस्य च भक्षणे। अवाच्यवाचने चैव सहस्राच्छुद्धिरुच्यते॥
Verse 46
काकोलूककपोतानां पक्षिणामपि घातने शतमष्टोत्तरं जप्त्वा मुच्यते नात्र संशयः
काकोलूककपोतानां पक्षिणामपि घातने। शतमष्टोत्तरं जप्त्वा मुच्यते नात्र संशयः॥
Verse 47
यः पुनस्तत्त्ववेत्ता च ब्रह्मविद् ब्राह्मणोत्तमः स्मरणाच्छुद्धिमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
यः पुनस्तत्त्ववेत्ता च ब्रह्मविद् ब्राह्मणोत्तमः। स्मरणाच्छुद्धिमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा॥
Verse 48
नैवमात्मविदामस्ति प्रायश्चित्तानि चोदना विश्वस्यैव हि ते शुद्धा ब्रह्मविद्याविदो जनाः
नैवमात्मविदामस्ति प्रायश्चित्तानि चोदना। विश्वस्यैव हि ते शुद्धा ब्रह्मविद्याविदो जनाः॥
Verse 49
योगध्यानैकनिष्ठाश् च निर्लेपाः काञ्चनं यथा शुद्धानां शोधनं नास्ति विशुद्धा ब्रह्मविद्यया
योगध्यानैकनिष्ठाश्च निर्लेपाः काञ्चनं यथा। शुद्धानां शोधनं नास्ति विशुद्धा ब्रह्मविद्यया॥
Verse 50
च्लेअनिन्ग् ओफ़् wअतेर् उद्धृतानुष्णफेनाभिः पूताभिर् वस्त्रचक्षुषा अद्भिः समाचरेत्सर्वं वर्जयेत्कलुषोदकम्
उद्धृतानुष्णफेनाभिः पूताभिर्वस्त्रचक्षुषा। अद्भिः समाचरेत्सर्वं वर्जयेत्कलुषोदकम्॥
Verse 51
गन्धवर्णरसैर्दुष्टम् अशुचिस्थानसंस्थितम् पङ्काश्मदूषितं चैव सामुद्रं पल्वलोदकम्
गन्धवर्णरसैर्दुष्टम् अशुचिस्थानसंस्थितम्। पङ्काश्मदूषितं चैव सामुद्रं पल्वलोदकम्॥
Verse 52
सशैवालं तथान्यैर्वा दोषैर्दुष्टं विवर्जयेत् च्लेअनिन्ग् ओफ़् च्लोथेस् वस्त्रशौचान्वितः कुर्यात् सर्वकार्याणि वै द्विजाः
सशैवालं तथान्यैर्वा दोषैर्दुष्टं विवर्जयेत्। वस्त्रशौचान्वितः कुर्यात् सर्वकार्याणि वै द्विजाः॥
Verse 53
नमस्कारादिकं सर्वं गुरुशुश्रूषणादिकम् वस्त्रशौचविहीनात्मा ह्य् अशुचिर्नात्र संशयः
नमस्कारादिकं सर्वं गुरुशुश्रूषणादिकम्। वस्त्रशौचविहीनात्मा ह्यशुचिर्नात्र संशयः॥
Verse 54
देवकार्योपयुक्तानां प्रत्यहं शौचमिष्यते इतरेषां हि वस्त्राणां शौचं कार्यं मलागमे
देवकार्योपयुक्तानां वस्त्राणां प्रत्यहं शौचं विधीयते। इतरेषां तु वस्त्राणां मलागमे शौचं कर्तव्यम्॥
Verse 55
वर्जयेत्सर्वयत्नेन वासो ऽन्यैर् विधृतं द्विजाः कौशेयाविकयो रूक्षैः क्षौमाणां गौरसर्षपैः
द्विजाः, अन्यैर्विधृतं वासः सर्वयत्नेन वर्जयेत्। कौशेयाविकयो रूक्षैः, क्षौमाणां च गौरसर्षपैः (लेपितैः) परिहरेत्॥
Verse 56
श्रीफलैरंशुपट्टानां कुतपानामरिष्टकैः चर्मणां विदलानां च वेत्राणां वस्त्रवन्मतम्
श्रीफलैरंशुपट्टानां कुतपानामरिष्टकैः। चर्मणां विदलानां च वेत्राणां वस्त्रवन्मतम्॥
Verse 57
वल्कलानां तु सर्वेषां छत्रचामरयोरपि चैलवच्छौचमाख्यातं ब्रह्मविद्भिर् मुनीश्वरैः
वल्कलानां तु सर्वेषां छत्रचामरयोरपि। चैलवच्छौचमाख्यातं ब्रह्मविद्भिर्मुनीश्वरैः॥
Verse 58
च्लेअनिन्ग् ओफ़् ओब्जेच्त्स् भस्मना शुध्यते कांस्यं क्षारेणायसम् उच्यते ताम्रमम्लेन वै विप्रास् त्रपुसीसकयोरपि
भस्मना शुध्यते कांस्यं क्षारेणायसमुच्यते। ताम्रमम्लेन वै विप्राः, त्रपुसीसकयोरपि॥
Verse 59
हैमम् अद्भिः शुभं पात्रं रौप्यपात्रं द्विजोत्तमाः मण्यश्मशङ्खमुक्तानां शौचं तैजसवत्स्मृतम्
हे द्विजोत्तमाः, हैमं पात्रं शुभमद्भिः शुध्यति; रौप्यपात्रस्य तथा मण्यश्मशङ्खमुक्तानां च तैजसवत् शौचं विधीयते स्मृतम्।
Verse 60
अग्नेर् अपां च संयोगाद् अत्यन्तोपहतस्य च रसानामिह सर्वेषां शुद्धिरुत्प्लवनं स्मृतम्
अग्नेरपां च संयोगादत्यन्तोपहतस्य च; इह सर्वेषां रसानां शुद्धिरुत्प्लवनं स्मृतम्।
Verse 61
तृणकाष्ठादिवस्तूनां शुभेनाभ्युक्षणं स्मृतम् उष्णेन वारिणा शुद्धिस् तथा स्रुक्स्रुवयोरपि
तृणकाष्ठादिवस्तूनां शुभेनाभ्युक्षणं स्मृतम्; उष्णेन वारिणा शुद्धिस्तथा स्रुक्स्रुवयोरपि।
Verse 62
तथैव यज्ञपात्राणां मुशलोलूखलस्य च शृङ्गास्थिदारुदन्तानां तक्षणेनैव शोधनम्
तथैव यज्ञपात्राणां मुशलोलूखलस्य च; शृङ्गास्थिदारुदन्तानां तक्षणेनैव शोधनम्।
Verse 63
संहतानां महाभागा द्रव्याणां प्रोक्षणं स्मृतम् असंहतानां द्रव्याणां प्रत्येकं शौचमुच्यते
संहतानां महाभागा द्रव्याणां प्रोक्षणं स्मृतम्; असंहतानां द्रव्याणां प्रत्येकं शौचमुच्यते।
Verse 64
अभुक्तराशिधान्यानाम् एकदेशस्य दूषणे तावन्मात्रं समुद्धृत्य प्रोक्षयेद्वै कुशांभसा
अभुक्तराशिधान्यानामेकदेशे यदि दूषणं भवेत् । तावन्मात्रं समुद्धृत्य शेषं कुशाम्भसा प्रोक्षयेद्वै ॥
Verse 65
शाकमूलफलादीनां धान्यवच्छुद्धिरिष्यते मार्जनोन्मार्जनैर् वेश्म पुनःपाकेन मृन्मयम्
शाकमूलफलादीनां धान्यवत् शुद्धिरिष्यते । वेश्म मार्जनोन्मार्जनैः शुद्धं मृन्मयं पुनःपाकतः ॥
Verse 66
उल्लेखनेनाञ्जनेन तथा संमार्जनेन च गोनिवासेन वै शुद्धा सेचनेन धरा स्मृता
उल्लेखनेनाञ्जनेन तथा संमार्जनेन च । गोनिवासेन वै शुद्धा सेचनेन धरा स्मृता ॥
Verse 67
भूमिस्थम् उदकं शुद्धं वैतृष्ण्यं यत्र गौर्व्रजेत् अव्याप्तं यदमेध्येन गन्धवर्णरसान्वितम्
भूमिस्थमुदकं शुद्धं यत्र गौर्वैतृष्ण्यं व्रजेत् । अव्याप्तं यदमेध्येन गन्धवर्णरसान्वितम् ॥
Verse 68
वत्सः शुचिः प्रस्रवणे शकुनिः फलपातने स्वदारास्यं गृहस्थानां रतौ भार्याभिकाङ्क्षया
वत्सः शुचिः प्रस्रवणे शकुनिः फलपातने । स्वदारास्यं गृहस्थानां रतौ भार्याभिकाङ्क्षया ॥
Verse 69
हस्ताभ्यां क्षालितं वस्त्रं कारुणा च यथाविधि कुशांबुना सुसंप्रोक्ष्य गृह्णीयाद्धर्मवित्तमः
हस्ताभ्यां क्षालितं वस्त्रं करुणया च यथाविधि । कुशाम्बुना सुसंप्रोक्ष्य गृह्णीयाद् धर्मवित्तमः ॥
Verse 70
पण्यं प्रसारितं चैव वर्णाश्रमविभागशः शुचिराकरजं तेषां श्वा मृगग्रहणे शुचिः
पण्यं प्रसारितं चैव वर्णाश्रमविभागशः । शुचिराकरजं तेषां श्वा मृगग्रहणे शुचिः ॥
Verse 71
छाया च विप्लुषो विप्रा मक्षिकाद्या द्विजोत्तमाः रजो भूर् वायुर् अग्निश् च मेध्यानि स्पर्शने सदा
छाया च विप्लुषो विप्रा मक्षिकाद्या द्विजोत्तमाः । रजो भूर् वायुर् अग्निश् च मेध्यानि स्पर्शने सदा ॥
Verse 72
सुप्त्वा भुक्त्वा च वै विप्राः क्षुत्त्वा पीत्वा च वै तथा ष्ठीवित्वाध्ययनादौ च शुचिरप्याचमेत्पुनः
सुप्त्वा भुक्त्वा च वै विप्राः क्षुत्त्वा पीत्वा च वै तथा । ष्ठीवित्वाध्ययनादौ च शुचिरप्याचमेत् पुनः ॥
Verse 73
पादौ स्पृशन्ति ये चापि पराचमनबिन्दवः ते पार्थिवैः समा ज्ञेया न तैरप्रयतो भवेत्
पादौ स्पृशन्ति ये चापि पराचमनबिन्दवः । ते पार्थिवैः समा ज्ञेया न तैरप्रयतो भवेत् ॥
Verse 74
कृत्वा च मैथुनं स्पृष्ट्वा पतितं कुक्कुटादिकम् सूकरं चैव काकादि श्वानमुष्ट्रं खरं तथा
मैथुनं कृत्वा पतितं स्पृष्ट्वा कुक्कुटादिकं सूकरं काकादि श्वानमुष्ट्रं खरं तथा। एतेषां संस्पर्शात् मलिनता जायते; तस्मात् शिवपूजापूर्वं यथाविधि शौचाचारं कुर्यात्॥
Verse 75
यूपं चाण्डालकाद्यांश् च स्पृष्ट्वा स्नानेन शुध्यति रजस्वलां सूतिकां च न स्पृशेदन्त्यजामपि
यूपं चाण्डालकाद्यांश्च स्पृष्ट्वा स्नानेन शुध्यति। रजस्वलां सूतिकां च न स्पृशेदन्त्यजामपि॥
Verse 76
सूतिकाशौचसंयुक्तः शावाशौचसमन्वितः संस्पृशेन्न रजस्तासां स्पृष्ट्वा स्नात्वैव शुध्यति
सूतिकाशौचसंयुक्तः शावाशौचसमन्वितः। संस्पृशेन्न रजस्तासां स्पृष्ट्वा स्नात्वैव शुध्यति॥
Verse 77
उन्देफ़िलब्ले पेओप्ले नैवाशौचं यतीनां च वनस्थब्रह्मचारिणाम् नैष्ठिकानां नृपाणां च मण्डलीनां च सुव्रताः
यतीनां वनस्थब्रह्मचारिणां नैष्ठिकानां नृपाणां मण्डलीनां च सुव्रतानाम्। एतेषां नैवाशौचं भवति; व्रतनिष्ठया शमदमाभ्यां पतिशिवपरायणत्वात् शुद्धिः स्थिरा॥
Verse 78
ततः कार्यविरोधाद्धि नृपाणां नान्यथा भवेत् वैखानसानां विप्राणां पतितानामसंभवात्
ततः कार्यविरोधाद्धि नृपाणां नान्यथा भवेत्। वैखानसानां विप्राणां पतितानामसंभवात्॥
Verse 79
असंचयाद् द्विजानां च स्नानमात्रेण नान्यथा तथा संनिहितानां च यज्ञार्थं दीक्षितस्य च
असञ्चयाद् द्विजानां तु स्नानमात्रेण शुद्धिर् नान्यथा। तथा यज्ञार्थं संनिहितानां दीक्षितस्य च स्नानमेव शुद्धिकरम्॥
Verse 80
एकाहाद् यज्ञयाजिनां शुद्धिरुक्ता स्वयंभुवा ततस्त्वधीतशाखानां चतुर्भिः सर्वदेहिनाम्
एकाहाद् यज्ञयाजिनां शुद्धिरुक्ता स्वयंभुवा। ततस्त्वधीतशाखानां सर्वदेहिनां चतुर्भिर् एव शुद्धिर् भवति॥
Verse 81
दुरतिओन् ओफ़् देफ़िलेमेन्त् सूतकं प्रेतकं नास्ति त्र्यहाद् ऊर्ध्वम् अमुत्र वै अर्वाग् एकादशाहान्तं बान्धवानां द्विजोत्तमाः
सूतकं प्रेतकं चापि न त्र्यहाद् ऊर्ध्वम् अमुत्र वै। अर्वाग् एकादशाहान्तं बान्धवानां द्विजोत्तमाः॥
Verse 82
स्नानमात्रेण वै शुद्धिर् मरणे समुपस्थिते तत ऋतुत्रयादर्वाग् एकाहः परिगीयते
स्नानमात्रेण वै शुद्धिर् मरणे समुपस्थिते। तत ऋतुत्रयादर्वाग् एकाहः परिगीयते॥
Verse 83
सप्तवर्षात् ततश्चार्वाक् त्रिरात्रं हि ततः परम् दशाहं ब्राह्मणानां वै प्रथमे ऽहनि वा पितुः
सप्तवर्षात् ततश्चार्वाक् त्रिरात्रं हि ततः परम्। दशाहं ब्राह्मणानां वै प्रथमेऽहनि वा पितुः॥
Verse 84
दशाहं सूतिकाशौचं मातुरप्येवमव्ययाः अर्वाक् त्रिवर्षात्स्नानेन बान्धवानां पितुः सदा
दशाहं सूतिकाशौचं भवति; मातुरपि तथैव। त्रिवर्षादर्वाक् बालस्य स्नानेन शुद्धिः; पितृबान्धवानां च एष एव नियमः सदा।
Verse 85
अष्टाब्दाद् एकरात्रेण शुद्धिः स्याद् बान्धवस्य तु द्वादशाब्दात्ततश्चार्वाक् त्रिरात्रं स्त्रीषु सुव्रताः
अष्टाब्दादूर्ध्वं बान्धवस्यैकरेण शुद्धिः स्यात्। द्वादशाब्दात् ततश्चार्वाक् स्त्रीषु सुव्रतासु त्रिरात्रं शुद्धिरुच्यते।
Verse 86
सपिण्डता च पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते अतिक्रान्ते दशाहे तु त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्
पुरुषे सपिण्डता सप्तमे वंशे विनिवर्तते। दशाहेऽतिक्रान्ते तु त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्। एवं पशोः अśauca-नियमः, शुद्ध्या पश्चात् शिवोन्मुखाचाराय—पतिपूजनाय—प्रवृत्त्यर्थम्।
Verse 87
ततः संनिहितो विप्रश् चार्वाक् पूर्वं तदेव वै संवत्सरे व्यतीते तु स्नानमात्रेण शुध्यति
ततः संनिहितो विप्रः चार्वाकः पूर्वं तदेव वै। संवत्सरे व्यतीते तु स्नानमात्रेण शुध्यति।
Verse 88
पुरिफ़िचतिओन् अफ़्तेर् तोउछिन्ग् अ देअद् बोद्य् स्पृष्ट्वा प्रेतं त्रिरात्रेण धर्मार्थं स्नानमुच्यते दाहकानां च नेतॄणां स्नानमात्रमबान्धवे
स्पृष्ट्वा प्रेतं त्रिरात्रेण धर्मार्थं स्नानमुच्यते। दाहकानां च नेतॄणां स्नानमात्रमबान्धवे।
Verse 89
अनुगम्य च वै स्नात्वा घृतं प्राश्य विशुध्यति आचार्यमरणे चैव त्रिरात्रं श्रोत्रिये मृते
अनुगम्य च वै स्नात्वा घृतं प्राश्य विशुध्यति। आचार्यमरणे चैव श्रोत्रिये मृते त्रिरात्रमशौचम्॥
Verse 90
पक्षिणी मातुलानां च सोदराणां च वा द्विजाः भूपानां मण्डलीनां च सद्यो नीराष्ट्रवासिनाम्
पक्षिणी मातुलानां च सोदराणां च वा द्विजाः। भूपानां मण्डलीनां च सद्यो नीराष्ट्रवासिनाम्॥
Verse 91
केवलं द्वादशाहेन क्षत्त्रियाणां द्विजोत्तमाः नाभिषिक्तस्य चाशौचं संप्रमादेषु वै रणे
केवलं द्वादशाहेन क्षत्त्रियाणां द्विजोत्तमाः। नाभिषिक्तस्य चाशौचं संप्रमादेषु वै रणे॥
Verse 92
वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति इति संक्षेपतः प्रोक्ता द्रव्यशुद्धिरनुत्तमा
वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति। इति संक्षेपतः प्रोक्ता द्रव्यशुद्धिरनुत्तमा॥
Verse 93
अशौचं चानुपूर्व्येण यतीनां नैव विद्यते मेन्स्त्रुअतिओन् त्रेताप्रभृति नारीणां मासि मास्यार्तवं द्विजाः
अशौचं चानुपूर्व्येण यतीनां नैव विद्यते। त्रेताप्रभृति नारीणां मासि मास्यार्तवं द्विजाः॥
Verse 94
कृते सकृद् युगवशाज् जायन्ते वै सहैव तु प्रयान्ति च महाभागा भार्याभिः कुरवो यथा
कृते युगे युगधर्मवशात् महाभागाः सकृदेव जायन्ते; कुरवो यथा, तथा भार्याभिः सहैव लोकात् प्रयान्ति।
Verse 95
वर्णाश्रमव्यवस्था च त्रेताप्रभृति सुव्रताः भारते दक्षिणे वर्षे व्यवस्था नेतरेष्वथ
त्रेताप्रभृति सुव्रताः, भारते दक्षिणे वर्षे वर्णाश्रमव्यवस्था प्रतिष्ठिता; इतरेषु तु देशेषु सा व्यवस्था न तथा।
Verse 96
महावीते सुवीते च जंबूद्वीपे तथाष्टसु शाकद्वीपादिषु प्रोक्तो धर्मो वै भारते यथा
महावीते सुवीते च जम्बूद्वीपे तथाष्टसु शाकद्वीपादिषु, भारते यथा धर्मः प्रोक्तः तथा एव प्रतिष्ठित इति।
Verse 97
रसोल्लासा कृते वृत्तिस् त्रेतायां गृहवृक्षजा सैवार्तवकृताद् दोषाद् रागद्वेषादिभिर् नृणाम्
कृते रसोल्लासा वृत्तिः; त्रेतायां गृहवृक्षजा। सैव आर्तवकृताद् दोषाद् नृणां रागद्वेषादिभिः प्रवर्तते।
Verse 98
मैथुनात्कामतो विप्रास् तथैव परुषादिभिः यवाद्याः सम्प्रजायन्ते ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश
मैथुनात् कामतो विप्राः, तथा परुषादिभिः, यवाद्याः धान्यजातयः चतुर्दश ग्राम्यारण्याश्च सम्प्रजायन्ते।
Verse 99
ओषध्यश् च रजोदोषाः स्त्रीणां रागादिभिर् नृणाम् अकालकृष्टा विध्वस्ताः पुनरुत्पादितास् तथा
ओषध्यश्च विनश्यन्ति; स्त्रीणां रजोदोषाः प्रवर्धन्ते। नृणां रागादिदोषैः प्रेरितानाम् अकाले कर्षणं भवति; येन विध्वस्तं तत् पुनरुत्पद्यते, किन्तु विकृतं चञ्चलं च।
Verse 100
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन न संभाष्या रजस्वला प्रथमे ऽहनि चाण्डाली यथा वर्ज्या तथाङ्गना
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन प्रथमेऽहनि रजस्वलां न संभाषेत्। तदा सा चाण्डालीव वर्ज्या; तथैव ताम् अङ्गनां पृथक् स्थापयेत्।
Verse 101
द्वितीये ऽहनि विप्रा हि यथा वै ब्रह्मघातिनी तृतीये ऽह्नि तदर्धेन चतुर्थे ऽहनि सुव्रताः
द्वितीयेऽहनि सुव्रताः, सा ब्रह्मघातिनीसमा पापावस्था कथ्यते। तृतीयेऽह्नि तस्यार्धं, चतुर्थेऽहनि ततोऽपि न्यूनं—एवं क्रमो निगद्यते।
Verse 102
स्नात्वार्धमासात् संशुद्धा ततः शुद्धिर्भविष्यति आ षोडशात् ततः स्त्रीणां मूत्रवच्छौचमिष्यते
स्नात्वा अर्धमासात् संशुद्धा; ततः परं शुद्धिर्भविष्यति। षोडशदिनपर्यन्तं स्त्रीणां मूत्रवच्छौचं विधीयते।
Verse 103
पञ्चरात्रं तथास्पृश्या रजसा वर्तते यदि सा विंशद्दिवसादूर्ध्वं रजसा पूर्ववत्तथा
यदि रजसा पञ्चरात्रं तथास्पृश्या वर्तते, रजः विंशद्दिवसादूर्ध्वं चेत् प्रवर्तते; तदा सा पूर्ववत् एव नियमैः परिगृह्यते।
Verse 104
स्नानं शौचं तथा गानं रोदनं हसनं तथा यानमभ्यञ्जनं नारी द्यूतं चैवानुलेपनम्
स्नानं शौचं तथा गानं रोदनं हसनं तथा । यानमभ्यञ्जनं नारी द्यूतं चैवानुलेपनम् ॥ (एतानि नियमकाले संयम्य वर्जयेत्, शिवपूजायां शुद्ध्यैकाग्र्यरक्षणार्थम्)
Verse 105
दिवास्वप्नं विशेषेण तथा वै दन्तधावनम् मैथुनं मानसं वापि वाचिकं देवतार्चनम्
दिवास्वप्नं विशेषेण तथा वै दन्तधावनम् । मैथुनं मानसं वापि वाचिकं देवतार्चनम् ॥ (एतानि देवतार्चनकाले वर्जनीयानि, शिवार्चने शुद्ध्यैकाग्र्यसिद्धये)
Verse 106
वर्जयेत्सर्वयत्नेन नमस्कारं रजस्वला रजस्वलाङ्गनास्पर्शसंभाषे च रजस्वला
वर्जयेत्सर्वयत्नेन नमस्कारं रजस्वला । रजस्वलाङ्गनास्पर्शसंभाषे च रजस्वला ॥
Verse 107
संत्यागं चैव वस्त्राणां वर्जयेत्सर्वयत्नतः स्नात्वान्यपुरुषं नारी न स्पृशेत्तु रजस्वला
संत्यागं चैव वस्त्राणां वर्जयेत्सर्वयत्नतः । स्नात्वान्यपुरुषं नारी न स्पृशेत्तु रजस्वला ॥
Verse 108
ईक्षयेद्भास्करं देवं ब्रह्मकूर्चं ततः पिबेत् केवलं पञ्चगव्यं वा क्षीरं वा चात्मशुद्धये
ईक्षयेद्भास्करं देवं ब्रह्मकूर्चं ततः पिबेत् । केवलं पञ्चगव्यं वा क्षीरं वा चात्मशुद्धये ॥
Verse 109
चतुर्थ्यां स्त्री न गम्या तु गतो ऽल्पायुः प्रसूयते विद्याहीनं व्रतभ्रष्टं पतितं पारदारिकम्
चतुर्थ्यां स्त्री न गम्या; तत्र गमनात् अल्पायुः प्रसूयते—विद्याहीनो व्रतभ्रष्टः पतितः पारदारिकश्च; एष पाशबन्धो वर्धते, यः पशोः पतिं शिवं प्रति गतिं निरुणद्धि।
Verse 110
दारिद्र्यार्णवमग्नं च तनयं सा प्रसूयते कन्यार्थिनैव गन्तव्या पञ्चम्यां विधिवत्पुनः
दारिद्र्यार्णवमग्नं च तनयं सा प्रसूयते; पञ्चम्यां पुनः कन्यार्थिना विधिवत् गन्तव्यम्।
Verse 111
रक्ताधिक्याद्भवेन्नारी शुक्राधिक्ये भवेत्पुमान् समे नपुंसकं चैव पञ्चम्यां कन्यका भवेत्
रक्ताधिक्याद् भवेत् नारी, शुक्राधिक्ये भवेत् पुमान्; समे नपुंसकं चैव, पञ्चम्यां कन्यका भवेत्।
Verse 112
षष्ठ्यां गम्या महाभागा सत्पुत्रजननी भवेत् पुत्रत्वं व्यञ्जयेत्तस्य जातपुत्रो महाद्युतिः
षष्ठ्यां गम्या महाभागा सत्पुत्रजननी भवेत्; पुत्रत्वं व्यञ्जयेत्तस्य, जातपुत्रो महाद्युतिः।
Verse 113
पुमिति नरकस्याख्या दुःखं च नरकं विदुः पुंसस्त्राणान्वितं पुत्रं तथाभूतं प्रसूयते
‘पुम्’ इति नरकस्याख्या, दुःखं च नरकं विदुः; पुंसस्त्राणान्वितं पुत्रं तथाभूतं प्रसूयते।
Verse 114
सप्तम्यां चैव कन्यार्थी गच्छेत्सैव प्रसूयते अष्टम्यां सर्वसम्पन्नं तनयं सम्प्रसूयते
सप्तम्यां चैव कन्यार्थी गच्छेत्सैव प्रसूयते अष्टम्यां सर्वसम्पन्नं तनयं सम्प्रसूयते
Verse 115
नवम्यां दारिकायार्थी दशम्यां पण्डितो भवेत् एकादश्यां तथा नारीं जनयेत्सैव पूर्ववत्
नवम्यां दारिकायार्थी दशम्यां पण्डितो भवेत् एकादश्यां तथा नारीं जनयेत्सैव पूर्ववत्
Verse 116
द्वादश्यां धर्मतत्त्वज्ञं श्रौतस्मार्तप्रवर्तकम् त्रयोदश्यां जडां नारीं सर्वसंकरकारिणीम्
द्वादश्यां धर्मतत्त्वज्ञं श्रौतस्मार्तप्रवर्तकम् त्रयोदश्यां जडां नारीं सर्वसंकरकारिणीम्
Verse 117
जनयत्यङ्गना यस्मान् न गच्छेत्सर्वयत्नतः चतुर्दश्यां यदा गच्छेत् सा पुत्रजननी भवेत्
जनयत्यङ्गना यस्मान् न गच्छेत्सर्वयत्नतः चतुर्दश्यां यदा गच्छेत् सा पुत्रजननी भवेत्
Verse 118
पञ्चदश्यां च धर्मिष्ठां षोडश्यां ज्ञानपारगम् स्त्रीणां वै मैथुने काले वामपार्श्वे प्रभञ्जनः
पञ्चदश्यां च धर्मिष्ठां षोडश्यां ज्ञानपारगम् स्त्रीणां वै मैथुने काले वामपार्श्वे प्रभञ्जनः
Verse 119
चरेद्यदि भवेन्नारी पुमांसं दक्षिणे लभेत् स्त्रीणां मैथुनकाले तु पापग्रहविवर्जिते
चरेद्यदि भवेन्नारी पुमांसं दक्षिणे लभेत् । स्त्रीणां मैथुनकाले तु पापग्रहविवर्जिते ॥
Verse 120
उक्तकाले शुचिर्भूत्वा शुद्धां गच्छेच्छुचिस्मिताम् इत्येवं संप्रसंगेन यतीनां धर्मसंग्रहे
उक्तकाले शुचिर्भूत्वा शुद्धां गच्छेच्छुचिस्मिताम् । इत्येवं संप्रसंगेन यतीनां धर्मसंग्रहे ॥
Verse 121
सर्वेषामेव भूतानां सदाचारः प्रकीर्तितः यः पठेच्छृणुयाद् वापि सदाचारं शुचिर्नरः
सर्वेषामेव भूतानां सदाचारः प्रकीर्तितः । यः पठेच्छृणुयाद् वापि सदाचारं शुचिर्नरः ॥
Verse 122
श्रावयेद्वा यथान्यायं ब्राह्मणान् दग्धकिल्बिषान् ब्रह्मलोकमनुप्राप्य ब्रह्मणा सह मोदते
श्रावयेद्वा यथान्यायं ब्राह्मणान् दग्धकिल्बिषान् । ब्रह्मलोकमनुप्राप्य ब्रह्मणा सह मोदते ॥
Frequently Asked Questions
Śauca is mapped across faculties: one should walk a path ‘purified by the eyes,’ drink water ‘purified by cloth,’ speak words ‘purified by truth,’ and act with a mind ‘purified’—linking external cleanliness with ethical and mental refinement.
It prescribes mantra-based purification: japa of an Aghora-lakṣaṇa mantra (stated as a fixed count) or alternatively worship of Śambhu with ritual measures and pradakṣiṇā, emphasizing both mantra and Śiva-pūjā as restorative.
Bhikṣā is recommended as a superior sustenance for siddhi-supporting yogins, with a preference order that begins with forest/ascetic-friendly contexts and then extends to disciplined, faithful householders; taking from fallen or corrupt sources is treated as inferior.
The chapter warns strongly against both and prescribes praṇava-japa (repetition of Om) in large counts as purification, presenting japa as a principal prāyaścitta when such offenses occur through negligence.
It gives material-specific śuddhi: ash for bronze, alkali for iron, acid for copper, water for gold, and other methods (sprinkling, washing, heating, scraping, planing) for grains, earth, wooden items, and ritual implements.
It outlines graded durations of sūtaka/preta aśauca by kinship, age, and varṇa, and gives strict conduct restrictions for menstruation with purification by bathing and regulated behavior, framing them as dharma-protective boundaries for ritual and social order.