Sukta 2
Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages for this kṣema–śānti material)
Devata: Agni (as purifier; Saṅkasuka as named form/function of Agni)
Chandas: Anuṣṭubh (4 pādas of 8 syllables; with Atharvanic flexibility)
अयं सूक्तः क्षेम–शान्ति-शुद्धिक्रमः। अत्राग्निः—विशेषतः साङ्कसुक इति नाम्ना—यजमानस्य कर्मधर्मसम्बद्धान् “रिप्रान्” (मलान्) परिमार्ष्टुं, तं च यज्ञियं कर्तुं प्रयुज्यते। अपि च क्रव्यादग्निं मृत्युसम्बद्धं भयानकं विविच्य पितृपथं प्रति प्रेषयति, येन औपशविकं/और्ध्वदेहिकं मलिन्यं जीवतां यज्ञक्षेत्रे पुनर्न न प्रविशेत्। अन्ते शत्रवः प्रतिनिवर्त्यन्ते/अपाक्रियन्ते, अभिप्रेताः पुरुषाः दीर्घायुषा युक्ताः “प्रेष्यन्ते” इति—आयुर्वर्धनं मोक्षश्च निष्पद्यते।
Mantras
Mantra 1
(१६ ककुम्मती पराबृहती, १८ निचृत् ४० पुरस्तात् ककुम्मती), ३ आस्तारपङ्क्तिः, ६ भुरिगार्षी पङ्क्तिः, न॒डमा रो॑ह॒ न ते॒ अत्र॑ लो॒क इ॒दं सीसं॑ भाग॒धेयं॑ त॒ एहि॑ । यो गोषु॒ यक्ष्मः॒ पुरु॑षेषु॒ यक्ष्म॒स्तेन॒ त्वं सा॒कम॑ध॒राङ् परे॑हि
नडम् आरोह; न ते अत्र लोकः। इदं सीसं तव भागधेयम्—एहि, गृहाण। यो गोषु यक्ष्मः, यः पुरुषेषु यक्ष्मः—तेन त्वं साकम् अधराङ् परेहि।
Mantra 2
अ॒घ॒शं॒स॒दुः॒शं॒साभ्यां॑ क॒रेणा॑नुक॒रेण॑ च । यक्ष्मं॑ च॒ सर्वं॒ तेने॒तो मृ॒त्युं च॒ निर॑जामसि
अघशंस-दुःशंसाभ्यां, करेण अनु-करेण च—तेन इहात् सर्वं यक्ष्मं च मृत्युं च निरजामसि।
Mantra 3
निरि॒तो मृ॒त्युं निरृ॑तिं॒ निररा॑तिमजामसि । यो नो॒ द्वेष्टि॒ तम॑द्ध्यग्ने अक्रव्या॒द् यमु॑ द्वि॒ष्मस्तमु॑ ते॒ प्र सु॑वामसि
अतः स्मो मृत्युम् अप नयामः; निरृतिम् अप नयामः; निरारातिम् अप नयामः। यो नो द्वेष्टि तं, हे अग्ने, त्वम् अद्धि—अक्रव्याद् असि; यं च वयं द्विष्मः तम् अपि ते प्रेषयामः।
Mantra 4
यद्य॒ग्निः क्र॒व्याद् यदि॑ वा व्या॒घ्र इ॒मं गो॒ष्ठं प्र॑वि॒वेशान्यो॑काः । तं माषा॑ज्यं कृ॒त्वा प्र हि॑णोमि दू॒रं स ग॑च्छत्वप्सु॒षदोऽप्य॒ग्नीन्
यदि क्रव्याद् अग्निः, अथवा व्याघ्रः अन्योकाः, इमं गोष्ठं प्रविवेश, तं माषाज्यं कृत्वा अहं दूरं प्र हिणोमि; स अप्सुषदः अग्नीन् प्रति गच्छतु।
Mantra 5
यत् त्वा॑ क्रु॒द्धाः प्र॑च॒क्रुर्म॒न्युना॒ पुरु॑षे मृ॒ते। सु॒कल्प॑मग्ने॒ तत् त्व॒या पुन॒स्त्वोद् दी॑पयामसि
यत् त्वां क्रुद्धाः मन्युना मृतपुरुषे विषये प्रचक्रुः, तत्, हे अग्ने, सुकल्पं त्वया पुनः स्थापयामः; त्वां च पुनर् उद्दीपयामः।
Mantra 6
पुन॑स्त्वादि॒त्या रु॒द्रा वस॑वः॒ पुन॑र्ब्र॒ह्मा वसु॑नीतिरग्ने । पुन॑स्त्वा॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒राधा॑द् दीर्घायु॒त्वाय॑ श॒तशा॑रदाय
पुनस्त्वादित्या रुद्रा वसवश्च न्यदधुः; पुनर्ब्रह्मा वसुनीतिरग्ने त्वां न्यदधात्। पुनस्त्वां ब्रह्मणस्पतिराधाद् दीर्घायुत्वाय शतशारदाय।
Mantra 7
यो अ॒ग्निः क्र॒व्यात् प्र॑वि॒वेश॑ नो गृ॒हमि॒मं पश्य॒न्नित॑रं जा॒तवे॑दसम्। तं ह॑रामि पितृय॒ज्ञाय॑ दू॒रं स घ॒र्ममि॑न्धां पर॒मे स॒धस्थे॑
योऽग्निः क्रव्यात् प्रविवेश नो गृहमिमं पश्यन्नितरं जातवेदसम्। तं हरामि पितृयज्ञाय दूरं; स घर्ममिन्धां परमे सधस्थे।
Mantra 8
क्र॒व्याद॑म॒ग्निं प्र हि॑णोमि दू॒रं य॒मरा॑ज्ञो गच्छतु रिप्रवा॒हः । इ॒हायमित॑रो जा॒तवे॑दा दे॒वो दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन्
क्रव्यादम् अग्निं प्र हिणोमि दूरं; यमराज्ञो गच्छतु रिप्रवाहः। इहायम् इतरो जातवेदा देवो देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन्।
Mantra 9
क्र॒व्याद॑म॒ग्निमि॑षि॒तो ह॑रामि॒ जना॑न् दृं॒हन्तं॒ वज्रे॑ण मृ॒त्युम्। नि तं शा॑स्मि॒ गार्ह॑पत्येन वि॒द्वान् पि॑तृ॒णां लो॒केऽपि॑ भा॒गो अ॑स्तु
क्रव्यादम् अग्निम् इषितो हरामि; जनान् दृंहन्तं वज्रेण मृत्युम्। नि तं शास्मि गार्हपत्येन विद्वान्; पितॄणां लोकेऽपि भागो अस्तु।
Mantra 10
क्र॒व्याद॑म॒ग्निं श॑शमा॒नमु॒क्थ्यं॑१ हि॑णोमि प॒थिभिः॑ पितृ॒याणैः॑ । मा दे॑व॒यानैः॒ पुन॒रा गा॒ अत्रै॒वैधि॑ पि॒तृषु॑ जागृहि॒ त्वम्
क्रव्यादमग्निं शशमानम् उक्थ्यं हिणोमि पथिभिः पितृयाणैः। मा देवयानैः पुनरागाः; अत्रैव पितृषु एधि, पितृषु जागृहि त्वम्॥
Mantra 11
समि॑न्धते॒ संक॑सुकं स्व॒स्तये॑ शु॒द्धा भव॑न्तः॒ शुच॑यः पाव॒काः । जहा॑ति रि॒प्रमत्येन॑ एति॒ समि॑द्धो अ॒ग्निः सु॒पुना॑ पुनाति
समिन्धते संकसुकं स्वस्तये; शुद्धा भवन्तः शुचयः पावकाः। जहाति रिप्रम् अत्येन एति; समिद्धोऽग्निः सुपुना पुनाति॥
Mantra 12
दे॒वो अ॒ग्निः संक॑सुको दि॒वस्पृ॒ष्ठान्यारु॑हत्। मु॒च्यमा॑नो॒ निरेण॒सोऽमो॑ग॒स्मां अश॑स्त्याः
देवोऽग्निः संकसुको दिवस्पृष्ठानि आरुरुहत्। मुच्यमानो निरेणसोऽमोघः; अस्मान् अशस्त्याः पातु॥
Mantra 13
अ॒स्मिन् व॒यं संक॑सुके अ॒ग्नौ रि॒प्राणि॑ मृज्महे । अभू॑म य॒ज्ञियाः॑ शु॒द्धाः प्र ण॒ आयूं॑षि तारिषत्
अस्मिन् वयं संकसुकेऽग्नौ, अग्नौ, रिप्राणि मृज्महे। अभूम यज्ञियाः शुद्धाः; स नः आयूंषि प्र तारिषत्।
Mantra 14
संक॑सुको॒ विक॑सुको निरृ॒थो यश्च॑ निस्व॒रः । ते ते॒ यक्ष्मं॒ सवे॑दसो दू॒राद् दू॒रम॑नीनशन्
सङ्कसुकः विकसुकः निरृथो यश्च निस्वरः—ते ते सवेदसः यक्ष्मं दूराद् दूरम् अनीनशन्।
Mantra 15
यो नो॒ अश्वे॑षु वी॒रेषु॒ यो नो॒ गोष्व॑जा॒विषु॑ । क्र॒व्यादं॒ निर्णु॑दामसि॒ यो अ॒ग्निर्ज॑न॒योप॑नः
यो नो अश्वेषु वीरेषु यो नो गोष्वजाविषु—तं क्रव्यादं निर्णुदामसि; योऽग्निर्जनयोपनः (स नः सहायः)।
Mantra 16
अन्ये॑भ्यस्त्वा॒ पुरु॑षेभ्यो॒ गोभ्यो॒ अश्वे॑भ्यस्त्वा । निः क्र॒व्यादं॑ नुदामसि॒ यो अ॒ग्निर्जी॑वित॒योप॑नः
अन्येभ्यस्त्वा पुरुषेभ्यो गोभ्यो अश्वेभ्यस्त्वा रक्षामः; निः क्रव्यादं नुदामसि—योऽग्निर्जीवितयोपनः (स नः पातु)।
Mantra 17
यस्मि॑न् दे॒वा अमृ॑जत॒ यस्मि॑न् मनु॒ष्याऽ उ॒त। तस्मि॑न् घृत॒स्तावो॑ मृ॒ष्ट्वा त्वम॑ग्ने॒ दिवं॑ रुह
यस्मिन् देवा अमृजत यस्मिन् मनुष्याश्चोत—तस्मिन् घृतधारया मृष्ट्वा, त्वम् अग्ने, दिवं रुह।
Mantra 18
समि॑द्धो अग्न आहुत॒ स नो॒ माभ्यप॑क्रमीः । अत्रै॒व दी॑दिहि॒ द्यवि॒ ज्योक् च॒ सूर्यं॑ दृ॒शे
समिद्धोऽग्न आहुतः स नो माभ्यपक्रमीः। अत्रैव दीदिहि; द्यवि ज्योक् च सूर्यं दृशे।
Mantra 19
सीसे॑ मृड्ढ्वं न॒डे मृ॑ड्ढ्वम॒ग्नौ संक॑सुके च॒ यत्। अथो॒ अव्यां॑ रा॒मायां॑ शी॒र्षक्तिमु॑प॒बर्ह॑णे
सीसे मृड्ढ्वं नडे मृड्ढ्वम् अग्नौ संकसुके च यत्। अथो अव्यां रामायां शीर्षक्तिम् उपबर्हणे॥
Mantra 20
सीसे॒ मलं॑ सादयि॒त्वा शी॑र्ष॒क्तिमु॑प॒बर्ह॑णे । अव्या॒मसि॑क्न्यां मृ॒ष्ट्वा शु॒द्धा भ॑वत य॒ज्ञियाः॑
सीसे मलं सादयित्वा शीर्षक्तिम् उपबर्हणे। अव्यामसिक्न्यां मृष्ट्वा शुद्धा भवत यज्ञियाः॥
Mantra 21
परं॑ मृत्यो॒ अनु॒ परे॑हि॒ पन्थां॒ यस्त॑ ए॒ष इत॑रो देव॒याना॑त्। चक्षु॑ष्मते शृण्व॒ते ते॑ ब्रवीमी॒हेमे वी॒रा ब॒हवो॑ भवन्तु
परं मृत्यो अनु परेहि पन्थां यस्त एष इतरः देवयानात्। चक्षुष्मते शृण्वते ते ब्रवीमि हेेमे वीरा बहवो भवन्तु॥
Mantra 22
इ॒मे जी॒वा वि मृ॒तैराव॑वृत्र॒न्नभू॑द् भ॒द्रा दे॒वहु॑तिर्नो अ॒द्य। प्राञ्चो॑ अगाम नृ॒तये॒ हसा॑य सु॒वीरा॑सो वि॒दथ॒मा व॑देम
इमे जीवा मृतैर्विवृत्रन्न्; अद्य नो देवहूतिः भद्रा अभूत्। प्राञ्चोऽगाम नृतये हासाय; सुवीरासो विदथमा पुनर्वदेम।
Mantra 23
इ॒मं जी॒वेभ्यः॑ परि॒धिं द॑धामि॒ मैषां॒ नु गा॒दप॑रो॒ अर्थ॑मे॒तम्। श॒तं जीव॑न्तः श॒रदः॑ पुरू॒चीस्ति॒रो मृ॒त्युं द॑धतां॒ पर्व॑तेन
इमं जीवेभ्यः परिधिं दधामि; एषां नु मा गादपरोऽर्थः—एतद् दैवतम्। शतं शरदः पुरूचीर्जीवन्तः स्युः; पर्वतेनेव तिरो मृत्युम् दधताम्।
Mantra 24
आ रो॑ह॒तायु॑र्ज॒रसं॑ वृणा॒ना अ॑नुपू॒र्वं यत॑माना॒ यति॒ स्थ। तान् व॒स्त्वष्टा॑ सु॒जनि॑मा स॒जोषाः॒ सर्व॒मायु॑र्नयतु॒ जीव॑नाय
आ रोहत आयुर्जरसं वृणाना; अनुपूर्वं यतमानाः यति स्थ। तान् वास्तु-त्वष्टा सुजनिमा सजोषाः; सर्वमायुर्नयतु जीवनाय।
Mantra 25
यथाहा॑न्यनुपूर्वं भव॑न्ति॒ यथ॒र्तव॑ ऋ॒तुभि॒र्यन्ति॑ सा॒कम्। यथा॒ न पूर्व॒मप॑रो॒ जहा॑त्ये॒वा धा॑त॒रायूं॑षि कल्पयै॒षाम्
यथाहान्यनुपूर्वं भवन्ति; यथर्तव ऋतुभिर्यन्ति साकम्। यथा न पूर्वमपरो जहाति; एव धातः आयूंषि कल्पय एषाम्।
Mantra 26
अश्म॑न्वती रीयते॒ सं र॑भध्वं वी॒रय॑ध्वं॒ प्र त॑रता सखायः । अत्रा॑ जहीत॒ ये अस॑न् दु॒रेवा॑ अनमी॒वानुत्त॑रेमा॒भि वाजा॑न्
अश्मन्वती नदी रीयते; सं रभध्वं, वीरयध्वं; प्र तरत, सखायः, पारं गच्छत। अत्र जहीत ये असन् दुरेवाः; अनमीवाः सन्तो वयं उत्तरेम, अभि वाजान्।
Mantra 27
उत् ति॑ष्ठता॒ प्र त॑रता सखा॒योऽश्म॑न्वती न॒दी स्य॑न्दत इ॒यम्। अत्रा॑ जहीत॒ ये अस॒न्नशि॑वाः शि॒वान्त्स्यो॒नानुत्त॑रेमा॒भि वाजा॑न्
उत्तिष्ठत, प्र तरत, सखायः; इयं अश्मन्वती नदी स्यन्दते। अत्र जहीत ये असन् अशिवाः; शिवान् स्योनान् उत्तरेम, अभि वाजान्।
Mantra 28
वै॒श्व॒दे॒वीं वर्च॑स॒ आ र॑भध्वं शु॒द्धा भव॑न्तः॒ शुच॑यः पाव॒काः । अ॒ति॒क्राम॑न्तो दुरि॒ता प॒दानि॑ श॒तं हिमाः॒ सर्व॑वीरा मदेम
वैश्वदेवीं वर्चस आ रभध्वं; शुद्धा भवत—शुचयः पावकाः। दुरितानि पदानि चातिक्रामन्तः, शतं हिमाः सर्ववीराः सन्तो वयं मदेम।
Mantra 29
उ॒दी॒चीनैः॑ प॒थिभि॑र्वायु॒मद्भि॑रति॒क्राम॒न्तोऽव॑रान् प॑रेभिः । त्रिः स॒प्त कृत्व॒ ऋष॑यः॒ परे॑ता मृ॒त्युं प्रत्यौ॑हन् पद॒योप॑नेन
उदीचीनैः पथिभिर्वायुमद्भिः, अवरान् परेभिरतिक्रामन्तः; त्रिः सप्त कृत्वा ऋषयः परेताः, मृत्युम् प्रत्यौहन् पदयोपनेन।
Mantra 30
मृ॒त्योः प॒दं यो॒पय॑न्त॒ एत॒ द्राघी॑य॒ आयुः॑ प्रत॒रं दधा॑नाः । आसी॑ना मृ॒त्युं नु॑दता स॒धस्थेऽथ॑ जी॒वासो॑ वि॒दथ॒मा व॑देम
मृत्योः पदं योपयन्त एतत्, द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः; आसीनाः साधस्थे मृत्युम् नुदत, अथ जीवासो विदथम् आ वदेम।
Mantra 31
इ॒मा नारी॑रविध॒वाः सु॒पत्नी॒राञ्ज॑नेन स॒र्पिषा॒ सं स्पृ॑शन्ताम्। अ॒न॒श्रवो॑ अनमी॒वाः सु॒रत्ना॒ आ रो॑हन्तु॒ जन॑यो॒ योनि॒मग्रे॑
इमाः नारीरविधवाः सुपत्नीराञ्जनेन सर्पिषा च आत्मानं संस्पृशन्ताम्। अनश्रवोऽनमीवाः सुरत्ना जनयोऽग्रे योनिमारोहन्तु।
Mantra 32
व्याक॑रोमि ह॒विषा॒हमे॒तौ तौ ब्रह्म॑णा॒ व्य॑१हं क॑ल्पयामि । स्व॒धां पि॒तृभ्यो॑ अ॒जरां॑ कृ॒णोमि॑ दी॒र्घेणायु॑षा॒ समि॒मान्त्सृ॑जामि
हविषाहमेतौ व्याकरोमि; ब्रह्मणा च यथाविधि व्यहं कल्पयामि। पितृभ्यः स्वधामजरां करोमि; दीर्घेणायुषा समिमानौ सृजामि।
Mantra 33
यो नो॑ अ॒ग्निः पि॑तरो हृ॒त्स्व॑१न्तरा॑वि॒वेशा॒मृतो॒ मर्त्ये॑षु । मय्य॒हं तं परि॑ गृह्णामि दे॒वं मा सो अ॒स्मान् द्वि॑क्षत॒ मा व॒यं तम्
हे पितरः, यो नः अग्निः अमृतो मर्त्येषु हृत्स्वन्तराविवेश; तं देवं मय्यहं परिगृह्णामि। सः अस्मान् मा द्विक्षत, मा वयं तम्।
Mantra 34
अ॒पा॒वृत्य॒ गार्ह॑पत्यात् क्र॒व्यादा॒ प्रेत॑ दक्षि॒णा। प्रि॒यं पि॒तृभ्य॑ आ॒त्मने॑ ब्र॒ह्मभ्यः॑ कृणुता प्रि॒यम्
अपावृत्य गार्हपत्यात् क्रव्यादः प्रेत दक्षिणाम्। प्रियं पितृभ्य आत्मने ब्रह्मभ्यः कृणुत प्रियम्॥
Mantra 35
द्वि॒भा॒ग॒ध॒नमा॒दाय॒ प्र क्षि॑णा॒त्यव॑र्त्या । अ॒ग्निः पु॒त्रस्य॑ ज्ये॒ष्ठस्य॒ यः क्र॒व्यादनि॑राहितः
द्विभागधनमादाय प्र क्षिणात्यवर्त्या। अग्निः पुत्रस्य ज्येष्ठस्य यः क्रव्यादनिराहितः॥
Mantra 36
यत् कृ॒षते॒ यद् व॑नु॒ते यच्च॑ व॒स्नेन॑ वि॒न्दते॑ । सर्वं॒ मर्त्य॑स्य॒ तन्नास्ति॑ क्र॒व्याच्चेदनि॑राहितः
यत्कृषते यद्वनुते यच्च वस्नेन विन्दते। सर्वं मर्त्यस्य तन्नास्ति क्रव्याच्चेदनिराहितः॥
Mantra 37
अ॒य॒ज्ञि॒यो ह॒तव॑र्चा भवति॒ नैने॑न ह॒विरत्त॑वे । छि॒नत्ति॑ कृ॒ष्या गोर्धना॒द् यं क्र॒व्याद॑नु॒वर्त॑ते
अयज्ञियो हतवर्चा भवति; नैनेन हविरत्तवे। यं क्रव्यादनुवर्तते स कृष्या गोर्धनाच्च छिनत्ति।
Mantra 38
मुहु॒र्गृध्यैः॒ प्र व॑द॒त्यार्तिं मर्त्यो॒ नीत्य॑ । क्र॒व्याद् यान॒ग्निर॑न्ति॒काद॑नुवि॒द्वान् वि॒ताव॑ति
मुहुर्गृध्यैः सह मर्त्यो नीत्येव आर्तिं प्र वदति। किन्त्वग्निः समीपादनुविद्वान् क्रव्यादः वितावति।
Mantra 39
ग्राह्या॑ गृ॒हाः सं सृ॑ज्यन्ते स्त्रि॒या यन्म्रि॒यते॒ पतिः॑ । ब्र॒ह्मैव वि॒द्वाने॒ष्यो॒३ यः क्र॒व्यादं॑ निरा॒दध॑त्
स्त्रिया यन्म्रियते पतिः, तदा गृहाः ग्राह्याः सं सृज्यन्ते। ब्रह्मैव विद्वानेष्यः, यः क्रव्यादं निरादधत्।
Mantra 40
यद् रि॒प्रं शम॑लं चकृ॒म यच्च॑ दुष्कृ॒तम्। आपो॑ मा॒ तस्मा॑च्छुम्भन्त्व॒ग्नेः संक॑सुकाच्च॒ यत्
यद् वयं रिप्रं शमलं च अकुर्म, यच्च दुष्कृतम्—तस्मात् सर्वस्माद् आपः मां शुम्भन्तु; अग्नेः सम्बन्धिनो यद् दोषं, यच्च किञ्चित् ‘संकसुक’ इति, तस्मादपि।
Mantra 41
ता अ॑ध॒रादुदी॑ची॒राव॑वृत्रन् प्रजान॒तीः प॒थिभि॑र्देव॒यानैः॑ । पर्व॑तस्य वृष॒भस्याधि॑ पृ॒ष्ठे नवा॑श्चरन्ति स॒रितः॑ पुरा॒णीः
ताः प्रजानत्यः अधरात् उदीचीः आववृत्रन्, देवयानैः पथिभिः। पर्वतस्य वृषभस्य अधि पृष्ठे पुराण्यः सरितः नवा नवा इव जायमानाः चरन्ति।
Mantra 42
अग्ने॑ अक्रव्या॒न्निः क्र॒व्यादं॑ नु॒दा दे॑व॒यज॑नं वह
अग्ने अक्रव्यान्, क्रव्यादं नुद; देवयजनं वह।
Mantra 43
इ॒मं क्र॒व्यादा वि॑वेशा॒यं क्र॒व्याद॒मन्व॑गात्। व्या॒ग्रौ कृ॒त्वा ना॑ना॒नं तं ह॑रामि शिवाप॒रम्
इमं क्रव्यादं विवेश; एनं क्रव्यादमन्वगाम्। व्याघ्रभावं कृत्वा नानारूपिणं तं हरामि—शिवापरं पारम्।
Mantra 44
अ॒न्त॒र्धिर्दे॒वानां॑ परि॒धिर्म॑नु॒ष्याऽणाम॒ग्निर्गार्ह॑पत्य उ॒भया॑नन्त॒रा श्रि॒तः
अन्तर्धिर्देवानां परिधिर्मनुष्याणामग्निर्गार्हपत्यः; उभयानन्तरा श्रितो मध्यस्तम्भ इव प्रतिष्ठितः।
Mantra 45
जी॒वाना॒मायुः॒ प्र ति॑र॒ त्वम॑ग्ने पितॄ॒णां लो॒कमपि॑ गच्छन्तु॒ ये मृ॒ताः । सु॒गा॒र्ह॒प॒त्यो वि॒तप॒न्नरा॑तिमुषामु॑षां॒ श्रेय॑सीं धेह्य॒स्मै
हे अग्ने, जीवानामायुः प्र तिर; ये मृताः ते पितॄणां लोकमपि गच्छन्तु। हे सुगर्हपत्य, वितपन् अरातिं दग्ध्वा; उषामुषां श्रेयसीं परां कल्याणीं चास्मै धेहि।
Mantra 46
सर्वा॑नग्ने॒ सह॑मानः स॒पत्ना॒नैषा॒मूर्जं॑ र॒यिम॒स्मासु॑ धेहि
हे अग्ने, सर्वान् सपत्नान् सहमानः; एषामूर्जं रयिं चास्मासु धेहि।
Mantra 47
इ॒ममिन्द्रं॒ वह्निं॒ पप्रि॑म॒न्वार॑भध्वं॒ स वो॒ निर्व॑क्षद् दुरि॒ताद॑व॒द्यात्। तेनाप॑ हत॒ शरु॑मा॒पत॑न्तं॒ तेन॑ रु॒द्रस्य॒ परि॑ पाता॒स्ताम्
इमम् इन्द्रं वह्निं पप्रिम् अन्वारभध्वं; स वः निर्वक्षद् दुरिताद् अवद्यात्। तेनाप हत शरुम् आपतन्तं; तेन रुद्रस्य परि पातास्ताम्—तथास्तु।
Mantra 48
अ॒न॒ड्वाहं॑ प्ल॒वम॒न्वार॑भध्वं॒ स वो॒ निर्व॑क्षद् दुरि॒ताद॑व॒द्यात्। आ रो॑हत सवि॒तुर्नाव॑मे॒तां ष॒ड्भिरु॒र्वीभि॒रम॑तिं तरेम
अनड्वाहं प्लवमन्वारभध्वं; स वो निर्वक्षद् दुरितादवद्यात्। आ रोहत सवितुर्नावमेतां; षड्भिरुर्वीभिरमतिं तरेम।
Mantra 49
अ॒हो॒रा॒त्रे अन्वे॑षि॒ बिभ्र॑त् क्षे॒म्यस्तिष्ठ॑न् प्र॒तर॑णः सु॒वीरः॑ । अना॑तुरान्त्सु॒मन॑सस्तल्प॒ बिभ्र॒ज्ज्योगे॒व नः॒ पुरु॑षगन्धिरेधि
अहोरात्रे अन्वेषि बिभ्रत् क्षेम्यस्तिष्ठन् प्रतराणः सुवीरः। अनातुरान् सुमनसस्तल्पं बिभ्रज्ज्योगेव नः पुरुषगन्धिरेधि।
Mantra 50
ते दे॒वेभ्य॒ आ वृ॑श्चन्ते पा॒पं जी॑वन्ति सर्व॒दा। क्र॒व्याद् यान॒ग्निर॑न्ति॒कादश्व॑ इवानु॒वप॑ते न॒डम्
ते देवेभ्यः पापम् आ वृश्चन्ते, सर्वदा जीवन्ति। क्रव्यादः यान् अग्निरन्तिकात् निहन्ति—अश्व इव नडं अनु-वपते।
Mantra 51
येऽश्र॒द्धा ध॑नका॒म्या क्र॒व्यादा॑ स॒मास॑ते । ते वा अ॒न्येषां॑ कु॒म्भीं प॒र्याद॑धति सर्व॒दा
येऽश्रद्धाः धनकाम्याः क्रव्यादाः समासते, ते वै अन्येषां कुम्भीं पर्यादधति सर्वदा।
Mantra 52
प्रेव॑ पिपतिषति॒ मन॑सा॒ मुहु॒रा व॑र्तते॒ पुनः॑ । क्र॒व्याद् यान॒ग्निर॑न्ति॒काद॑नुवि॒द्वान् वि॒ताव॑ति
प्रेव पिपतिषति मनसा मुहुरावर्तते पुनः। क्रव्यादो यान् अग्निरन्तिकाद् अनुविद्वान् वितावति।
Mantra 53
अविः॑ कृ॒ष्णा भा॑ग॒धेयं पशू॒नां सीसं॑ क्रव्या॒दपि॑ च॒न्द्रं त॑ आहुः । माषाः॑ पि॒ष्टा भा॑ग॒धेयं॑ ते ह॒व्यम॑रण्या॒न्या गह्व॑रं सचस्व
अविः कृष्णा पशूनां भागधेयं; सीसं क्रव्याद् अपि ते भागधेयम् इति आहुः, चन्द्रं च। माषाः पिष्टा ते भागधेयं, हव्यं च; हे अरण्यानि, गह्वरं सचस्व।
Mantra 54
इ॒षीकां॒ जर॑तीमि॒ष्ट्वा ति॒ल्पिञ्जं॒ दण्ड॑नं न॒डम्। तमिन्द्र॑ इ॒ध्मं कृ॒त्वा य॒मस्या॒ग्निं नि॒राद॑धौ
इषीकां जरतीम् इष्ट्वा तिलपिञ्जं दण्डनं नडम्। तम् इन्द्र इध्मं कृत्वा यमस्याग्निं निरादधौ।
Mantra 55
प्र॒त्यञ्च॑म॒र्कं प्र॑त्यर्पयि॒त्वा प्र॑वि॒द्वान् पन्थां॒ वि ह्याऽवि॒वेश॑ । परा॒मीषा॒मसू॑न् दि॒देश॑ दी॒र्घेणायु॑षा॒ समि॒मान्त्सृ॑जामि
प्रत्यञ्चमर्कं प्रत्यर्पयित्वा प्रविद्वान् पन्थां वि ह्याविवेश। परामीषामसून् दिदेश; दीर्घेणायुषा समिमान्त्सृजामि—प्राणवन्तः प्रेषयामि।
Frequently Asked Questions
It purifies the sacrificer and ritual space through Agni (Saṅkasuka), removes defilement, and protects life and ritual order by keeping death-linked forces from returning.
It ritually directs kravyād (funerary, dangerous) Agni along the Fathers’ path (pitṛyāna) and forbids its return via the Gods’ path (devayāna), so funerary pollution does not re-enter living rites.
Yes. Alongside purification, it is bhaiṣajya in effect: it repels hostile influences and explicitly asks for protection and extension of lifespan (āyuṣ).
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.