Varaha Purana 2.52: Adhyaya 2, Shloka 52

Cosmogony and the Ninefold Creation: Rudra’s Origin and the Prelude to the Sāvitrī-Veda Narrative

Devanagari script

आसीत् प्रथमकल्पे तु मनुः स्वायम्भुवः पुरा । तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे अतिमानुषचेष्टितम् । प्रियव्रतोत्तानपादनामानं धर्मवत्सलम् ॥ २.५१ ॥

Recitation with translationVaraha Purana 2.52

Transliteration

āsīt prathamakalpe tu manuḥ svāyambhuvaḥ purā | tasya putradvayaṃ jajñe atimānuṣaceṣṭitam | priyavratottānapādanāmānaṃ dharmavatsalam || 2.51 ||

Translation

“No primeiro kalpa, em tempos antigos, houve Manu Svāyambhuva. A ele nasceram dois filhos, notáveis por feitos além da medida humana comum—Priyavrata e Uttānapāda—ambos devotados ao dharma.”

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आसीत्: there was
• आसीत्: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• प्रथमकल्पे: in the first kalpa
• प्रथमकल्पे: अधिकरण (Adhikarana/Time)
• Type: Noun
• Root: प्रथम-कल्प (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (प्रथमः कल्पः)

• तु: indeed/but
• तु: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोधार्थक-निपातः (particle)

• मनुः: Manu
• मनुः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वायम्भुवः: Svāyambhuva
• स्वायम्भुवः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्वायम्भुव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (मनुः इति विशेष्ये)

• पुरा: formerly
• पुरा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb: formerly)

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• पुत्रद्वयम्: two sons (a pair of sons)
• पुत्रद्वयम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पुत्र-द्वय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—द्विगुः (द्वौ पुत्रौ)

• जज्ञे: were born/was born (came into being)
• जज्ञे: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• अतिमानुषचेष्टितम्: having superhuman deeds/behavior
• अतिमानुषचेष्टितम्: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अति-मानुष-चेष्टित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (पुत्रद्वयम् इति); समासः—तत्पुरुषः (अतिमानुषं चेष्टितं यस्य/यत्)

• प्रियव्रत: Priyavrata
• प्रियव्रत: विशेष्य-निर्देश (Name/apposition)
• Type: Noun
• Root: प्रियव्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (समुच्चय-निर्देशे प्रथमः)

• उत्तानपाद: Uttānapāda
• उत्तानपाद: विशेष्य-निर्देश (Name/apposition)
• Type: Noun
• Root: उत्तानपाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (द्वितीयः)

• नामानम्: named (as)
• नामानम्: कर्म (Object complement/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (पुत्रद्वयम् इति—‘named as’)

• धर्मवत्सलम्: devoted to dharma
• धर्मवत्सलम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: धर्म-वत्सल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (नामानम्/पुत्रद्वयम् इति); समासः—तत्पुरुषः (धर्मे वत्सलः = fond of dharma)

Speaker

Varāha (default dialogue framework)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Genealogies
• Vaiṣṇavism
• Sanskrit Textual Tradition

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It situates the narrative in the primordial kalpa and introduces Svāyambhuva Manu, a foundational figure in Purāṇic historiography used to organize early genealogies and ethical paradigms.

Which geographic location is identified?

No specific geographic site is named in this verse; the focus is on cosmogonic time (kalpa) and lineage (Manu and his sons).

What is the primary ethical instruction?

The verse foregrounds dharma as an evaluative standard: exemplary rulers/figures are characterized as dharmavatsala—those devoted or inclined toward righteous conduct.