Opening the text
यह सोपान ‘धर्म-युद्ध’ का नहीं, ‘अहंकार-क्षय’ का द्वार है। लंका काण्ड में बाह्य रण के भीतर अन्तःकरण का रण चलता है: माया (मेघनाद), मोह-बल (राक्षस-सेना), और भय (नागपाश) के बीच शरणागति का सत्य उजागर होता है। साधक के लिए यह चरण बताता है कि मुक्ति का मार्ग केवल पराक्रम से नहीं, प्रभु-कृपा और नाम-आश्रय से प्रशस्त होता है—जहाँ ‘बंधन’ भी लीला बनकर बंधन काटने की शिक्षा देता है।
O rasa dominante de Laṅkā Kāṇḍa é vīra, porém o heroísmo de Tulasī não é um frenesi de ira; ele resplandece com o estabelecimento do dharma e o brilho da compaixão. Nesta passagem, três fios, o exército amedrontado de vānaras e ursos, a terna responsividade do Senhor, e o arrancar do poder rākṣasī, juntos formam uma tríade dentro do sādhaka: temor interior, rendição, e vitória nascida da graça. O carro ilusório de Meghanāda, a chuva de armas, e o Nāgapāśa são um emblema filosófico de māyā: por mero espetáculo parece prender a Verdade, contudo a liberdade soberana do Senhor (svabas ananta) a transforma em līlā e a corta em pedaços. A resistência de Jāmbavān e a advento de Garuḍa sinalizam que satsanga/guru-kṛpā e a ajuda divina são decisivos para remover os laços do buscador. Assim, esta seção, estabelecendo a harmonia nirguṇa, saguṇa dentro de uma metáfora de batalha, faz do bhakti uma "escada para mukti."
Verse 133 (दोहा/सोरठा)
भुज बल रिपु दल दलमलि देखि दिवस कर अंत। कूदे जुगल बिगत श्रम आए जहँ भगवंत।।45।।
bhuja bala ripu dala dalamali dekhi divasa kara aṃta | kūde jugala bigata śrama āe jahã bhagavaṃta ||45||
Tendo esmagado as fileiras inimigas pelo poder de seus braços, e vendo o dia chegar ao seu fim, os dois saltaram de volta, a fadiga desapareceu, e vieram até onde o Senhor estava. (45)
Verse 134 (चौपाई)
प्रभु पद कमल सीस तिन्ह नाए। देखि सुभट रघुपति मन भाए।। राम कृपा करि जुगल निहारे। भए बिगतश्रम परम सुखारे।। गए जानि अंगद हनुमाना। फिरे भालु मर्कट भट नाना।। जातुधान प्रदोष बल पाई। धाए करि दससीस दोहाई।। निसिचर अनी देखि कपि फिरे। जहँ तहँ कटकटाइ भट भिरे।। द्वौ दल प्रबल पचारि पचारी। लरत सुभट नहिं मानहिं हारी।। महाबीर निसिचर सब कारे। नाना बरन बलीमुख भारे।। सबल जुगल दल समबल जोधा। कौतुक करत लरत करि क्रोधा।। प्राबिट सरद पयोद घनेरे। लरत मनहुँ मारुत के प्रेरे।। अनिप अकंपन अरु अतिकाया। बिचलत सेन कीन्हि इन्ह माया।। भयउ निमिष महँ अति अँधियारा। बृष्टि होइ रुधिरोपल छारा।।
prabhu pada kamala sīsa tinh nāe | dekhi subhaṭ raghupati mana bhāe || rāma kṛpā kari jugala nihāre | bhae bigataśrama parama sukhāre || gae jāni aṅgada hanumānā | phire bhālu markaṭ bhaṭ nānā || jātudhāna pradoṣa bala pāī | dhāe kari dasa-sīsa dohāī || nisicara anī dekhi kapi phire | jahã tahã kaṭakaṭāi bhaṭ bhire || dvau dala prabala pacāri-pacārī | larata subhaṭ nahiṃ mānahiṃ hārī || mahābīra nisicara saba kāre | nānā barana balīmukha bhāre || sabala jugala dala samabala jodhā | kautuka karata larata kari krodhā || prābiṭ sarada payoda ghanere | larata manahũ māruta ke prere || anipa akaṃpana aru atikāyā | bicalata sena kīnhi inh māyā || bhayau nimiṣa mãha ati ãdhiyārā | bṛṣṭi hoi rudhiropala chārā ||
Eles curvaram suas cabeças aos pés de lótus do Senhor; vendo aqueles campeões, o coração de Raghupati se alegrou. Rama, lançando um olhar gracioso sobre o par, fez sua fadiga desaparecer, e eles ficaram supremamente felizes. Sabendo que Angada e Hanuman haviam partido, os muitos guerreiros ursos e macacos voltaram. Ao entardecer os demônios, ganhando força, correram adiante, erguendo o grito de guerra do rei de dez cabeças. Vendo a hoste demoníaca, os macacos giraram; em toda parte guerreiros se encontravam com estrondoso clamor. Os dois poderosos exércitos desafiaram e contra-desafiaram; os campeões lutaram, recusando aceitar a derrota. Os grandes heróis demônios eram todos de cor escura; os rostos dos macacos estavam marcados com muitas cores. Ambos os lados, igualmente fortes, lutaram com ira, mas como se estivessem em esporte. Densas nuvens de outono pareciam se reunir; eles lutavam como se impulsionados pelo vento. Indrajit, Akampana e Atikaya, vendo o exército abalado, operaram suas magias: em um instante uma grande escuridão caiu, e choveu uma chuva de granizo de sangue e poeira.
Verse 135 (दोहा/सोरठा)
देखि निबिड़ तम दसहुँ दिसि कपिदल भयउ खभार। एकहि एक न देखई जहँ तहँ करहिं पुकार।।46।।
dekhi nibiṛ tama dasahũ disi kapidala bhayau khabhāra | ekahi eka na dekhī jahã tahã karahiṃ pukāra ||46||
Vendo a densa escuridão em todas as dez direções, a hoste de macacos caiu em confusão; ninguém podia ver outro, e em toda parte erguiam altos clamores. (46)
Verse 136 (चौपाई)
सकल मरमु रघुनायक जाना। लिए बोलि अंगद हनुमाना।। समाचार सब कहि समुझाए। सुनत कोपि कपिकुंजर धाए।। पुनि कृपाल हँसि चाप चढ़ावा। पावक सायक सपदि चलावा।। भयउ प्रकास कतहुँ तम नाहीं। ग्यान उदयँ जिमि संसय जाहीं।। भालु बलीमुख पाइ प्रकासा। धाए हरष बिगत श्रम त्रासा।। हनूमान अंगद रन गाजे। हाँक सुनत रजनीचर भाजे।। भागत पट पटकहिं धरि धरनी। करहिं भालु कपि अद्भुत करनी।। गहि पद डारहिं सागर माहीं। मकर उरग झष धरि धरि खाहीं।।
sakala maramu raghunāyaka jānā | liye boli aṅgada hanūmānā || samācāra saba kahi samujhāe | sunata kopi kapikuñjara dhāe || puni kṛpāla haṁsi cāpa caṛhāvā | pāvaka sāyaka sapadi calāvā || bhayu prakāsa katahuṁ tama nāhīṁ | gyāna udayaṁ jimi saṁsaya jāhīṁ || bhālu balīmukha pāi prakāsā | dhāe haraṣa bigata śrama trāsā || hanūmāna aṅgada rana gāje | hāṁka sunata rajanīcara bhāje || bhāgata paṭa paṭakahiṁ dhari dharanī | karahiṁ bhālu kapi adbhuta karanī || gahi pada ḍārahiṁ sāgara māhīṁ | makara uraga jhaṣa dhari-dhari khāhīṁ ||
Raghunatha compreendeu todo o significado. Ele chamou Angada e Hanuman e os levou consigo. Eles relataram todo o relato e o explicaram; ouvindo isso, os poderosos chefes macacos correram adiante com ira. Então o Senhor Compassivo sorriu, armou Seu arco e instantaneamente disparou uma flecha como fogo. A luz se espalhou por toda parte; nenhum lugar permaneceu na escuridão, assim como quando o conhecimento desperta e as dúvidas se dissipam. Os ursos e os fortes vanaras, encontrando aquela radiância, correram adiante com alegria, sua fadiga e medo dissipados. Hanuman e Angada rugiram na batalha; ouvindo seus gritos, os rakshasas fugiram. Enquanto fugiam, eram golpeados e lançados ao chão; ursos e macacos realizaram feitos maravilhosos. Agarrando-os pelos pés, os arremessaram ao mar, onde crocodilos, serpentes e peixes os capturavam e devoravam.
Verse 137 (दोहा/सोरठा)
कछु मारे कछु घायल कछु गढ़ चढ़े पराइ। गर्जहिं भालु बलीमुख रिपु दल बल बिचलाइ।।47।।
kachu māre kachu ghāyala kachu gaṛha caṛhe parāi | garjahiṁ bhālu balīmukha ripu dala bala bicalāi ||47||
Alguns foram derrubados, alguns jaziam feridos, e alguns avançavam, escalando as muralhas. Os ursos e os poderosos Vanaras rugiam alto, lançando as fileiras inimigas em confusão. (47)
Verse 138 (चौपाई)
निसा जानि कपि चारिउ अनी। आए जहाँ कोसला धनी।। राम कृपा करि चितवा सबही। भए बिगतश्रम बानर तबही।। उहाँ दसानन सचिव हँकारे। सब सन कहेसि सुभट जे मारे।। आधा कटकु कपिन्ह संघारा। कहहु बेगि का करिअ बिचारा।। माल्यवंत अति जरठ निसाचर। रावन मातु पिता मंत्री बर।। बोला बचन नीति अति पावन। सुनहु तात कछु मोर सिखावन।। जब ते तुम्ह सीता हरि आनी। असगुन होहिं न जाहिं बखानी।। बेद पुरान जासु जसु गायो। राम बिमुख काहुँ न सुख पायो।।
nisā jāni kapi cāriu anī | āe jahāṁ kosalā dhanī || rāma kṛpā kari citavā sabahī | bhae bigata-śrama bānara tabahī || uhāṁ dasānana saciva haṁkāre | saba sana kahesi subhaṭa je māre || ādhā kaṭaku kapinha saṅghārā | kahahu begi kā kari'a bicārā || mālyavanta ati jaraṭha nisācara | rāvana mātu-pitā maṁtrī bara || bolā bacana nīti ati pāvana | sunahu tāta kachu mora sikhāvana || jaba te tumha sītā hari ānī | asaguna hohiṁ na jāhiṁ bakhānī || beda purāna jāsu jasu gāyo | rāma bimukha kāhūṁ na sukha pāyo ||
Sabendo que era noite, as quatro divisões de macacos vieram até onde o Senhor de Kosala estava. Rama, com compaixão, lançou Seu olhar sobre todos eles; de imediato a fadiga dos vanaras desapareceu. Ali Ravana convocou seus ministros e lhes contou dos guerreiros que haviam sido mortos. 'Metade de nossa hoste os macacos destruíram, dizei rapidamente, que conselho devemos tomar?' Malyavan, um rakshasa muito idoso, um ministro principal, avô materno de Ravana, proferiu palavras de pura política: 'Ouvi, meu filho; aceitai um pouco de instrução de mim. Desde o dia em que trouxestes Sita roubando-a, maus presságios surgiram além do que se pode contar. Aquele cuja glória os Vedas e Puranas cantam, ninguém que se afasta de Rama jamais encontra felicidade.'
Verse 139 (दोहा/सोरठा)
हिरन्याच्छ भ्राता सहित मधु कैटभ बलवान। जेहि मारे सोइ अवतरेउ कृपासिंधु भगवान।।48(क)।। कालरूप खल बन दहन गुनागार घनबोध। सिव बिरंचि जेहि सेवहिं तासों कवन बिरोध।।48(ख)।।
hiraṇyāccha bhrātā sahita madhu kaiṭabha balavān | jehi māre soi avatareu kṛpāsiṁdhu bhagavān ||48(ka)|| kālarūpa khala-bana-dahana guṇa-āgāra ghanabodha | śiva birañci jehi sevahiṁ tāsoṁ kavan birodha ||48(kha)||
Aquele que matou Hiranyaksha junto com seu irmão, e os poderosos Madhu e Kaitabha, esse mesmo Senhor, o Oceano de Compaixão, agora desceu. (48a) Na própria forma do Tempo, o queimador da floresta dos perversos, a casa do tesouro das virtudes, a Sólida Sabedoria, Aquele a quem o próprio Shiva e Brahma adoram: com Ele, que oposição pode haver? (48b)
Verse 140 (चौपाई)
परिहरि बयरु देहु बैदेही। भजहु कृपानिधि परम सनेही।। ताके बचन बान सम लागे। करिआ मुह करि जाहि अभागे।। बूढ़ भएसि न त मरतेउँ तोही। अब जनि नयन देखावसि मोही।। तेहि अपने मन अस अनुमाना। बध्यो चहत एहि कृपानिधाना।। सो उठि गयउ कहत दुर्बादा। तब सकोप बोलेउ घननादा।। कौतुक प्रात देखिअहु मोरा। करिहउँ बहुत कहौं का थोरा।। सुनि सुत बचन भरोसा आवा। प्रीति समेत अंक बैठावा।। करत बिचार भयउ भिनुसारा। लागे कपि पुनि चहूँ दुआरा।। कोपि कपिन्ह दुर्घट गढ़ु घेरा। नगर कोलाहलु भयउ घनेरा।। बिबिधायुध धर निसिचर धाए। गढ़ ते पर्बत सिखर ढहाए।।
parihari bayaru dehu baidehī | bhajahu kṛpānidhi parama sanehī || tāke bacana bāna sama lāge | kariyā muha kari jāhi abhāge || būṛha bhaesi na ta marateuṁ tohī | aba jani nayana dekhāvasi mohī || tehi apane mana asa anumānā | badhyo cahata ehi kṛpānidhānā || so uṭhi gayau kahata durbādā | taba sakopa boleu ghananādā || kautuka prāta dekhi'ahu morā | karihauṁ bahuta kahauṁ kā thorā || suni suta bacana bharosā āvā | prīti sameta aṅka baiṭhāvā || karata bicāra bhayu bhinusārā | lāge kapi puni cahuṁ duārā || kopi kapinha durghaṭa gaṛhu gherā | nagara kolāhalu bhayu ghanerā || bibidhāyudha dhari nisicara dhāe | gaṛha te parabata sikhara ḍhahāe ||
'Abandonai a inimizade; devolvei Vaidehi, e adorai o tesouro da compaixão, o Senhor supremamente amoroso.' Aquelas palavras feriram como flechas; com o rosto escurecido em desgraça, o miserável partiu. 'Se não tivésseis envelhecido, eu vos teria matado; agora não me mostreis vosso rosto novamente!' Em sua própria mente ele inferiu: 'Este oceano de compaixão deseja minha morte.' Levantando-se, foi embora falando insolentemente; então o trovejante Ravana falou com ira: 'Vede meu esporte ao amanhecer; farei muito, por que dizer pouco?' Ouvindo as palavras de seu filho, sua confiança retornou; com afeição sentou-o em seu colo. Enquanto ainda deliberavam, a aurora chegou; e os macacos novamente tomaram posição nos quatro portões. Enfurecidos, os macacos cercaram a fortaleza inexpugnável; um grande alvoroço ergueu-se na cidade. Os rakshasas correram adiante com variadas armas, e da fortaleza derrubaram picos de montanhas como mísseis.
Verse 141 (छंद)
ढाहे महीधर सिखर कोटिन्ह बिबिध बिधि गोला चले॥ घहरात जिमि पबिपात गर्जत जनु प्रलय के बादले॥ मर्कट बिकट भट जुटत कटत न लटत तन जर्जर भए॥ गहि सैल तेहि गढ़ पर चलावहिं जहँ सो तहँ निसिचर हए॥
ḍhāhe mahīdhara sikhara koṭinh bibidha bidhi golā cale. ghaharāta jimi pabi-pāta garjata janu pralaya ke bādale. markaṭ bikaṭ bhaṭ juṭata kaṭata na laṭata tana jarjara bhae. gahi sail tehi gaṛha para calāvahiṃ jahã so tahã nisi-cara hae.
Derrubaram picos de montanhas aos milhões e enviaram pedregulhos voando de toda maneira. O estrondo trovejava como raios, como se as nuvens da dissolução estivessem rebentando. Os ferozes guerreiros macacos se fechavam, eram cortados e dilacerados, mas não vacilavam embora seus corpos ficassem mutilados. Agarrando rochas, as arremessavam sobre a fortaleza, e os demônios eram derrubados em toda parte.
Verse 142 (दोहा/सोरठा)
मेघनाद सुनि श्रवन अस गढ़ु पुनि छेंका आइ। उतर्यो बीर दुर्ग तें सन्मुख चल्यो बजाइ।।49।।
meghanāda suni śravaṇa asa gaṛhu puni chẽkā āi. utaryo bīra durga tẽ sanmukha calyo bajāi. ||49||
Ao ouvir isso, Meghnada veio e novamente assegurou a fortaleza; o herói desceu da fortaleza e avançou para a frente, ao som do clamor da guerra.
Verse 143 (चौपाई)
कहँ कोसलाधीस द्वौ भ्राता। धन्वी सकल लोक बिख्याता।। कहँ नल नील दुबिद सुग्रीवा। अंगद हनूमंत बल सींवा।। कहाँ बिभीषनु भ्राताद्रोही। आजु सबहि हठि मारउँ ओही।। अस कहि कठिन बान संधाने। अतिसय क्रोध श्रवन लगि ताने।। सर समुह सो छाड़ै लागा। जनु सपच्छ धावहिं बहु नागा।। जहँ तहँ परत देखिअहिं बानर। सन्मुख होइ न सके तेहि अवसर।। जहँ तहँ भागि चले कपि रीछा। बिसरी सबहि जुद्ध कै ईछा।। सो कपि भालु न रन महँ देखा। कीन्हेसि जेहि न प्रान अवसेषा।।
kahã kosalādhīsa dvau bhrātā. dhanvī sakala loka bikhyātā. kahã nala nīla dubida sugrīvā. aṅgada hanūmaṃta bala sī̃vā. kahã bibhīṣanu bhrātā-drohī. āju sabahi haṭhi māraũ ohī. asa kahi kaṭhina bāna saṃdhāne. atisaya krodha śravaṇa lagi tāne. sara samuha so chāṛai lāgā. janu sa-paccha dhāvahiṃ bahu nāgā. jahã tahã parata dekhi'ahiṃ bānara. sanmukha hoi na sake tehi avasara. jahã tahã bhāgi cale kapi rīchā. bisarī sabahi juddha kai īchā. so kapi bhālu na rana mahã dekhā. kīnhesi jehi na prāna avaseṣā.
"Onde estão os dois irmãos, o Senhor de Kosala, aqueles arqueiros famosos em todos os mundos? Onde estão Nala e Nila, Dwivida e Sugriva, Angada e Hanuman, o próprio limite da força? E onde está Vibhishana, aquele que traiu seu irmão? Hoje, com determinação inabalável, eu os matarei a todos!" Assim dizendo, ele preparou flechas duras no arco e as puxou com fúria até os ouvidos. Então começou a disparar saraivadas de flechas, como muitas serpentes aladas correndo para a frente. Em toda parte os macacos eram vistos caindo; naquele momento, ninguém podia ficar diante dele. Os macacos e ursos fugiram em todas as direções, e o desejo de batalha os abandonou a todos. Nenhum macaco ou urso era visto no campo de batalha que ele não tivesse ferido de modo que nenhum sopro de vida restasse.
Verse 144 (दोहा/सोरठा)
दस दस सर सब मारेसि परे भूमि कपि बीर। सिंहनाद करि गर्जा मेघनाद बल धीर।।50।।
dasa-dasa sara saba māresi pare bhūmi kapi bīra. siṃha-nāda kari garjā meghanāda bala dhīra. ||50||
Ferindo cada um deles com dez flechas, ele derrubou os guerreiros macacos ao chão; então o poderoso e resoluto Meghnada rugiu como um leão.
Verse 145 (चौपाई)
देखि पवनसुत कटक बिहाला। क्रोधवंत जनु धायउ काला।। महासैल एक तुरत उपारा। अति रिस मेघनाद पर डारा।। आवत देखि गयउ नभ सोई। रथ सारथी तुरग सब खोई।। बार बार पचार हनुमाना। निकट न आव मरमु सो जाना।। रघुपति निकट गयउ घननादा। नाना भाँति करेसि दुर्बादा।। अस्त्र सस्त्र आयुध सब डारे। कौतुकहीं प्रभु काटि निवारे।। देखि प्रताप मूढ़ खिसिआना। करै लाग माया बिधि नाना।। जिमि कोउ करै गरुड़ सैं खेला। डरपावै गहि स्वल्प सपेला।।
dekhi pavanasuta kaṭaka bihālā. krodhavanta janu dhāyau kālā. mahāsaila eka turata upārā. ati risa meghanāda para ḍārā. āvata dekhi gayau nabha soī. ratha sārathī turaga saba khoī. bāra-bāra pacāra hanumānā. nikaṭa na āva maramu so jānā. raghupati nikaṭa gayau ghananādā. nānā bhā̃ti karesi durbādā. astra sastra āyudha saba ḍāre. kautukahī̃ prabhu kāṭi nivāre. dekhi pratāpa mūṛha khisiānā. karai lāga māyā bidhi nānā. jimi kou karai garuṛa saĩ khelā. ḍarapāvai gahi svalpa sapelā.
Vendo o filho do Vento e o exército em aflição, Hanuman correu como a Morte em ira. Ele arrancou instantaneamente uma grande montanha e, com fúria intensa, a lançou contra Meghanada. Vendo-a vir, ele fugiu para o céu, perdendo a carruagem, o cocheiro e os cavalos. Repetidamente Hanuman o desafiou, mas ele não se aproximava, tendo compreendido o segredo. Meghnada, de voz trovejante, aproximou-se de Raghupati e proferiu insultos de muitas maneiras. Ele lançou armas e mísseis de todo tipo; o Senhor, como se em brincadeira, os cortou e afastou. Vendo aquela majestade, o tolo ficou frenético e começou a usar muitos artifícios de maya. Foi como alguém tentando brincar com Garuda, pegando uma pequena cobra apenas para assustá-lo.
Verse 146 (दोहा/सोरठा)
जासु प्रबल माया बल सिव बिरंचि बड़ छोट। ताहि दिखावइ निसिचर निज माया मति खोट।।51।।
jāsu prabala māyā-bala siva birañci baṛa choṭa | tāhi dikhāvai nisi-cara nija māyā mati khoṭa ||51||
Aquele cujo poderoso poder de Maya pode fazer até Shiva e Brahma parecerem grandes ou pequenos, a esse mesmo Senhor o andarilho da noite, na perversidade de sua própria mente, busca exibir sua ilusão mesquinha.
Verse 147 (चौपाई)
नभ चढ़ि बरष बिपुल अंगारा। महि ते प्रगट होहिं जलधारा।। नाना भाँति पिसाच पिसाची। मारु काटु धुनि बोलहिं नाची।। बिष्टा पूय रुधिर कच हाड़ा। बरषइ कबहुँ उपल बहु छाड़ा।। बरषि धूरि कीन्हेसि अँधिआरा। सूझ न आपन हाथ पसारा।। कपि अकुलाने माया देखें। सब कर मरन बना एहि लेखें।। कौतुक देखि राम मुसुकाने। भए सभीत सकल कपि जाने।। एक बान काटी सब माया। जिमि दिनकर हर तिमिर निकाया।। कृपादृष्टि कपि भालु बिलोके। भए प्रबल रन रहहिं न रोके।।
nabha caṛhi baraṣa bipula aṅgārā | mahi te pragaṭa hohiṃ jala-dhārā || nānā bhā̃ti pisāca pisācī | māru kāṭu dhuni bolahiṃ nācī || biṣṭā pūya rudhira kaca hāṛā | baraṣai kabahũ upala bahu chāṛā || baraṣi dhūri kīnhe-si ãdhiārā | sūjha na āpana hātha pasārā || kapi akulāne māyā dekheṃ | saba kara marana banā ehi lekheṃ || kautuka dekhi rāma musukāne | bhae sabhīta sakala kapi jāne || eka bāna kāṭī saba māyā | jimi dinakara hara timira nikāyā || kṛpā-dṛṣṭi kapi bhālu biloke | bhae prabala rana rahahiṃ na roke ||
Subindo ao céu, uma pesada chuva de brasas desabou; da própria terra, torrentes de água brotaram. Em muitas formas, fantasmas e mulheres-fantasma dançavam, gritando o estrondo de "Fira! Corte!" Imundície, pus, sangue, cabelos e ossos choviam; às vezes grandes pedras de granizo também eram lançadas. A poeira caía e criava uma escuridão tão densa que não se podia ver nem a própria mão estendida. Os macacos, vendo essa ilusão, ficaram angustiados, como se a morte tivesse sido escrita para todos eles. Rama, contemplando o espetáculo, apenas sorriu, mas todos os macacos ficaram amedrontados. Com uma única flecha Ele cortou toda a ilusão, como o sol dissipa a escuridão acumulada. E quando Ele lançou Seu olhar gracioso sobre os macacos e ursos, eles se tornaram poderosos e não podiam ser contidos na batalha.
Verse 148 (दोहा/सोरठा)
आयसु मागि राम पहिं अंगदादि कपि साथ। लछिमन चले क्रुद्ध होइ बान सरासन हाथ।।52।।
āyasu māgi rāma pahiṃ aṅgadādi kapi sātha | lachimana cale kruddha hoi bāna sarāsana hātha ||52||
Pedindo licença a Rama, com Angada e os outros macacos ao seu lado, Lakshmana avançou em ira, com arco na mão e flechas preparadas.
Verse 149 (चौपाई)
छतज नयन उर बाहु बिसाला। हिमगिरि निभ तनु कछु एक लाला।। इहाँ दसानन सुभट पठाए। नाना अस्त्र सस्त्र गहि धाए।। भूधर नख बिटपायुध धारी। धाए कपि जय राम पुकारी।। भिरे सकल जोरिहि सन जोरी। इत उत जय इच्छा नहिं थोरी।। मुठिकन्ह लातन्ह दातन्ह काटहिं। कपि जयसील मारि पुनि डाटहिं।। मारु मारु धरु धरु धरु मारू। सीस तोरि गहि भुजा उपारू।। असि रव पूरि रही नव खंडा। धावहिं जहँ तहँ रुंड प्रचंडा।। देखहिं कौतुक नभ सुर बृंदा। कबहुँक बिसमय कबहुँ अनंदा।।
chataj nayana ura bāhu bisālā | himagiri nibha tanu kachu eka lālā || ihã dāsānana subhaṭ paṭhāe | nānā astra sastra gahi dhāe || bhūdhara nakha biṭapa-āyudha dhārī | dhāe kapi jaya rāma pukārī || bhire sakala jorihi sana jorī | ita uta jaya icchā nahiṃ thorī || muṭhikanha lātanha dātanha kāṭahiṃ | kapi jaya-sīla māri puni ḍāṭahiṃ || māru māru dharu dharu dharu mārū | sīsa tori gahi bhujā upārū || asi rava pūri rahī nava khaṇḍā | dhāvahiṃ jahã tahã ruṇḍa pracaṇḍā || dekhahiṃ kautuka nabha sura bṛndā | kabahũka bisamaya kabahũ anandā ||
Com olhos cor de cobre, peito largo e braços enormes, seu corpo como o Himalaia com um estranho rubor, Ravana enviou seus campeões, que correram adiante empunhando diversos mísseis e armas. Os macacos também carregaram, empunhando montanhas, garras e árvores como armas, gritando "Vitória a Rama!" Todos colidiram, enfrentando força com força; de todos os lados o desejo de vencer era intenso. Com punhos, pontapés e até com dentes eles rasgavam; aqueles macacos endurecidos pela vitória golpeavam e depois gritavam desafios novamente. "Fira! Fira! Pegue-o! Pegue-o, mate!" Tais gritos se erguiam, enquanto cabeças eram esmagadas e braços arrancados. O estrondo enchia as nove regiões; em toda parte troncos decapitados corriam em fúria terrível. Do céu, as hostes dos deuses observavam o espetáculo, ora espantados, ora deleitados.
Verse 150 (दोहा/सोरठा)
रुधिर गाड़ भरि भरि जम्यो ऊपर धूरि उड़ाइ। जनु अँगार रासिन्ह पर मृतक धूम रह्यो छाइ।।53।।
rudhira gāṛa bhari-bhari jamyo ūpara dhūri uṛāi | janu aṅgāra rāsinha para mṛtaka dhūma rahyo chāi ||53||
Sangue, espesso e amontoado, coalhou repetidamente, enquanto a poeira girava para cima, como se sobre pilhas de brasas a fumaça dos mortos tivesse se espalhado e assentado.
Verse 151 (चौपाई)
घायल बीर बिराजहिं कैसे। कुसुमित किंसुक के तरु जैसे।। लछिमन मेघनाद द्वौ जोधा। भिरहिं परसपर करि अति क्रोधा।। एकहि एक सकइ नहिं जीती। निसिचर छल बल करइ अनीती।। क्रोधवंत तब भयउ अनंता। भंजेउ रथ सारथी तुरंता।। नाना बिधि प्रहार कर सेषा। राच्छस भयउ प्रान अवसेषा।। रावन सुत निज मन अनुमाना। संकठ भयउ हरिहि मम प्राना।। बीरघातिनी छाड़िसि साँगी। तेज पुंज लछिमन उर लागी।। मुरुछा भई सक्ति के लागें। तब चलि गयउ निकट भय त्यागें।।
ghāyala bīra birājahĩ kaise | kusumita kiṁsuka ke taru jaise || lachimana meghnāda dvau jodhā | bhirahĩ parasapara kari ati krodhā || ekahi eka sakai nahĩ jītī | nisicara chala bala karai anītī || krodhavanta taba bhayu anantā | bhaṁjeu ratha sārathī turaṁtā || nānā bidhi prahāra kari seṣā | rācchasa bhayu prāna avaseṣā || rāvana suta nija mana anumānā | saṁkaṭa bhayu harihi mama prānā || bīraghātinī chāḍisi sāṅgī | teja puñja lachimana ura lāgī || muruchā bhaī sakti ke lāgẽ | taba cali gayu nikaṭa bhaya tyāgẽ ||
Como os heróis feridos pareciam esplêndidos, como árvores palasha em plena floração carmesim. Lakshmana e Meghnad, os dois campeões, chocaram-se um com o outro em fúria intensa. Nenhum podia vencer o outro; o demônio recorreu à força enganosa e táticas iníquas. Então, em raiva ilimitada, ele destruiu a carruagem de Lakshmana e o cocheiro de uma vez. Depois de muitos tipos de golpes, o rakshasa ficou com a vida escassamente restante. O filho de Ravana raciocinou consigo mesmo: "Uma crise chegou, ele tomará minha vida!" Ele lançou a lança matadora de heróis; uma massa flamejante atingiu Lakshmana no peito. Quando a arma Shakti atingiu, Lakshmana desmaiou; contudo, o inimigo avançou, deixando de lado o medo.
Verse 152 (दोहा/सोरठा)
मेघनाद सम कोटि सत जोधा रहे उठाइ। जगदाधार सेष किमि उठै चले खिसिआइ।।54।।
meghnāda sama koṭi sata jodhā rahe uṭhāi | jagadādhāra seṣa kimi uṭhai cale khisiāi ||54||
Embora centenas de kotis de guerreiros como Meghnada se esforçassem, não conseguiram erguê-lo. Como poderia até Shesha, o sustentador do mundo, levantá-lo? Eles partiram frustrados.
Verse 153 (चौपाई)
सुनु गिरिजा क्रोधानल जासू। जारइ भुवन चारिदस आसू।। सक संग्राम जीति को ताही। सेवहिं सुर नर अग जग जाही।। यह कौतूहल जानइ सोई। जा पर कृपा राम कै होई।। संध्या भइ फिरि द्वौ बाहनी। लगे सँभारन निज निज अनी।। ब्यापक ब्रह्म अजित भुवनेस्वर। लछिमन कहाँ बूझ करुनाकर।। तब लगि लै आयउ हनुमाना। अनुज देखि प्रभु अति दुख माना।। जामवंत कह बैद सुषेना। लंकाँ रहइ को पठई लेना।। धरि लघु रूप गयउ हनुमंता। आनेउ भवन समेत तुरंता।।
sunu girijā krodhānala jāsū | jārai bhuvana cāridasa āsū || saka saṅgrāma jīti ko tāhī | sevahĩ sura nara aga jaga jāhī || yaha kautūhala jānai soī | jā para kṛpā rāma kai hoī || saṁdhyā bhai phiri dvau bāhanī | lage saṁbhārana nija nija anī || byāpaka brahma ajita bhuvaneśvara | lachimana kahā̃ būjha karunākara || taba lagi lai āyu hanumāna | anuja dekhi prabhu ati dukha mānā || jāmavaṁta kaha baida suṣenā | laṅkā̃ rahai ko paṭhaī lenā || dhari laghu rūpa gayu hanumaṁtā | āneu bhavana sameta turaṁtā ||
Ouve, ó Girija: aquele cujo fogo da ira pode queimar os catorze mundos num instante, ele poderia vencer a batalha; deuses, homens, até o deus do Fogo e todo o mundo o serviriam. Somente aquele sobre quem repousa a graça de Rama pode compreender esta maravilha. A noite caiu; então ambos os exércitos começaram a restaurar suas respectivas fileiras. O Brahman onipresente, o invencível Senhor dos mundos, como poderia o Compassivo perguntar: Onde está Lakshmana? Enquanto isso Hanuman retornou; vendo seu irmão mais novo, o Senhor ficou profundamente aflito. Jambavan disse: Em Lanka há um médico, Sushena, mande buscá-lo. Hanuman assumiu uma forma minúscula, foi e imediatamente trouxe-o, com a casa e tudo.
Verse 154 (दोहा/सोरठा)
राम पदारबिंद सिर नायउ आइ सुषेन। कहा नाम गिरि औषधी जाहु पवनसुत लेन।।55।।
rāma padārabiṁda sira nāyu āi suṣena | kahā nāma giri auṣadhī jāhu pavanasuta lena ||55||
Sushena veio e curvou sua cabeça aos pés de lótus de Rama. Ele disse o nome da montanha e da erva: Vai, ó Filho do Vento, e traze-a.
Verse 155 (चौपाई)
राम चरन सरसिज उर राखी। चला प्रभंजन सुत बल भाषी।। उहाँ दूत एक मरमु जनावा। रावन कालनेमि गृह आवा।। दसमुख कहा मरमु तेहिं सुना। पुनि पुनि कालनेमि सिरु धुना।। देखत तुम्हहि नगरु जेहिं जारा। तासु पंथ को रोकन पारा।। भजि रघुपति करु हित आपना। छाँड़हु नाथ मृषा जल्पना।। नील कंज तनु सुंदर स्यामा। हृदयँ राखु लोचनाभिरामा।। मैं तैं मोर मूढ़ता त्यागू। महा मोह निसि सूतत जागू।। काल ब्याल कर भच्छक जोई। सपनेहुँ समर कि जीतिअ सोई।।
rāma carana sarasija ura rākhī | calā prabhañjana suta bala bhāṣī || uhā̃ dūta eka maramu janāvā | rāvana kālanemi gṛha āvā || dasamukha kahā maramu tehiṁ sunā | puni puni kālanemi siru dhunā || dekhata tumhahi nagaru jehiṁ jārā | tāsu pantha ko rokana pārā || bhaji raghupati karu hita āpanā | chā̃ḍahu nātha mṛṣā jalpanā || nīla kañja tanu suṁdara syāmā | hṛdayã rākhु locanābhirāmā || maĩ taĩ mora mūḍhatā tyāgū | mahā moha nisi sūtata jāgū || kāla byāla kara bhacchaka joī | sapanehũ samara ki jīti-a soī ||
Colocando os pés de lótus de Rama dentro de seu coração, o Filho do Vento partiu, falando com firme resolução. Ali um mensageiro revelou um segredo: Ravana havia ido à casa de Kalanemi. Ouvindo o plano dele, o de dez cabeças repetidamente sacudia a cabeça de Kalanemi, instando-o. Diante de seus próprios olhos ele queimou a cidade, como alguém poderia bloquear seu caminho? Adore Raghupati e busque seu próprio bem; abandone, meu senhor, este conselho mentiroso. Mantenha dentro de seu coração aquela forma escura e bela, como um lótus azul, encantadora aos olhos. Eu renunciarei à minha loucura; despertando da noite da grande ilusão, vejo que a serpente da Morte é o devorador, nunca, nem mesmo em sonho, pode ele ser vencido na guerra.
परंपरा में इस खंड के पाठ से ‘भय-निवारण’ और ‘माया-बन्धन-क्षय’ का फल कहा जाता है—विशेषतः नागपाश-प्रसंग नाम-स्मरण की प्रभावशीलता दिखाता है। तुलसी का संकेत है कि जो ‘प्रनतारति हारी’ राम की शरण लेते हैं, उनका संकट-बंधन (भव-पास) कटता है।
सामान्यतः युद्धकाण्ड/लंका काण्ड के पाठ में शरणागति-प्रधान सम्पुट जोड़ा जाता है—‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-सम्पुट) या ‘राम राम’ का अनवरत जप। कुछ परंपराओं में ‘रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई’/‘सियाराम’ नाम-सम्पुट भी चलता है; स्थानीय पाठ-परंपरा के अनुसार चयन किया जाता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.