Next Verse→

Varaha Purana 87.1: Adhyaya 87, Shloka 1

Description of Krauñcadvīpa: its mountains, regions, rivers, and encircling ocean

Pūrva Bhāga · Cosmography of the Dvīpas and Oceans (Ancient Geography)

रुद्र उवाच । अथ क्रौञ्चं भवति चतुर्थं कुशद्वीपाद् द्विगुणमानतः समुद्रः क्रौञ्चेन द्विगुणेनावृतः । तस्मिंश्च सप्तैव प्रधानपर्वताः । प्रथमः कौञ्चो विद्युर्लतो रैवतो मानसः सैव पावकः । तथैवान्धकारः सैवाच्छोदकः । देवावृत्तो स च सुरापो भण्यते । ततो देविष्ठः स एव काञ्चनशृङ्गो भवति । देवनन्दात्परो गोविन्दः, द्विविन्द इति । ततः पुण्डरीकः सैव तोषाशयः । एते सप्त रत्नमयाः पर्वताः क्रौञ्चद्वीपे व्यवस्थिताः । सर्वे च परस्परेणोच्छ्रयाः । तत्र वर्षाणि तथा क्रौञ्चस्य कुशलो देशः सैव माधवः स्मृतः वामनस्य मनोऽनुगः सैव संवर्तकस्ततोऽष्णवान् सोमप्रकाशः । ततः पावकः सैव सुदर्शनः । तथा चान्धकारः सैव सम्मोहः । ततो मुनिदेशः स च प्रकाशः । ततो दुन्दुभिः सैवानर्थ उच्यते । तत्रापि सप्तैव नद्यः

Recitation with translationVaraha Purana 87.1

rudra uvāca | atha krauñcaṃ bhavati caturthaṃ kuśadvīpād dviguṇamānataḥ samudraḥ krauñcena dviguṇenāvṛtaḥ | tasmiṃś ca saptaiva pradhānaparvatāḥ | prathamaḥ kauñco vidyullato raivato mānasaḥ saiva pāvakaḥ | tathaivāndhakāraḥ saivācchodakaḥ | devāvṛtto sa ca surāpo bhaṇyate | tato deviṣṭhaḥ sa eva kāñcanaśṛṅgo bhavati | devanandātparo govindaḥ, dvivinda iti | tataḥ puṇḍarīkaḥ saiva toṣāśayaḥ | ete sapta ratnamayāḥ parvatāḥ krauñcadvīpe vyavasthitāḥ | sarve ca paraspareṇocchrāyāḥ | tatra varṣāṇi tathā krauñcasya kuśalo deśaḥ saiva mādhavaḥ smṛtaḥ vāmanasya mano'nugaḥ saiva saṃvartakas tato'ṣṇavān somaprakāśaḥ | tataḥ pāvakaḥ saiva sudarśanaḥ | tathā cāndhakāraḥ saiva saṃmohaḥ | tato munideśaḥ sa ca prakāśaḥ | tato dundubhiḥ saivānartha ucyate | tatrāpi saptaiva nadyaḥ

Rudra rzekł: "Teraz wyspa zwana Krauñcą staje się czwartą, będąc dwukrotnie większą od Kuśadvīpy; jest otoczona oceanem o dwukrotnej jej miarze, zwanym Krauñca. Są na niej siedem głównych gór: najpierw Kauñca, potem Vidyullatā, Raivata, Mānasa; podobnie Pāvaka, podobnie Andhakāra i podobnie Acchodaka. Wspomina się też Devāvṛttę, zwaną Surāpą. Następnie jest Devīṣṭha, która staje się Kāñcanaśṛṅgą. Poza Devanandą jest Govinda, zwany Dvivindą. Potem przychodzą Puṇḍarīka i podobnie Toṣāśaya. Te siedem gór podobnych klejnotom jest ustanowione na Krauñcadvīpie, wszystkie wznoszące się względem siebie. Tam regiony są również opisane: kraj Kuśala, Mādhava, Mano'nuga Vāmany, Saṃvartaka, Aṣṇavān, Somaprakāśa; potem Pāvaka, zwana też Sudarśaną; i Andhakāra, zwana też Saṃmohą; potem Munideśa i ten zwany Prakāśą; potem Dundubhi, zwany też Anarthą. Tam również są siedem rzek."

रुद्रःRudra
रुद्रः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
उवाचsaid
उवाच
TypeVerb
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
RoleKriya (क्रिया/Predicate)
Rootवच् (धातु)
अथthen
अथ
TypeIndeclinable
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
RoleSambandha (सम्बन्ध/connector)
Rootअथ (अव्यय)
क्रौञ्चम्Krauñca (dvīpa)
क्रौञ्चम्
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
RoleKarma (कर्म/Object)
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
भवतिbecomes/is
भवति
TypeVerb
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
RoleKriya (क्रिया/Predicate)
Rootभू (धातु)
चतुर्थम्the fourth
चतुर्थम्
TypeAdjective
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal adjective)
RoleVishesana (विशेषण/Qualifier)
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
कुशद्वीपात्from Kuśadvīpa
कुशद्वीपात्
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अपादान (from)
RoleApadana (अपादान/Source)
Rootकुशद्वीप (प्रातिपदिक)
द्विगुणमानतःin (its) measure, twice (as much)
द्विगुणमानतः
TypeIndeclinable
Formअव्ययीभावसमास; तसिल्-प्रत्ययार्थ (in measure/with respect to extent)
RoleKriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
Rootद्विगुण + मानतस् (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
समुद्रःocean
समुद्रः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
क्रौञ्चेनby/with Krauñca (dvīpa)
क्रौञ्चेन
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
RoleKarana (करण/Instrument)
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
द्विगुणेनtwice (in extent)
द्विगुणेन
TypeAdjective
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; परिमाणविशेषण
RoleVishesana (विशेषण/Qualifier)
Rootद्विगुण (प्रातिपदिक)
आवृतःis surrounded
आवृतः
TypeVerb
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKriya (क्रिया/Predicate)
Rootआ-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
तस्मिन्in that (dvīpa)
तस्मिन्
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
RoleAdhikarana (अधिकरण/Location)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध/connector)
Rootच (अव्यय)
सप्तseven
सप्त
TypeAdjective
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like numeral)
RoleVishesana (विशेषण/Qualifier)
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
एवindeed/only
एव
TypeIndeclinable
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
RoleSambandha (सम्बन्ध/particle)
Rootएव (अव्यय)
प्रधानपर्वताःprincipal mountains
प्रधानपर्वताः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय: ‘प्रधानाः पर्वताः’
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootप्रधान + पर्वत (प्रातिपदिक)
प्रथमःthe first
प्रथमः
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक
RoleVishesana (विशेषण/Qualifier)
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
कौञ्चःKauñca (name)
कौञ्चः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootकौञ्च (प्रातिपदिक)
विद्युर्लतःVidyullatā (Lightning-creeper)
विद्युर्लतः
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय: ‘विद्युत्-लता’
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootविद्युल्लता (प्रातिपदिक)
रैवतःRaivata
रैवतः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootरैवत (प्रातिपदिक)
मानसःMānasa
मानसः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootमानस (प्रातिपदिक)
साthat (same)
सा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
RoleAnuvrtti (अनुवृत्ति/Resumptive)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक अव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध/particle)
Rootएव (अव्यय)
पावकःPāvaka
पावकः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootपावक (प्रातिपदिक)
तथाlikewise
तथा
TypeIndeclinable
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (likewise)
RoleSambandha (सम्बन्ध/connector)
Rootतथा (अव्यय)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक अव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध/particle)
Rootएव (अव्यय)
अन्धकारःAndhakāra
अन्धकारः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
साthat (same)
सा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
RoleAnuvrtti (अनुवृत्ति/Resumptive)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक अव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध/particle)
Rootएव (अव्यय)
अच्छोदकःAcchodaka
अच्छोदकः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘अच्छः उदकः यस्य/अच्छम् उदकम्’ (clear-water)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootअच्छोदक (प्रातिपदिक)
देवावृत्तःgod-surrounded
देवावृत्तः
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘आवृत्त’; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘देवैः आवृत्तः/देवेन आवृत्तः’ (surrounded by gods)
RoleVishesana (विशेषण/Qualifier)
Rootदेव + आवृत्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
सःhe/that
सः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध/connector)
Rootच (अव्यय)
सुरापःSurāpa (name)
सुरापः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootसुराप (प्रातिपदिक)
भण्यतेis called
भण्यते
TypeVerb
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive): ‘is called’
RoleKriya (क्रिया/Predicate)
Rootभण् (धातु)
ततःthen/thereafter
ततः
TypeIndeclinable
Formअव्यय; अपादान/अनुक्रमार्थ (thereafter/from that)
RoleSambandha (सम्बन्ध/connector)
Rootततः (अव्यय)
देविष्ठःmost excellent
देविष्ठः
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इष्ठ-प्रत्यय (superlative): ‘most divine/excellent’
RoleVishesana (विशेषण/Qualifier)
Rootदेविष्ठ (प्रातिपदिक)
सःhe/that
सः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक अव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध/particle)
Rootएव (अव्यय)
काञ्चनशृङ्गःKāñcanaśṛṅga (Golden-peaked)
काञ्चनशृङ्गः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘काञ्चनं शृङ्गं यस्य/काञ्चनशृङ्गः’ (golden-peaked)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootकाञ्चन + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
भवतिbecomes/is
भवति
TypeVerb
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन
RoleKriya (क्रिया/Predicate)
Rootभू (धातु)
देवनन्दात्from Devananda
देवनन्दात्
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान (from); समास: देव + नन्द
RoleApadana (अपादान/Source)
Rootदेवनन्द (प्रातिपदिक)
परःbeyond/next
परः
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleVishesana (विशेषण/Qualifier)
Rootपर (प्रातिपदिक)
गोविन्दःGovinda
गोविन्दः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootगोविन्द (प्रातिपदिक)
द्विविन्दःDvivinda
द्विविन्दः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootद्विविन्द (प्रातिपदिक)
इतिthus/so called
इति
TypeIndeclinable
Formअव्यय; उद्धरण/नामनिर्देश (quotative)
RoleSambandha (सम्बन्ध/marker)
Rootइति (अव्यय)
ततःthen
ततः
TypeIndeclinable
Formअव्यय; अनुक्रमार्थ
RoleSambandha (सम्बन्ध/connector)
Rootततः (अव्यय)
पुण्डरीकःPuṇḍarīka
पुण्डरीकः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootपुण्डरीक (प्रातिपदिक)
साthat (same)
सा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleAnuvrtti (अनुवृत्ति)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक अव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध/particle)
Rootएव (अव्यय)
तोषाशयःToṣāśaya
तोषाशयः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘तोषस्य आशयः’
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootतोष + आशय (प्रातिपदिक)
एतेthese
एते
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
सप्तseven
सप्त
TypeAdjective
Formसंख्यावाचक
RoleVishesana (विशेषण)
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
रत्नमयाःmade of jewels
रत्नमयाः
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तद्धित ‘मयट्’ (made of); समास: ‘रत्नमय’
RoleVishesana (विशेषण/Qualifier)
Rootरत्न + मय (प्रातिपदिक)
पर्वताःmountains
पर्वताः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
क्रौञ्चद्वीपेin Krauñcadvīpa
क्रौञ्चद्वीपे
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘क्रौञ्चस्य द्वीपः’
RoleAdhikarana (अधिकरण/Location)
Rootक्रौञ्च + द्वीप (प्रातिपदिक)
व्यवस्थिताःare situated
व्यवस्थिताः
TypeVerb
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भावे कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘standing/placed’
RoleKriya (क्रिया/Predicate)
Rootवि + अव + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
सर्वेall
सर्वे
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootच (अव्यय)
परस्परेणmutually/with one another
परस्परेण
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; परस्पर-शब्द (mutual)
RoleKarana (करण/Means)
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
उच्छ्रयाःlofty (in relation)
उच्छ्रयाः
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘elevated/lofty’
RoleVishesana (विशेषण/Qualifier)
Rootउच्छ्रय (प्रातिपदिक)
तत्रthere
तत्र
TypeIndeclinable
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
RoleAdhikarana (अधिकरण/Adverbial location)
Rootतत्र (अव्यय)
वर्षाणिregions (varṣas)
वर्षाणि
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; (regions/years) context: regions (varṣa-divisions)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
तथाalso
तथा
TypeIndeclinable
Formअव्यय; ‘also/likewise’
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootतथा (अव्यय)
क्रौञ्चस्यof Krauñca
क्रौञ्चस्य
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
RoleSambandha (सम्बन्ध/Genitive)
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
कुशलःauspicious/prosperous
कुशलः
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleVishesana (विशेषण)
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
देशःregion/country
देशः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootदेश (प्रातिपदिक)
साthat (same)
सा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleAnuvrtti (अनुवृत्ति)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootएव (अव्यय)
माधवःMādhava (name)
माधवः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootमाधव (प्रातिपदिक)
स्मृतःis called/remembered as
स्मृतः
TypeVerb
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘is remembered/called’
RoleKriya (क्रिया/Predicate)
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
वामनस्यof Vāmana
वामनस्य
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
RoleSambandha (सम्बन्ध/Genitive)
Rootवामन (प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
RoleKarma (कर्म/Object)
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
अनुगःfollowing/attending
अनुगः
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘following’
RoleVishesana (विशेषण)
Rootअनुग (प्रातिपदिक)
साthat (same)
सा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleAnuvrtti (अनुवृत्ति)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootएव (अव्यय)
संवर्तकःSaṃvartaka
संवर्तकः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootसंवर्तक (प्रातिपदिक)
ततःthen
ततः
TypeIndeclinable
Formअव्यय; अनुक्रमार्थ
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootततः (अव्यय)
अष्णवान्Aṣṇavān
अष्णवान्
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having stones/pebbles’ (name-like)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootअष्णवत् (प्रातिपदिक)
सोमप्रकाशःSomaprakāśa
सोमप्रकाशः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘सोमस्य प्रकाशः’
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootसोम + प्रकाश (प्रातिपदिक)
ततःthen
ततः
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootततः (अव्यय)
पावकःPāvaka
पावकः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootपावक (प्रातिपदिक)
साthat (same)
सा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleAnuvrtti (अनुवृत्ति)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootएव (अव्यय)
सुदर्शनःSudarśana
सुदर्शनः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘सु-दर्शनः’ (good to see)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootसुदर्शन (प्रातिपदिक)
तथाlikewise
तथा
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootतथा (अव्यय)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootच (अव्यय)
अन्धकारःAndhakāra
अन्धकारः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
साthat (same)
सा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleAnuvrtti (अनुवृत्ति)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootएव (अव्यय)
सम्मोहःSaṃmoha
सम्मोहः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootसम्मोह (प्रातिपदिक)
ततःthen
ततः
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootततः (अव्यय)
मुनिदेशःMunideśa
मुनिदेशः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मुनेः देशः’
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootमुनि + देश (प्रातिपदिक)
सःhe/that
सः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootच (अव्यय)
प्रकाशःPrakāśa
प्रकाशः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
ततःthen
ततः
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootततः (अव्यय)
दुन्दुभिःDundubhi
दुन्दुभिः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootदुन्दुभि (प्रातिपदिक)
साthat (same)
सा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleAnuvrtti (अनुवृत्ति)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootएव (अव्यय)
अनर्थःAnartha
अनर्थः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootअनर्थ (प्रातिपदिक)
उच्यतेis called
उच्यते
TypeVerb
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि (passive): ‘is said/called’
RoleKriya (क्रिया/Predicate)
Rootवच् (धातु)
तत्रthere
तत्र
TypeIndeclinable
Formदेशवाचक अव्यय
RoleAdhikarana (अधिकरण)
Rootतत्र (अव्यय)
अपिalso
अपि
TypeIndeclinable
Formसमुच्चय/अप्यर्थक अव्यय (also/even)
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootअपि (अव्यय)
सप्तseven
सप्त
TypeAdjective
Formसंख्यावाचक
RoleVishesana (विशेषण)
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootएव (अव्यय)
नद्यःrivers
नद्यः
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootनदी (प्रातिपदिक)
  • कुशद्वीपाद् → कुशद्वीपात्
  • द्विगुणेनावृतः → द्विगुणेन + आवृतः
  • तस्मिंश्च → तस्मिन् + च
  • सैव → सा + एव
  • सैवाच्छोदकः → सा + एव + अच्छोदकः
  • देवावृत्तो → देव + आवृत्तः
  • देवनन्दात्परो → देवनन्दात् + परः
  • मनोऽनुगः → मनः + अनुगः
  • संवर्तकस्ततोऽष्णवान् → संवर्तकः + ततः + अष्णवान्
  • तत्रापि → तत्र + अपि

Adbhuta and Shanta rasaSetting: Mythic continent and encircling ocean
Speaker

Rudra

In this verse
Varaha teaches her
Her state of mind

Curious

Kind of teaching
Cosmological order (ṛta)
Subjects
CosmologyGeographyAncient Toponymy
Core idea

The world is intelligible through layered correspondences—dvīpa, ocean, mountain, varṣa—revealed by divine testimony (Rudra).

In practice

Cultivate contemplative ‘cosmic orientation’ (lokasaṃsthā-jñāna) that supports dharma by situating human life within a larger ordered cosmos.

C
Classical Literature
P
Purāṇic Cosmography
A
Ancient Geography

FAQs

It is a dense cosmographic register of place-names (mountains and varṣas) and proportional measures, valuable for digital gazetteers and comparative Purāṇic geography.

Krauñcadvīpa (a Purāṇic dvīpa) with its named mountains and regions; these are mytho-geographic entities rather than securely modern-identifiable sites.

No explicit ethical instruction; the passage functions as cosmographic documentation and classification.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play