
Śailārcāsthāpana (Śilā-pratimā-pratiṣṭhā)
Ritual-Manual (Pratiṣṭhā and Temple-Entry Rites)
W formie dialogu Varāha poucza Pṛthivī stopniowym rytuałem instalacji i konsekracji (sthāpana/pratiṣṭhā) kamiennego wizerunku Nārāyaṇy. Obrzęd rozpoczyna się od wyboru dokładnie zbadanego, bez skazy kamienia i wyznaczenia wykwalifikowanego rzemieślnika, następnie przechodzi przez znakowanie/rysowanie, obchodzenie i wstępną cześć z ofiarami, takimi jak lampy i bali. Varāha podaje liczne mantry do konsekracji, przyzwania (āvāhana), rytualnej kąpieli (snāpana) i wejścia do świątyni (prāsāda-praveśa), podkreślając umieszczenie skierowane na wschód oraz nocne obserwacje w białych szatach ze świętą nićią. Rozdział nakazuje homę z określonymi ofiarami, właściwe czasowe terminy (w tym Pūrvaproṣṭhapadā), świąteczne pejzaże dźwiękowe pieśni i instrumentów (gīta-vādya) z recytacją wedyjską, ofiary po instalacji oraz śānti-japę dla dobra społecznego: królestwa, deszczu i rolnictwa. Oświadczenia o zasłudze kończą, łącząc poprawność rytualną ze stabilnością wspólnotową i porządkiem związanym z Ziemią.
Verse 1
अथ शैलार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथा तिष्ठामि शैलेषु प्रतिमायामितस्ततः ॥
Śrī Varāha rzekł: „Ponownie wyjaśnię inną procedurę; słuchaj, o Vasundharā, jak jestem ustanowiony na górach, tu i ówdzie, w formie świętej ikony (mūrti).”
Verse 2
सुरूपां च शिलां दृष्ट्वा निःशल्यां सुपरिक्षिताम् ॥ तत्र दक्षं रूपकारं शीघ्रं च विनियोजयेत् ॥
Po znalezieniu dobrze uformowanego kamienia, wolnego od skaz i dokładnie zbadanego, należy niezwłocznie zatrudnić tam wykwalifikowanego rzeźbiarza.
Verse 3
शीघ्रमालिख्य तं तत्र श्वेतवर्तिकया नरः ॥ प्रदक्षिणां ततः कृत्वा पूजयेदक्षतादिभिः ॥
Tam należy szybko naszkicować lub oznaczyć go białą kredą; następnie, po wykonaniu pradakṣiṇā (obejścia), należy oddać cześć z akṣata (niełamanym ryżem) i pokrewnymi ofiarami.
Verse 4
दीपकं च ततो दद्याद्बलिं दध्योदनेन च ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदीरयेत् ॥
Następnie należy złożyć lampę i ofiarę bali z ryżu w jogurcie; po wypowiedzeniu „Namo Nārāyaṇāya” („Cześć Nārāyaṇie”), należy odrecytować mantrę.
Verse 5
मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजनप्रवीरः सोमाग्नितेजाः सुमतिप्रधानः ॥ एतेन मन्त्रेण तु वासुदेव प्रतिष्ठितो वर्धय कीर्तिराशिम् ॥
Mantra: „Ty, który jesteś bohaterem wśród wszystkich istot, posiadający blask Somy i Agniego, najważniejszy w mądrych radach, tą mantrą, o Vāsudeva, po ustanowieniu, pomnóż zgromadzoną miarę chwały.”
Verse 6
प्रवर अयुतवराह जय जय वर्धस्व ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण कर्तव्यं यस्य यादृशम् ॥ एवंरूपं ततः कृत्वा देवं नारायणं प्रभुम् ॥
„O wspaniały, o Ayuta-Varāha, zwycięstwo, zwycięstwo; rozkwitnij.” Tą właśnie mantrą należy wykonać to, co stosowne według zamierzonej formy; następnie, ukształtowawszy go w takiej formie, postępuje się z Panem Nārāyaṇą, boskim mistrzem.
Verse 7
ततो वै स्थापयेत् तत्र पूर्वाभिमुखमेव तु ॥ अहोरात्रमुषित्वैवं शुक्लवस्त्रेण भूषितः ॥
Następnie należy go tam zainstalować, zwróconego na wschód. Po takim obserwowaniu przez dzień i noc, przyodziany w białe szaty, obrzęd trwa.
Verse 8
शुक्लयज्ञोपवीती च कृत्वा वै दन्तधावनम् ॥ सर्वगन्धोदकं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
Nosiąc biały yajñopavīta (nić ofiarną) i po dokonaniu oczyszczenia zębów, biorąc wodę woniejącą różnymi zapachami, należy odrecytować tę mantrę.
Verse 9
मन्त्रः— योऽसौ भवांस्तिष्ठति सर्वरूपं मायाबलं सर्वजगत्स्वरूपम् ॥ एतेन मन्त्रेण जगत्स्वरूप सम्पूजितस्तिष्ठसि लोकनाथ ॥
Mantra: „Ty, który trwasz jako wszystkie formy, którego mocą jest māyā, którego naturą jest forma całego świata, tą mantrą, o ucieleśnieniu świata, będąc w pełni czczony, trwasz, o Panie świata.”
Verse 10
यो मां संस्थापयेद्भूमे मम कर्मपरायणः ॥ स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥
Ktokolwiek instaluje mnie na ziemi, oddany mojemu rytuałowi, udaje się do świata Vaiṣṇava; w tej sprawie nie jest wymagane dalsze rozważanie.
Verse 11
यावकं पायसं भुक्त्वा अहोरात्रं समापयेत् ॥ ततः पश्चिमसन्ध्यायां दद्याच्चत्वारि दीपकान् ॥
Po spożyciu kleiku jęczmiennego i ryżu z mlekiem, należy dopełnić praktyki przez pełną dobę. Następnie, podczas wieczornej sandhji, należy ofiarować cztery lampy.
Verse 12
पञ्चगव्यं च गन्धं च वारिणा सह मिश्रयेत् ॥ चतुरः कलशांश्चैव स्थापयेत्पादमूलतः ॥
Należy zmieszać pańćagawję i wonne substancje razem z wodą. I należy ustawić cztery naczynia z wodą kalaśa u stóp bóstwa.
Verse 13
गीतवादित्रघोषेण उत्सवं तत्र कारयेत् ॥ ब्राह्मणैः सामगैस्तत्र वेदघोषं तु कारयेत् ॥
Tam należy urządzić święto przy dźwiękach pieśni i instrumentów. I tam należy sprawić recytację wedyjską wykonywaną przez braminów śpiewających hymny Saman.
Verse 14
ब्रह्माक्षरसहस्राणि पठतां ब्रह्मवादिनाम् ॥ येषां पठितशब्देन शुभगीतस्वरेण च ॥
Dla tych wykładników świętej wiedzy, którzy recytują tysiące sylab tekstu Brahmana, samym dźwiękiem ich recytacji i pomyślnym tonem ich śpiewu...
Verse 15
पुनरावाहनं कुर्यान्मन्त्रेणानेन सुव्रतः ॥ आगच्छ हे देव सुमन्त्रयुक्तः पञ्चेन्द्रियैः षट्सु तथा प्रधानः ॥
Zdyscyplinowany praktyk powinien dokonać ponownego wezwania przy użyciu tej mantry: Przybądź, o Boże, obdarzony dobrą mantrą, obecny z pięcioma zmysłami, z sześcioma kategoriami i jako Pradhana, zasada pierwotna.
Verse 16
एतेषु भूतेषु च संविधाता आवासितस्तिष्ठति लोकनाथ ॥
I w tych istotach i żywiołach, Porządkujący, zainstalowany tutaj, przebywa jako Pan świata.
Verse 17
अनेनैव तु मन्त्रेण समित्तिलघृतेन च ॥ मधुना चैव होतव्यमष्टोत्तरशताहुतिः ॥
I przy użyciu tej właśnie mantry należy składać ofiary z drewienek, sezamu i masła klarowanego, a także z miodu, wykonując sto osiem ofiar.
Verse 18
पञ्चगव्यं ततः प्राश्य मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ सर्वगन्धैश्च लाजैश्च पञ्चगव्यजलं तथा ॥
Następnie, po spożyciu pańćagawji w odpowiedniej formie z mantrą, należy użyć wszystkich wonności i prażonych ziaren, a także wody z pańćagawją.
Verse 19
ततः प्रासादे स्थाप्योऽहं गीतवादित्रमङ्गलैः ॥ सर्वगन्धान्स्ततो गृहीत्वा इमं मन्त्रं उदाहरेत् ॥
Następnie mam być umieszczony w świątyni pośród pomyślnych pieśni i instrumentów. Potem, biorąc wszystkie wonności, należy wypowiedzieć tę mantrę.
Verse 20
मन्त्रश्च — योऽसौ भवान्लक्षणलक्षितश्च लक्ष्म्या च युक्तः सततं पुराणः ॥ अत्र प्रासादे सुसमिद्धतेजाः प्रवेशमायाहि नमो नमस्ते ॥
A mantra brzmi: Ty zaprawdę, który jesteś oznaczony pomyślnymi cechami, zawsze złączony z Lakszmi, odwieczny Przedwieczny, tutaj, w tej świątyni, o Promienny o dobrze rozpalonym blasku, przybądź i wejdź. Cześć, cześć tobie.
Verse 21
तत एतेन मन्त्रेण प्रासादं संप्रवेशयेत् ॥ प्रतिमा स्थापितव्या मे मध्ये न तु विपार्श्वतः ॥
Następnie, przy użyciu tej mantry, należy wejść do świątyni. Wizerunek (pratimā) ma być dla Mnie zainstalowany na środku, a nie po bokach.
Verse 22
एवं संस्थापनं कृत्वा दद्यादुद्वर्तनं विभोः ॥ चन्दनं कुङ्कुमं चैव मिश्रं कालेयकेन च ॥
Po takim dokonaniu instalacji należy ofiarować Panu udvartanę (obrzędowe namaszczenie): drewno sandałowe i szafran, zmieszane również z kāleyaką.
Verse 23
एवं चोद्वर्तनं कृत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रधानः सम्पूजितो ब्रह्मबृहस्पतिभ्याम् ॥ प्रवन्दितः कारणं मन्त्रयुक्तः सुस्वागतं तिष्ठ सुलोकनाथ ॥
A po takim wykonaniu udvartany należy odrecytować tę mantrę: "Ty zaprawdę, który jesteś najwybitniejszy w całym świecie, jesteś czczony przez Brahmę i Bṛhaspatiego; jesteś wychwalany jako zasada przyczynowa, obdarzony mantrą. Witaj; pozostań tutaj, o panie cnotliwych światów."
Verse 24
एवं संस्थापनं कृत्वा गन्धमाल्यैश्च पूजयेत् ॥ शुक्लवस्त्राणि मे दद्यादिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
Po takim dokonaniu instalacji należy oddać cześć przy pomocy wonności i girland. Należy Mi ofiarować białe szaty i odrecytować tę mantrę.
Verse 25
मन्त्रः— वस्त्राणि देवेश गृहाण तानि मया सुभक्त्या रचितानि यानि ॥ इमानि सन्धारय विश्वमूर्त्ते प्रसीद मह्यं च नमो नमस्ते ॥
Mantra: "O Panie bogów, przyjmij te szaty, które przygotowałem z szczerym oddaniem. Noś je, o Ty, którego formą jest wszechświat; bądź mi łaskawy - cześć, cześć Tobie."
Verse 26
एवं वस्त्राणि मे दद्याद्विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ धूपनं मे ततो दद्यात्कुङ्कुमागुरुमिश्रितम् ॥ एवं च धूपनं दद्यादिमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥
Tak należy Mi ofiarować szaty zgodnie z czynem określonym przez przepisy. Następnie należy Mi ofiarować kadzidło zmieszane z kunkumą (szafranem) i agaru. A ofiarując kadzidło, należy wypowiedzieć tę mantrę.
Verse 27
एवं पूजां ततः कृत्वा प्रापणं च निवेदयेत् ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन प्रापणं चोपकल्प्य च ॥
Po takim wykonaniu czci należy przedstawić ofiarę zwaną prāpaṇa. I przygotowawszy prāpaṇę według procedury podanej wcześniej, należy ją przedstawić.
Verse 28
पूर्वोक्तेनैव मन्त्रेण दद्यत्प्रापणकं बुधः ॥ प्रापणान्ते चाचमनं दद्याद्देहविशुद्धये ॥
Używając tej samej mantry podanej wcześniej, mądra osoba powinna ofiarować prāpaṇę. A po zakończeniu prāpaṇy należy wykonać ācamanę - rytualne sączenie wody - dla oczyszczenia ciała.
Verse 29
शान्तिजापस्ततः कार्यः सर्वकार्यर्थसिद्धिदः ॥ मन्त्रः— त्वं वै सुशान्तिं कुरु लोकनाथ राज्ञः सराष्ट्रस्य च ब्राह्मणानाम् ॥ बालेषु वृद्धेषु गवाङ्गणेषु कन्यासु शान्तिं च पतिव्रतासु ॥
Następnie należy wykonać śānti-japę, recytację pokoju, gdyż mówi się, że ona zapewnia powodzenie celów wszystkich przedsięwzięć. Mantra: "Ty zaprawdę ustanawiasz głęboki pokój, o Panie świata: dla króla i jego królestwa, oraz dla brāhmaṇów; pokój wśród dzieci i starszych, wśród krów i domostw, wśród dziewcząt, a także wśród oddanych, wiernych żon."
Verse 30
रोगा विनश्यन्तु च सर्वतश्च कृषीवलानां च कृषिः सदा स्यात् ॥ सुभिक्षयुक्ताश्च सदा हि लोकाः काले सुवृष्टिर्भविता च शान्तिः ॥
Niech choroby zostaną zniszczone ze wszystkich stron; i niech rolnictwo uprawiających ziemię zawsze kwitnie. Niech ludzie zawsze będą obdarzeni dobrymi zapasami; niech w odpowiednim czasie spadają pożyteczne deszcze - i niech panuje pokój.
Verse 31
आगमिष्याम्यहं देवि मन्त्रपाठो मम प्रियः ॥ निःशब्दं च ततः कृत्वा स्थाप्यो भागवतैः सह
Przybędę, o Bogini; recytacja mantr jest mi miła. Następnie, ustanowiwszy ciszę, (obraz) powinien być zainstalowany razem z czcicielami Bhagawana.
Verse 32
एवं विधिं ततः कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ सम्पूज्य तत्र देवेशं ब्राह्मणान्भोजयेद्व्रती
Tak więc, wykonawszy obrzęd zgodnie z procedurą, przez czyn zatwierdzony przez regułę, praktykujący ze ślubowaniem powinien czcić tam Pana i karmić braminów.
Verse 33
दीनानाथान्प्रतर्प्याथ यथाविभवशक्तितः ॥ य एतेन विधानेन कुर्यात्संस्थापनं मम
Następnie, zaspokojwszy biednych i bezbronnych stosownie do swoich środków i zdolności, ktokolwiek wykonuje moją instalację tą metodą...
Verse 34
यावन्तो मम गात्रेषु जायन्ते जलबिन्दवः ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोकेषु तिष्ठति
Za tyle kropli wody, ile powstaje na moich członkach, przez tyle tysięcy lat pozostaje on w moich światach.
Verse 35
यो मां संस्थापयेद्भूमे सर्वाहङ्कारवर्जितः ॥ तारितं च कुलं तेन सप्त सप्त च सप्ततिः
Ktokolwiek instaluje mnie na ziemi, wolny od wszelkiego egoizmu, przez niego jego ród zostaje przeprowadzony na drugi brzeg, siedem i siedem i siedemdziesiąt (pokoleń).
Verse 36
एतत्ते कथितं भद्रे शैलिकास्थापनं मम ॥ धर्मसन्धारणार्थाय मम भक्तसुखाय च
To zostało ci powiedziane, o Pomyślna: moja instalacja na kamieniu, dla podtrzymania dharmy i dla dobra moich czcicieli.
Verse 37
करणधारणप्रवध्यं उदाहरणम् अपराजितम् अजारामर । सम्पूज्य स्नापयात्मानम् अनेन मन्त्रेण ॐ नमो वासुदेवाय ॥ एवं तु स्थापनं कृत्वा शिलायां मम सुन्दरि ॥ ततोऽधिवासनं कार्यं पूर्वप्रोष्ठपदासु च
Po należytym uwielbieniu należy obmyć się tą mantrą: Om, cześć Wasudewie. Tak więc, wykonawszy moją instalację na kamieniu, o Piękna, wtedy należy wykonać obrzęd adhiwasany, w dniach Purwaprosthapady również.
Verse 38
एवं कृते विधाने भवामि सन्निहितः स्वयम् ॥ व्यतीतायां तु शर्वर्यां प्रभाते विमले ततः
Gdy procedura jest wykonana w ten sposób, ja sam staję się obecny. A gdy noc minie, wtedy, w jasnym poranku...
Verse 39
मन्त्रः — असावनादिः पुरुषः पुराणो नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गन्धं च माल्यानि च धूपदीपौ गृहाण देवेश नमो नमस्ते
Mantra: Ten pierwotny Purusza, bez początku, Przedwieczny, Narajana, najważniejsza zasada całego świata. Przyjmij woń, girlandy, kadzidło i lampę, o Panie bogów; cześć, cześć tobie.
Varāha, in instruction-mode to Pṛthivī, introduces the need for a correct, rule-bound procedure for installing a stone image of Nārāyaṇa, beginning from the selection of flawless stone and competent craftsmanship.
A sequential pratiṣṭhā manual unfolds: examination and preparation of the stone image, marking/drawing and circumambulation, preliminary worship with lamps and bali, mantra-guided invocation and snāpana, prāsāda-praveśa (temple entry), and an overnight adhivāsana with strict purity observances and prescribed orientation (east-facing placement).
The rite culminates in homa (aṣṭottaraśata āhutis) with specified oblations, accompanied by auspicious soundscape (gīta-vādya, Vedic recitation), followed by post-installation offerings and a śānti-japa explicitly aimed at rāṣṭra-kalyāṇa—health, protection of vulnerable groups, agricultural success, and timely rains—thereby sealing the deity’s stable presence and the community’s ordered well-being.
Merit statements link ritual correctness to durable prosperity and social-ecological stability: proper installation sustains dharma, supports the kingdom’s welfare, and harmonizes Earth’s productivity (subhikṣa, kāle su-vṛṣṭi) with human order.
No explicit historical toponyms are named in the provided manuscript excerpt. Spatial/ritual geography appears as temple-space (prāsāda), directional orientation (pūrvābhimukha/east-facing), and the terrestrial setting addressed through Pṛthivī as the interlocutor.
The text frames correct ritual installation as a mechanism for sustaining dharma and collective stability: the śānti-japa explicitly targets the welfare of the polity (rājñah and rāṣṭra), the protection of vulnerable groups, agricultural success, and timely rains. In this internal logic, temple consecration is not only personal devotion but a public-order practice linking sacred procedure to terrestrial balance addressed through Pṛthivī.
The excerpt specifies timing elements including an overnight observance (ahorātra), evening action at the western twilight (paścima-sandhyā), and a calendrical reference to Pūrvaproṣṭhapadā (noted as a timing for adhivāsana). It also indicates a next-morning sequence after the night has passed (vyatītāyāṃ tu śarvaryāṃ prabhāte vimale).
Environmental and terrestrial balance is expressed through the Pṛthivī-addressed pedagogy and, most concretely, the śānti-japa’s desired outcomes: elimination of disease, agricultural flourishing (kṛṣi), abundance (subhikṣa), and timely rainfall (kāle su-vṛṣṭi). The narrative thus encodes an early ecological ethic where ritual order is mapped onto Earth’s productivity and social resilience.
No royal dynasties or named historical lineages appear in the provided excerpt. The chapter references social and ritual categories—brāhmaṇas (including sāmagas and brahmavādins), the king (rājā), and community groups (children, elders, women, cattle/households)—as recipients of the śānti benefits, but without specific proper names.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.