Adhyatma

Verse 1

अन्तःशरीरे निहितो गुहायामज एको नित्यमस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरे संचरन्यं पृथिवी न वेद । यस्यापःशरीरं यो अपोऽन्तरे संचरन्यमापो न विदुः । यस्य तेजः शरीरं यस्तेजोऽन्तरे संचरन्यं तेजो न वेद । यस्य व...

Ukryty wewnątrz ciała, w tajemnej jaskini, przebywa Nienarodzony, zawsze jeden, zawsze sam. Ziemia jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz ziemi, lecz ziemia Go nie zna. Wody są Jego ciałem; On porusza się wewnątrz wód, lecz wody Go nie znają. Ogień jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz ognia, lecz ogień Go nie zna. Powietrze jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz powietrza, lecz powietrze Go nie zna. Przestrzeń jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz przestrzeni, lecz przestrzeń Go nie zna. Umysł jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz umysłu, lecz umysł Go nie zna. Intelekt (buddhi) jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz intelektu, lecz intelekt Go nie zna. Ego (ahamkara) jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz ego, lecz ego Go nie zna. Citta (materią umysłu) jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz citty, lecz citta Go nie zna. Niewyrażone (avyakta) jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz niewyrażonego, lecz niewyrażone Go nie zna. Niezniszczalne (akshara) jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz niezniszczalnego, lecz niezniszczalne Go nie zna. Śmierć jest Jego ciałem; On porusza się wewnątrz śmierci, lecz śmierć Go nie zna. On jest Wewnętrznym Ja wszystkich istot, bez skazy, boski, jedyny Bóg, Narajana. Pojęcie „ja” i „moje” w odniesieniu do nie-Ja, począwszy od ciała i zmysłów, jest superimpozycją (adhyasa); musi zostać usunięte przez mędrców poprzez stałe trwanie w Brahmanie.

Verse 2

ज्ञात्वा स्वं प्रत्यगात्मानं बुद्धितद्वृत्तिसाक्षिणम् । सोऽहमित्येव तद्वृत्त्या स्वान्यत्रात्म्यमात्मनः॥२॥

Poznawszy swoje wewnętrzne Ja jako świadka intelektu (buddhi) i jego modyfikacji, poprzez to samo poznanie, „Jam jest On/Tamto (so'ham)”, człowiek usuwa identyfikację Ja z tym, co jest gdzie indziej, z nie-Ja.

Verse 3

लोकानुवर्तनं त्यक्त्वा त्यक्त्वा देहानुवर्तनम् । शास्त्रानुवर्तनं त्यक्त्वा स्वाध्यासापनयं कुरु॥३॥

Porzuciwszy konformizm wobec świata, porzuciwszy konformizm wobec ciała i porzuciwszy nawet konformizm wobec pisma (shastra), podejmij usunięcie adhyasy, samosuperimpozycji.

Verse 4

स्वात्मन्येव सदा स्थित्या मनो नश्यति योगिनः । युक्त्या श्रुत्या स्वानुभूत्या ज्ञात्वा सार्वात्म्यमात्मनः॥४॥

Poprzez stałe trwanie wyłącznie we własnym Ja, umysł jogina zostaje rozpuszczony. Poznawszy, poprzez rozumowanie (yukti), poprzez shruti i poprzez bezpośrednie doświadczenie, uniwersalną tożsamość Ja: że jest ono Ja wszystkich istot.

Verse 5

निद्राया लोकवार्तायाः शब्दादेरात्मविस्मृतेः । क्वचिन्नवसरं दत्त्वा चिन्तयात्मानमात्मनि॥५॥

Nie dawaj sposobności snu, światowym rozmowom, przedmiotom zmysłów poczynając od dźwięku czy zapominaniu o Ja; w pewnym czasie, kontempluj Ja w Ja.

Verse 6

मातापित्रोर्मलोद्भूतं मलमांसमयं वपुः । त्यक्त्वा चण्डालवद्दूरं ब्रह्मभूय कृती भव॥६॥

Odrzuciwszy daleko, jak odrzuca się czandalę, to ciało, zrodzone z nieczystości matki i ojca i uczynione z wydalin i ciała, stań się Brahmanem i bądź spełniony.

Verse 7

घटाकाशं महाकाश इवात्मानं परात्मनि । विलाप्याखण्डभावेन तूष्णीं भव सदा मुने॥७॥

Jak przestrzeń wewnątrz dzbana jest poznawana w wielkiej przestrzeni, tak rozpuszczając ja w Najwyższym Ja poprzez tryb niepodzielnego bytu, trwaj zawsze w milczeniu, o mędrcu.

Verse 8

स्वप्रकाशमधिष्ठानं स्वयंभूय सदात्मना । ब्रह्माण्डमपि पिण्डाण्डं त्यज्यतां मलभाण्डवत्॥८॥

Stawszy się, poprzez Prawdziwe Ja, samorozświetlonym podłożem, niech zarówno kosmiczne jajo, jak i indywidualne jajo zostaną porzucone, jak odrzuca się naczynie nieczystości.

Verse 9

चिदात्मनि सदानन्दे देहरूढामहंधियम् । निवेश्य लिङ्गमुत्सृज्य केवलो भव सर्वदा॥९॥

Zgromadziwszy poznanie „ja”, osadzone na ciele, w Świadomym Ja, które jest wieczną błogością, i odrzuciwszy subtelne ciało, trwaj zawsze jako Absolut sam.

Verse 10

यत्रैष जगदाभासो दर्पणान्तःपुरं यथा । तद्ब्रह्माहमिति ज्ञात्वा कृतकृत्यो भवानघ॥१०॥

Gdzie to zjawienie świata jest widziane jak wewnętrzna komora w lustrze, poznawszy: „Tamto Brahmanem jestem ja”, stań się tym, którego cel został osiągnięty, o bezwinny.

Verse 11

अहंकारग्रहान्मुक्तः स्वरूपमुपपद्यते । चन्द्रवद्विमलः पूर्णः सदानन्दः स्वयंप्रभः॥११॥

Wyzwolony z uścisku ego, człowiek osiąga swoją własną istotną naturę: bez skazy jak księżyc, pełny, wiecznie błogi i samozświetlny.

Verse 12

क्रियानाशाद्भवेच्चिन्तानाशोऽस्माद्वासनाक्षयः । वासनाप्रक्षयो मोक्षः सा जीवन्मुक्तिरिष्यते॥१२॥

Z ustania działalności powstaje ustanie niespokojnej myśli; z tego wyczerpanie utajonych skłonności (vāsanās). Całkowite wykorzenienie vāsanās to wyzwolenie, to uważa się za wyzwolenie za życia (jīvanmukti).

Verse 13

सर्वत्र सर्वतः सर्वब्रह्ममात्रावलोकनम् । सद्भावभावानादाढ्याद्वासनालयमश्नुते॥१३॥

Wszędzie i na każdy sposób, człowiek ogląda nic innego jak tylko samego Brahmana; przez obfite, czyli mocno przyswojone, rozważanie rzeczywistości Bytu, osiąga ālayę, skarbiec utajonych wrażeń.

Verse 14

प्रमादो ब्रह्मनिष्ठायां न कर्तव्यज़् कदाचन । प्रमादो मृत्युरित्याहुर्विद्यायां ब्रह्मवादिनः॥१४॥

W niewzruszonym trwaniu w Brahmanie niedbalstwo nigdy nie powinno być dopuszczone. Nauczyciele Brahmana głoszą: niedbalstwo jest śmiercią w sferze wiedzy (vidyā).

Verse 15

यथापकृष्टं शैवालं क्षणमात्रं न तिष्ठति । आवृणोति तथा माया प्राज्ञं वापि पराङ्मुखम्॥१५॥

Jak glon wodny, raz odciągnięty, nie pozostaje taki nawet przez chwilę, tak Māyā okrywa nawet prājñę, gdy ten zwraca się na zewnątrz.

Verse 16

जीवतो यस्य कैवल्यं विदेहोऽपि स केवलः । समाधिनिष्ठतामेत्य निर्विकल्पो भवानघ॥१६॥

Ten, dla którego kaivalya jest osiągnięte nawet za życia, on, nawet poza ciałem, jest Samotnym. Stawszy się niewzruszonym w samādhi, bądź nirvikalpa, wolny od konceptualnych konstrukcji, o bezwinny.

Verse 17

अज्ञानहृदयग्रन्थेर्निःशेषविलयस्तदा । समाधिना विकल्पेन यदाद्वैतात्मदर्शनम्॥१७॥

Wtedy następuje całkowite rozpuszczenie węzła ignorancji w sercu, gdy przez samādhi jako określoną modyfikację umysłu (vikalpa), następuje urzeczywistnienie niedualnego Ja.

Verse 18

अत्रात्मत्वं दृढीकुर्वन्नहमादिषु संत्यजन् । उदासीनतया तेषु तिष्ठेद्घटपटादिवत्॥१८॥

Tu, utwierdzając mocno przekonanie o Jaźni i całkowicie porzucając utożsamienie z poczuciem ego (ahaṃkāra) i tym podobnymi, należy trwać wobec nich w oderwaniu, jak patrzy się na garnek, szmatę i tak dalej.

Verse 19

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं मृषामात्रा उपाधयः । ततः पूर्णं स्वमात्मानं पश्येदेकात्मना स्थितम्॥१९॥

Ograniczające dodatki (upādhis), od Brahmā aż do źdźbła trawy, są jedynie iluzją; dlatego należy dostrzegać własne Ja jako Całość, trwając jako jedyne Ja.

Verse 20

स्वयं ब्रह्मा स्वयं विष्णुः स्वयमिन्द्रः स्वयं शिवः । स्वयं विश्वमिदं सर्वं स्वस्मादन्यन्न किंचन॥२०॥

Ono samo jest Brahmą; ono samo jest Viṣṇu; ono samo jest Indrą; ono samo jest Śivą. Ono samo jest tym całym wszechświatem; poza nim samym nie ma niczego whatsoever.

Verse 21

स्वात्मन्यारोपिता शेषाभासवस्तुनिरासतः । स्वयमेव परंब्रह्म पूर्णमद्वयमक्रियम्॥२१॥

Gdy pozostałe zjawisko, które zdaje się trwać, narzucone na własne Ja, zostaje zanegowane, Najwyższy Brahman lśni sam z siebie: pełny, niedualny i bezczynny.

Verse 22

असत्कल्पो विकल्पोऽयं विश्वमित्येकवस्तुनि । निर्विकारे निराकारे निर्विशेषे भिदा कुतः॥२२॥

Pojęcie to, „wszechświat”, jest konstrukcją pojęciową o statusie nierzeczywistości w jednej Rzeczywistości. W tym, co niezmienne, bezkształtne, pozbawione atrybutów, skąd mogłaby powstać różnica?

Verse 23

द्रष्टृदर्शनदृश्यादिभावशून्ये निरामये । कल्पार्णव इवात्यन्तं परिपूर्णे चिदात्मनि॥२३॥

W Ja-Świadomości, wolnym od warunków widza, widzenia i widzialnego i tym podobnych, oraz wolnym od udręki, trwa się całkowicie pełnym, jak w oceanie rozległym jak eon.

Verse 24

तेजसीव तमो यत्र विलीनं भ्रान्तिकारणम् । अद्वितीये परे तत्त्वे निर्विशेषे भिदा कुतः॥२४॥

Jak ciemność, przyczyna błędu, rozpuszcza się w świetle, tak również w niedualnej najwyższej Rzeczywistości, bez różnicujących atrybutów, skąd mogłoby powstać jakiekolwiek rozróżnienie?

Verse 25

एकात्मके परे तत्त्वे भेदकर्ता कथं वसेत् । सुषुप्तौ सुखमात्रायां भेदः केनावलोकितः॥२५॥

W najwyższej zasadzie, której naturą jest jedno Ja, jak mógłby przebywać sprawca różnicy? W głębokim śnie, który jest tylko szczęściem, przez kogo została kiedykolwiek zaobserwowana różnica?

Verse 26

चित्तमूलो विकल्पोऽयं चित्ताभावे न कश्चन । अतश्चित्तं समाधेयि प्रत्यग्रूपे परात्मनि॥२६॥

Ta konstrukcja pojęciowa zakorzeniona jest w umyśle; gdy umysłu nie ma, jej wcale nie ma. Dlatego umysł powinien zostać wyciszony i pochłonięty w Najwyższym Ja, którego naturą jest bezpośrednia obecność wewnętrzna.

Verse 27

अखण्डानन्दमात्मानं विज्ञाय स्वस्वरूपतः । बहिरन्तः सदानन्दरसास्वादनमात्मनि॥२७॥

Po zrealizowaniu Ja jako niepodzielnej błogości, jako własnej istotnej natury, następuje, na zewnątrz i wewnątrz, ustanne zakochanie w „smaku” błogości w Ja.

Verse 28

वैराग्यस्य फलं बोधो बोधस्योपरतिः फलम् । स्वानन्दानुभवच्छान्तिरेषैवोपरतेः फलम्॥२८॥

Owocem nieprzywiązania jest poznanie; owocem poznania jest wycofanie (ustanie). Pokój zrodzony z doświadczania własnej błogości, taki właśnie jest owoc wycofania.

Verse 29

यद्युत्तरोत्तराभावे पूर्वरूपं तु निष्फलम् । निवृत्तिः परमा तृप्तिरानन्दोऽनुपमः स्वतः॥२९॥

Jeśli, z braku coraz wyższego osiągnięcia, wcześniejszy etap jest rzeczywiście bezowocny: ustanie (nivṛtti) jest najwyższym zadowoleniem; błogość jest nieporównywalna sama w sobie.

Verse 30

मायोपाधिर्जगद्योनिः सर्वज्ञत्वादिलक्षणः । पारोक्ष्यशबलः सत्याद्यात्मकस्तत्पदाभिधः॥३०॥

Obdarzony māyā jako ograniczającym dodatkiem, źródło świata, oznaczony wszechwiedzą i podobnymi atrybutami, zmieszany z pośredniością, o naturze prawdy i tym podobnych, to jest to, co oznacza słowo „tat” (Tamto).

Verse 31

आलम्बनतया भाति योऽस्मत्प्रत्ययशब्दयोः । अन्तःकरणसंभिन्नबोधः स त्वंपदाभिधः॥३१॥

To, co jaśnieje jako podstawa oparcia zarówno w poznaniu 'ja', jak i w słowie 'ja', mianowicie, świadomość uwarunkowana narządem wewnętrznym (antaḥkaraṇa), jest tym, co oznaczane jest terminem 'tvam'.

Verse 32

मायाविद्ये विहायैव उपाधी परजीवयोः । अखण्डं सच्चिदानन्दं परं ब्रह्म विलक्ष्यते॥३२॥

Odrzuciwszy māyā i (a)vidyā, ograniczające dodatki (upādhis) odnoszące się do Najwyższego i jednostki, poznaje się Najwyższego Brahmana, niepodzielnego, jako byt, świadomość, błogość (sat, cit, ānanda).

Verse 33

इत्थं वाक्यैस्तथार्थानुसन्धानं श्रवणं भवेत् । युक्त्या संभावितत्वानुसन्धानं मननं तु तत्॥३३॥

Tak więc, trwałe dociekanie zamierzonego znaczenia poprzez zdania (Upaniszad) jest 'słuchaniem' (śravaṇa). Lecz dociekanie, poprzez rozumowanie, prawdopodobieństwa tego znaczenia jest 'refleksją' (manana).

Verse 34

ताभ्यं निर्विचिकित्सेऽर्थे चेतसः स्थापितस्य यत् । एकतानत्वमेतद्धि निदिध्यासनमुच्यते॥३४॥

Gdy, dzięki tym dwóm (śravaṇa i manana), umysł zostaje mocno ugruntowany w wolnym od wątpliwości znaczeniu, ta jednolita, skupiona ciągłość umysłu jest właśnie nazywana nididhyāsaną.

Verse 35

ध्यातृध्याने परित्यज्य क्रमाद्ध्येयैकगोचरम् । निवातदीपवच्चित्तं समाधिरभिधीयते॥३५॥

Stopniowo porzucając dualność medytującego i medytacji, gdy umysł porusza się jedynie w pojedynczym zakresie przedmiotu medytacji, niezachwiany jak lampa w bezwietrznym miejscu, to jest nazywane samādhi.

Verse 36

वृत्तयस्तु तदानीमप्यज्ञाता आत्मगोचराः । स्मरणादनुमीयन्ते व्युत्थितस्य समुत्थिताः॥३६॥

Modyfikacje mentalne, w tym czasie, nie są poznane, choć leżą w sferze Jaźni; są wnioskowane z późniejszego wspomnienia, jako powstałe dla kogoś, kto wyszedł z tego stanu.

Verse 37

अनादाविह संसारे संचिताः कर्मकोटयः । अनेन विलयं यान्ति शुद्धो धर्मो विवर्धते॥३७॥

W tym bez początku saṃsārze, miriady nagromadzonych karm, dzięki temu środkowi ulegają rozpuszczeniu, a czysta dharmy wzrasta.

Verse 38

धर्ममेघमिमं प्राहुः समाधिं योगवित्तमाः । वर्षत्येष यथा धर्मामृतधाराः सहस्रशः॥३८॥

Najwybitniejsi znawcy jogi ogłaszają to samādhi 'chmurą dharmy', gdyż zsyła ona, jakby, tysiące strumieni nektaru dharmy.

Verse 39

अमुना वासनाजाले निःशेषं प्रविलापिते । समूलोन्मूलिते पुण्यपापाख्ये कर्मसंचये॥ वाक्यमप्रतिबद्धं सत्प्राक्परोक्षावभासिते । करामलकमवद्बोधपरोक्षं प्रसूयते॥३९-४०॥

Gdy, dzięki temu środkowi, cała sieć utajonych skłonności (vāsanās) zostaje całkowicie rozpuszczona, a nagromadzona karma zwana zasługą i przewinieniem zostaje wyrwana z samego korzenia, wtedy stwierdzenie pism, nieprzeszkodzone, rodzi bezpośrednią wiedzę: Rzeczywistość, która wcześniej jawiła się jedynie jako pośrednie poznanie, jest znana tak jasno, jak owoc āmalaka widziany na dłoni ręki.

Verse 40

अमुना वासनाजाले निःशेषं प्रविलापिते । समूलोन्मूलिते पुण्यपापाख्ये कर्मसंचये॥ वाक्यमप्रतिबद्धं सत्प्राक्परोक्षावभासिते । करामलकमवद्बोधपरोक्षं प्रसूयते॥३९-४०॥

Gdy, dzięki temu środkowi, cała sieć utajonych tendencji zostaje rozpuszczona, a nagromadzenie karmy, zwane zasługą i przewinieniem, zostaje wyrwana z samego korzenia, wtedy słowo pism, nieprzeszkodzone, rodzi poznanie: Rzeczywistość, wcześniej jawiąca się jedynie pośrednio, staje się znana jakby jak owoc na dłoni ręki.

Verse 41

वासनानुदयो भोग्ये वैराग्यस्य तदावधिः । अहंभावोदयाभावो बोधस्य परमावधिः॥४१॥

Niepowstawanie wāsanā (utajonych skłonności) wobec przedmiotów rozkoszy jest najwyższą granicą vairāgya (beznamiętności). Niepowstawanie poczucia 'ja' jest najwyższym spełnieniem bodha (wiedzy).

Verse 42

लीनवृत्तेरनुत्पत्तिर्मर्यादोपरतेस्तु सा । स्थितप्रज्ञो यतिरयं यः सदानन्दमश्नुते॥४२॥

Niepowstawanie ponowne vṛtti (modyfikacji umysłu), gdy raz się rozpuściły, oto kryterium uparati (wycofania). Ten sannjāsin jest sthita-prajña (ustalony w mądrości) i osiąga wieczne ānanda (błogość).

Verse 43

ब्रह्मण्येव विलीनात्मा निर्विकारो विनिष्क्रियः । ब्रह्मात्मनोः शोधितयोरेकभावावगाहिनि॥ निर्विकल्पा च चिन्मात्रा वृत्तिः प्रज्ञेति कथ्यते । सा सर्वदा भवेद्यस्य स जीवन्मुक्त इष्यते॥४३-४४॥

Ten, którego jaźń rozpuściła się w samym Brahmanie, niezmienny i pozbawiony sprawczości, trwa w zanurzeniu w jednej rzeczywistości, gdy Brahman i Jaźń zostały oczyszczone z upādhis (ograniczających uwarunkowań). To vṛtti, które jest nirvikalpa (wolne od podziałów pojęciowych) i z samej świadomości (cinmātra), nazywane jest prajñā (gnosem). Ten, w którym ono jest zawsze obecne, uważany jest za jīvanmukta, wyzwolonego za życia.

Verse 44

ब्रह्मण्येव विलीनात्मा निर्विकारो विनिष्क्रियः । ब्रह्मात्मनोः शोधितयोरेकभावावगाहिनि॥ निर्विकल्पा च चिन्मात्रा वृत्तिः प्रज्ञेति कथ्यते । सा सर्वदा भवेद्यस्य स जीवन्मुक्त इष्यते॥४३-४४॥

Pochłonięty w samym Brahmanie, niezmienny i wolny od sprawczości, istnieje vṛtti (poznanie), które, gdy Brahman i Jaźń są oczyszczone z upādhis, zanurza w pojmowaniu ich jednego stanu. To vṛtti, wolne od różnicowania pojęciowego i składające się z samej świadomości, nazywane jest prajñā. Ten, w którym ono jest obecne przez cały czas, uważany jest za jīvanmukta, wyzwolonego za życia.

Verse 45

देहेन्द्रियेष्वहंभाव इदंभावस्तदन्यके । यस्य नो भवतः क्वापि स जीवन्मुक्त इष्यते॥४५॥

Uważany jest za jīvanmukta (wyzwolonego za życia) ten, dla którego nigdzie ani w jakimkolwiek miejscu nie powstaje poczucie 'ja' w odniesieniu do ciała i zmysłów, ani poczucie 'to' w odniesieniu do czegokolwiek innego niż Tamto (Tat).

Verse 46

न प्रत्यग्ब्रह्मणोर्भेदं कदापि ब्रह्मसर्गयोः । प्रज्ञया यो विजानाति स जीवन्मुक्त इष्यते॥४६॥

Ten, kto dzięki wnikliwemu rozeznaniu nigdy nie postrzega żadnej różnicy między wewnętrznym Brahmanem (pratyag) a parą, Brahmanem i stworzeniem, uważany jest za wyzwolonego za życia (jīvanmukta).

Verse 47

साधुभिः पूज्यमानेऽस्मिन्पीड्यमानेऽपि दुर्जनैः । समभावो भवेद्यस्य स जीवन्मुक्त इष्यते॥४७॥

Czy czczony przez cnotliwych, czy udręczony przez przewrotnych, ten, którego nastawienie pozostaje równe (samabhāva), uważany jest za wyzwolonego za życia (jīvanmukta).

Verse 48

विज्ञातब्रह्मतत्त्वस्य यथापूर्वं न संसृतिः । अस्ति चेन्न स विज्ञातब्रह्मभावो बहिर्मुखः॥४८॥

Dla tego, kto zrealizował prawdę Brahmana, wędrówka (samsara) nie jest już taka jak przedtem. Jeśli wędrówka nadal trwa dla niego, to nie zrealizował on stanu Brahmana; pozostaje zwrócony na zewnątrz.

Verse 49

सुखाद्यनुभवो यावत्तावत्प्रारब्धमिष्यते । फलोदयः क्रियापूर्वो निष्क्रियो नहि कुत्रचित्॥४९॥

Jak długo trwa doświadczanie przyjemności i tym podobnych, tak długo uznaje się trwanie prārabdha (karmy już uruchomionej). Powstanie owoców jest poprzedzone działaniem; nigdzie nie zachodzi bez działania.

Verse 50

अहं ब्रह्मेति विज्ञानात्कल्पकोटिशतार्जितम् । संचितं विलयं याति प्रबोधात्स्वप्नकर्मवत्॥५०॥

Z realizacji 'Jam jest Brahman' zgromadzona karma (sañcita), zebrana przez setki kroreów eonów, ulega rozpuszczeniu, jak czyny ze snu przebudzeniu.