Sarga 54
शबलाहरणम् · The Attempted Seizure of Sabalā (Kāmadhenu) and the Triumph of Brahmic Power
बालकाण्ड
Ten sarga rozwija prawniczy i duchowy spór między kṣātra-bala (przymusową władzą królewską) a brahma-bala (ascetycznym i rytualnym autorytetem brahmarṣi). Gdy Vasiṣṭha odmawia wydania spełniającej życzenia krowy Kāmadhenu (Sabalā), Viśvāmitra każe siłą ją zabrać. Sabalā, zgnębiona i zastanawiająca się, czy została opuszczona, uwalnia się z rąk sług króla i zwraca się bezpośrednio do Vasiṣṭhy. Vasiṣṭha zapewnia ją, że jej nie porzucił; to król działa poprzez przemoc. Uznaje ciężar świeckiej potęgi, królewski status Viśvāmitry i jego akṣauhiṇī, wskazując jednocześnie na wyższy porządek władzy. Sabalā odpowiada z doktrynalną jasnością, że moc bramińska przewyższa siłę kṣatrijów, będąc boską i niewymierną. Na rozkaz Vasiṣṭhy Sabalā manifestuje siły, które rozgromią armię Viśvāmitry: najpierw z jej ryczenia „humbhā” powstają Paplavas; gdy oni zostają powaleni, pojawiają się Śakowie zmieszani z Javana i palą pozostałą część wojska. Viśvāmitra odpowiada, wypuszczając astry, które rozpraszają te stworzone oddziały. Rozdział ten przedstawia więc warstwową teorię władzy, siłę polityczną, cudowną generację i mantra-astra, i wyostrza determinację Viśvāmitry, by dążyć do statusu brahmarṣi.
Shlokas
Verse 1
कामधेनुं वसिष्ठोऽपि यदा न त्यज्यते मुनिः ।तदास्य शबलां राम विश्वामित्रोऽन्वकर्षत ॥१॥
O Rāma, gdy mędrzec Vasiṣṭha nie chciał wyrzec się krowy spełniającej życzenia, wtedy Viśvāmitra siłą pociągnął Śabalę za sobą.
Verse 2
नीयमाना तु शबला राम राज्ञा महात्मना ।दुःखिता चिन्तयामास रुदन्ती शोककर्शिता ॥२॥
Lecz gdy Śabalā była odprowadzana przez wielkiego króla, o Rama, płakała w udręce, zmęczona żalem, i rozmyślała w swoim sercu.
Verse 3
परित्यक्ता वसिष्ठेन किमहं सुमहात्मना ।याहं राजभटैर्दीना ह्रियेय भृशदुःखिता ॥३॥
Czyż zostałam porzucona przez wielkiego duchem Wasziszthę, ja, która żałosna i głęboko udręczona, jestem uprowadzana przez sługi królewskie?
Verse 4
किं मयाऽपकृतं तस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।यन्मामनागसं भक्तामिष्टां त्यजति धार्मिकः ॥४॥
Jaki błąd popełniłam wobec tego wielkiego mędrca o oczyszczonej duszy, że sprawiedliwy odrzuca mnie, niewinną, oddaną i drogą?
Verse 5
इति सा चिन्तयित्वा तु विनिश्श्वस्य पुनःपुनः ।निर्धूय तांस्तदा भृत्यान् शतशश्शत्रुसूदन ।जगामानिलवेगेन पादमूलं महात्मनः ॥५॥
Tak więc, po namyśle i wzdychając raz po raz, strząsnęła z siebie te sługi setkami; i o, pogromco wrogów, pomknęła jak wiatr do stóp wielkodusznego Wasiszthy.
Verse 6
शबला सा रुदन्ती च क्रोशन्ती चेदमब्रवीत् ।वसिष्ठस्याग्रतस्स्थित्वा मेघदुन्दुभिराविणी ॥६॥
Ta Śabala, płacząc i głośno krzycząc, stanęła przed Wasiszthą i przemówiła, a jej głos rozbrzmiewał jak grzmot i bębnienie kotłów.
Verse 7
भगवन् किं परित्यक्ता त्वयाऽहं ब्रह्मणस्सुत ।यस्माद्राजभृता मां हि नयन्ते त्वत्सकाशतः ॥७॥
Czcigodny, o synu Brahmy, czyż mnie opuściłeś? Dlaczego słudzy króla zabierają mnie z twojej obecności?
Verse 8
एवमुक्तस्तु ब्रह्मर्षिरिदं वचनमब्रवीत् ।शोकसन्तप्तहृदयां स्वसारमिव दुःखिताम् ॥८॥
Tak zapytany, Brahmarzi rzekł do niej te słowa, opłakując ją jak siostrę, a jego serce było spalone przez żal.
Verse 9
न त्वां त्यजामि शबले नापि मेऽपकृतं त्वया ।एष त्वां नयते राजा बलोन्मत्तो महाबलः ॥९॥
Nie opuszczam cię, o Śabalo; nie wyrządziłaś mi żadnej krzywdy. To ten potężny król, upojony władzą, zabiera cię siłą.
Verse 10
न हि तुल्यं बलं मह्यं राजा त्वद्य विशेषतः ।बली राजा क्षत्रियश्च पृथिव्याः पतिरेव च ॥१०॥
Nie mam siły równej królewskiej, szczególnie dzisiaj. Król jest potężny; jest kszatriją i panem ziemi.
Verse 11
इयमक्षौहिणी पूर्णा सवाजिरथसङ्कुला ।हस्तिध्वजसमाकीर्णा तेनासौ बलवत्तरः ॥११॥
Oto pełna akṣauhiṇī, gęsta od koni i rydwanów, zapełniona słoniami i sztandarami; dlatego on jest silniejszy.
Verse 12
एवमुक्ता वसिष्ठेन प्रत्युवाच विनीतवत् ।वचनं वचनज्ञा सा ब्रह्मर्षिममितप्रभम् ॥१२॥
Tak zwrócona przez Vasiṣṭhę, ta wymowna krowa odpowiedziała z pokorą brahmarṣiem o niewypowiedzianym blasku.
Verse 13
न बलं क्षत्रियस्याहुर्ब्राह्मणो बलवत्तरः ।ब्रह्मन् ब्रह्मबलं दिव्यं क्षत्रात्तु बलवत्तरम् ॥१३॥
O Braminie! Nie mówi się, że siła kszatrii jest większa; brāhmaṇa jest silniejszy. Moc brāhmaṇy, boska brahma-bala, jest istotnie silniejsza od siły kszatrii.
Verse 14
अप्रमेयबलं तुभ्यं न त्वया बलवत्तरः ।विश्वामित्रो महावीर्यस्तेज स्तव दुरासदम् ॥१४॥
Twoja moc jest niewypowiedziana; nikt nie jest silniejszy od ciebie. Nawet potężny bohater Viśvāmitra nie może zbliżyć się do twojego blasku, twoje duchowe promieniowanie jest nie do zdobycia.
Verse 15
नियुङ्क्ष्व मां महाभाग त्वद्ब्रह्मबलसम्भृताम् ।तस्य दर्पबलं यत्तन्नाशयामि दुरात्मनः ॥१५॥
Rozkaż mi, o szlachetny; jestem podtrzymywana przez twoją brahma-balę. Zniszczę tę arogancką siłę tego nikczemnika.
Verse 16
इत्युक्तस्तु तया राम वसिष्ठ स्सुमहायशाः ।सृजस्वेति तदोवाच बलं परबलार्दनम् ॥१६॥
Tak zwrócona przez nią, o Rāma, wysoko ceniony Vasiṣṭha wtedy rzekł: Stwórz wojsko, takie, które może zmiażdżyć siłę wroga.
Verses 17-18
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुरभिस्साऽसृजत्तदा ॥१७॥तस्या हुम्भारवोत्सृष्टाः पप्लवाश्शतशो नृप ।नाशयन्ति बलं सर्वं विश्वामित्रस्य पश्यतः ॥१८॥
To jest powtórzenie poprzedniego wydarzenia: usłyszawszy słowa Wasziszthy, Surabhi (Śabalā) stworzyła Paplavasów setkami ze swego ryku "humbhā", i zniszczyły one całą armię Wiszvamitry, gdy on przyglądał się temu.
Verse 19
बलं भग्नं ततो दृष्ट्वा रथेनाक्रम्य कौशिकः ।स राजा परमक्रुद्धो रोषविस्फारितेक्षणः ।पप्लवान्नाशयामास शस्त्रैरुच्चावचैरपि ॥१९॥
Widząc swą armię zdruzgotaną, Kauśika (Wiszvamitra) ruszył do ataku na swym rydwanie. Król, niezwykle rozwścieczony, z oczami rozszerzonymi z gniewu, zniszczył również Paplavasów, używając broni rozmaitego rodzaju.
Verse 20
विश्वामित्रार्दितान् दृष्ट्वा पप्लवाञ्छतशस्तदा ।भूय एवासृजत्कोपाच्छकान् यवनमिश्रितान् ॥२०॥
Widząc Paplavasów setkami miażdżonych przez Wiszvamitrę, ona ponownie, z gniewu, stworzyła Śaków, zmieszanych z Jawanami.
Verse 21
तैरासीत् संवृता भूमि श्शकैर्यवनमिश्रितैः ।प्रभावद्भिर्महावीर्यैर्हेमकिञ्जल्कसन्निभैः ॥२१॥
Ziemia została pokryta przez owych Śaków, zmieszanych z Jawanami, promiennych, o wielkiej męstwie, lśniących jak złote włókna.
Verse 22
दीर्घासिपट्टिशधरैःमवर्णाम्बरावृतैः ।निर्दग्धं तद्बलं सर्वं प्रदीप्तैरिव पावकैः ॥२२॥
Uzbrojeni w długie miecze i włócznie, odziani w żółte szaty, pochłonęli oni całą tę siłę, jak płonące ognie.
Verse 23
ततोऽस्त्राणि महातेजा विश्वामित्रो मुमोच ह ।तैस्तैर्यवनकाम्भोजाः पप्लवाश्चाकुलीकृताः ॥२३॥
Wtedy wielce świetlisty Wiszvamitra wypuścił swoje bronie; tymi rozmaitymi pociskami Jawanowie, Kambodżowie i Paplavasy zostali wtrąceni w zamęt i udrękę.
Inside Sarga 54
Voices in this sarga
- Sabalā (Kāmadhenu / Surabhi)
- Vasiṣṭha
- Viśvāmitra (Kauśika) (action-focused presence)
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Viśvāmitra’s coercive seizure of Sabalā despite Vasiṣṭha’s refusal, raising a dharma-conflict between royal force (legitimized by power and possession) and the inviolability of the āśrama’s sacred economy and consent-based stewardship.
The sarga teaches a hierarchy of power: kṣatriya strength may dominate materially (army, sovereignty), but brahma-bala—rooted in tapas, mantra, and dharmic authority—is portrayed as divya and ultimately superior; pride-driven governance collapses before disciplined spiritual potency.
Rather than a named tīrtha or city, the chapter highlights cultural institutions: the ṛṣi-āśrama as a protected domain, the akṣauhiṇī as a classical military unit, and the ethnocultural references (Śakas, Yavanas, Kāmbojas) used to map the created forces within an epic-era imagination of frontier peoples.
Ask anything about Sarga 54 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
