
शबलाप्रार्थना-वसिष्ठप्रतिज्ञा (The Request for Śabalā and Vasiṣṭha’s Refusal)
बालकाण्ड
W Sardze 53, po gościnności Wasziszthy, umożliwionej przez Śabalę (Kamadhenu), krowę spełniającą życzenia, Wiśwamitra chwali przyjęcie i twierdzi, że król ma prawo do „klejnotów”. Prosi o Śabalę i proponuje wymianę: najpierw sto tysięcy krów, potem coraz większe oferty, czternaście tysięcy słoni zdobionych złotem, osiemset złotych rydwanów z czterema białymi końmi, jedenaście tysięcy szlachetnych koni, a w końcu kro młodych krów wraz z nieograniczonymi klejnotami i złotem. Waszisztha wielokrotnie odmawia, oświadczając, że Śabala jest jego klejnotem, bogactwem i samym życiem, nierozerwalną jak sława z prawym człowiekiem. Swoją odmowę opiera na zależności ofiarnej: ofiary hawja i kawja, utrzymanie agnihotry, bali i homy, a nawet skuteczność swaha/waszat i gałęzie wiedzy mają polegać na Śabali. Rozdział kończy się wzburzeniem Wiśwamitry, ujawniając zderzenie etyczne między królewskim przyswajaniem popieranym przez arthę a stewardem ascezy i rytuału popieranym przez dharmę.
Verse 1
एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन ।विदधे कामधुक्कामान्यस्य यस्य यथेप्सितम् ॥१॥
Tak zwrócona przez Wasiṣṭhę, Śabalā, krowa spełniająca życzenia, obdarzyła każdą osobę tym, czego pragnęła, dokładnie tak, jak każda chciała.
Verse 2
इक्षून्मधूं स्तथा लाजान्मैरेयांश्च वरासनान् ।पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचां स्तथा ॥२॥
Przyniesiono trzcinę cukrową, miód i prażone ziarno, wraz z trunkiem māireya w pięknych naczyniach, wyborne napoje i potrawy wielu rodzajów.
Verses 3-4
उष्णाढ्यस्योदनस्यात्र राशयः पर्वतोपमाः ।मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च ॥३॥नानास्वादुरसानां च षाडबानां तथैव च ।भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः ॥४॥
Sterty gorącego ryżu wysokie jak góry, smakowite potrawy, przyprawy i obfitość jogurtu, różnego rodzaju zupy, tysiące naczyń w pełni napełnionych jadłem o wszystkich sześciu smakach i przygotowania z trzciny cukrowej zostały rozdane.
Verse 5
सर्वमासीत्सुसन्तुष्ठं हृष्टपुष्टजनायुतम् ।विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेनाभितर्पितम् ॥५॥
O Rama, cała armia Wiśwamitry, usatysfakcjonowana przez Wasziszthę, stała się w pełni zadowolona, pełna ludzi najedzonych i radosnych.
Verse 6
विश्वामित्रोऽपि राजर्षिर्हृष्टः पुष्टस्तदाभवत् ।सान्तःपुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहितः ॥६॥
Wtedy nawet król Wiśwamitra, królewski mędrzec, stał się zadowolony i usatysfakcjonowany, wraz ze swymi szlachetnymi żonami, w towarzystwie braminów i kapłanów.
Verse 7
सामात्यो मन्त्रिसहितस्सभृत्यः पूजितस्तदा ।युक्तः परमहर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥७॥
Tak uhonorowany wraz z doradcami, ministrami i sługami, on pełen wielkiej radości przemówił do Wasziszthy te słowa.
Verse 8
पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन् पूजार्हेण सुसत्कृतः ।श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद ॥८॥
O Braminie, godzien uwielbienia, uczciłeś mnie należną czcią i głębokim szacunkiem. O mistrzu mowy, słuchaj, głoszę moją prośbę.
Verse 9
गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम ।रत्नं हि भगवन्नेतद्रत्नहारी च प्रार्थिवः ॥९॥तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज ।
Niech Śabalā zostanie mi dana za sto tysięcy krów. Czcigodny panie, ona jest klejnotem, a król jest poszukiwaczem klejnotów. Dlatego, o dwukrotnie zrodzony, daj mi Śabalę, zgodnie z prawem dharmy ona należy do mnie.
Verse 10
एवमुक्तस्तु भगवान्वसिष्ठो मुनिसत्तमः ।विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम् ॥१०॥
Gdy Wiśwamitra tak mówił, czczony Wasiṣṭha, najwybitniejszy wśród mędrców i niezłomny w dharmie, odpowiedział królowi.
Verse 11
नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम् ।राजन् दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य च ॥११॥
O Królu, nie oddam Śabali, nie za setki tysięcy krów, ani nawet za setki kroci krów, ani za sterty srebra.
Verse 12
न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिन्दम ।शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा ॥१२॥
O pogromco wrogów, nie jest słuszne, aby została ona oddzielona od mojej opieki; dla mnie Śabalā jest wieczna, jak sława jest nierozłączna z człowiekiem opanowanym i sprawiedliwym.
Verse 13
अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च ।आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च ॥१३॥
Od niej zależą ofiary dla bogów i przodków, samo źródło utrzymania, rytuały agnihotra, a także ofiary bali i homa.
Verse 14
स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधा स्तथा ।आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशयः ॥१४॥
O królewski mędrcu, inwokacje 'svāhā' i 'vaṣaṭ', oraz różnorodne dyscypliny wiedzy, zaprawdę wszystko to zależy od niej; co do tego nie ma wątpliwości.
Verse 15
सर्वस्वमेतत्सत्येन मम तुष्टिकरी सदा ।कारणैर्बहुभी राजन्न दास्ये शबलां तव ॥१५॥
Prawdziwie, ona jest moim wszystkim i zawsze źródłem mojej szczęśliwości; dlatego z wielu powodów, o Królu, nie oddam ci Śabali.
Verse 16
वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु विश्वामित्रोऽब्रवीत्ततः ।संरब्धतरमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥१६॥
Gdy Wasiṣṭha przemówił w ten sposób, Wiśwāmitra, biegły w mowie, wtedy odpowiedział słowami pełnymi skrajnego i wzburzonego gniewu.
Verse 17
हैरण्यकक्ष्याग्रैवेयान् सुवर्णाङ्कुशभूषितान् ।ददामि कुञ्जरांस्तेषां सहस्राणि चतुर्दश ॥१७॥
Obdarzę ich czternastoma tysiącami słoni, opatrzonych złotymi pasami i ozdobami na szyi, oraz przyozdobionych złotymi ostrzegaczami.
Verse 18
हैरण्यानां रथानां च श्वेताश्वानां चतुर्युजाम् ।ददामि ते शतान्यष्टौ किङ्किणीकविभूषितान् ॥१८॥
I dam ci osiemset złotych rydwanów, przyozdobionych dzwoneczkami, każdy zaprzężony w cztery białe konie.
Verse 19
हयानां देशजातानां कुलजानां महौजसाम् ।सहस्रमेकं दश च ददामि तव सुव्रत ॥१९॥
O mędrcu o szlachetnych ślubowaniach, dam ci jedenaście tysięcy potężnych koni, szlachetnie hodowanych i urodzonych w znakomitych krainach.
Verse 20
नानावर्णविभक्तानां वयस्स्थानां तथैव च ।ददाम्येकां गवां कोटिं शबला दीयतां मम ॥२०॥
Dam jeden krotny krów, młodych i wyróżniających się wieloma kolorami. Niech Śabalā zostanie mi przekazana.
Verse 21
यावदिच्छसि रत्नं वा हिरण्यं वा द्विजोत्तम ।तावद्ददामि तत्सर्वं शबला दीयतां मम ॥२१॥
O najlepszy z braminów, cokolwiek klejnotów lub złota pragniesz, tyle wszystkiego ci dam. Niech Śabalā zostanie mi przekazana.
Verse 22
एवमुक्तस्तु भगवान् विश्वामित्रेण धीमता ।न दास्यामीति शबलां प्राह राजन् कथञ्चन ॥२२॥
Tak zapytany przez mądrego Wiśwamitrę, czcigodny odpowiedział: O Królu, nie oddam Śabali, pod żadnym pozorem.
Verse 23
एतदेव हि मे रत्नमेतदेव हि मे धनम् ।एतदेव हि सर्वस्वमेतदेव हि जीवितम् ॥२३॥
To bowiem jest moim klejnotem, to jest moim bogactwem. To jest moją całością, to jest moim samym życiem.
Verse 24
दर्शश्च पूर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणाः ।एतदेव हि मे राजन् विविधाश्च क्रियास्तथा ॥२४॥
O Królu, dzięki niej wypełniam moje rytuały Darśa i Purnamasa, moje ofiary z odpowiednimi darami oraz wiele innych świętych obrzędów.
Verse 25
अदोमूलाः क्रियास्सर्वा मम राजन्न संशयः ।बहुना किं प्रलापेन न दास्ये कामदोहिनीम् ॥२५॥
O Królu, wszystkie moje rytuały mają w niej swoje źródło, co do tego nie ma wątpliwości. Po co tyle słów? Nie oddam krowy spełniającej życzenia.
The dilemma is whether sacred, ritual-enabling property (Śabalā/Kāmadhenu) can be claimed or purchased through royal power and wealth. Viśvāmitra frames the cow as a “jewel” subject to kingly right, while Vasiṣṭha asserts an ethical boundary: Śabalā is integral to his ritual life and cannot be alienated by exchange, even for vast material compensation.
The dialogue teaches that dharma is not reducible to price or force: some goods are constitutive of spiritual duty and social order. Vasiṣṭha’s argument makes ritual stewardship a form of responsibility rather than ownership-for-sale, and it critiques artha-driven entitlement when it overrides the integrity of yajña and learned tradition.
The sarga emphasizes cultural institutions rather than a single geography: the āśrama space of Vasiṣṭha, the etiquette of atithi-satkāra (hospitality), and the Vedic sacrificial system (agnihotra, dārśa–pūrṇamāsa, havya/kavya, svāhā/vāṣaṭ). These serve as the chapter’s primary “landmarks” for mapping epic culture.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.