Opening the text

अयोध्यानगरवर्णनम् (Description of Ayodhya and the Ikshvaku Royal Setting)
बालकाण्ड
Sarga 5 umacnia dynastyczne i geograficzne fundamenty eposu: począwszy od Prajāpati/Manu i starożytnej linii zwycięskich królów, łączy suwerenność z rasą Ikṣvāku i z samym powstaniem narracji Rāmāyaṇy. Kośala znajduje się nad brzegami rzeki Sarayū, a Ayodhyā, tradycyjnie założona przez Manu, jest przedstawiona jako wzorcowa stolica, mierzona w jojanach, rozplanowana z szerokimi arteriami i wyróżniająca się porządkiem obywatelskim, dobrobytem i wyrafinowaniem. Jej poetyka miejska kataloguje silne fortyfikacje (fosę i wały), bramy i targowiska, rzemieślników i kupców, pałace i klejnotami przyozdobione rezydencje, dźwiękowe pejzaże muzyczne, ogrody i gaje mango, oraz obfite zapasy. Podkreśla również zdyscyplinowaną sferę wojenną: tysiące mahārathów biegłych w łucznictwie i walce leśnej, obok uczonego, przestrzegającego rytuałów ludu, znającego Wedy i Wedāṅgi, szczodrego, prawdomównego i oddanego prawdzie. Rozdział wieńczy umieszczenie króla Daśarathy w tym idealnym otoczeniu obywatelsko-moralnym, czyniąc z Ayodhyā przestrzenną emanację dharmicznej władzy.
Verse 1
. सर्वा पूर्वमियं येषामासीत्कृत्स्ना वसुन्धरा ।प्रजापतिमुपादाय नृपाणां जयशालिनाम् ॥१॥
W dawnych czasach cała ta ziemia należała do zwycięskich królów, począwszy od Prajāpatiego (Manu) i jego rodu.
Verse 2
येषां स सगरो नाम सागरो येन खानितः ।षष्टिः पुत्रसहस्राणि यं यान्तं पर्यवारयन् ॥२॥
Wśród nich był król o imieniu Sagara, przez którego ocean został wykopy, i sześćdziesiąt tysięcy synów otaczało go, gdykolwiek wyruszał w drogę.
Verse 3
इक्ष्वाकूणामिदं तेषां राज्ञां वंशे महात्मनाम् ।महदुत्पन्नमाख्यानं रामायणमिति श्रुतम् ॥३॥
Z rodu wielkodusznych królów rasy Ikszwaku powstała ta potężna opowieść, słynna na świecie jako Ramajana.
Verse 4
तदिदं वर्तयिष्यामि सर्वं निखिलमादितः ।धर्मकामार्थसहितं श्रोतव्यमनसूयया ॥४॥
Dlatego teraz przedstawię całe to opowiadanie od samego początku, epos obejmujący dharmę, arthę i kamę, i należy go słuchać bez znajdowania błędów czy uprzedzeń.
Verse 5
कोसलो नाम मुदितस्स्फीतो जनपदो महान् ।निविष्टस्सरयूतीरे प्रभूतधनधान्यवान् ॥५॥
Istniało wielkie królestwo o nazwie Kosala, radosne i kwitnące, położone na brzegach rzeki Saraju, obfite w bogactwo i zboże.
Verse 6
अयोध्या नाम नगरी तत्रासील्लोकविश्रुता ।मनुना मानवेन्द्रेण या पुरी निर्मिता स्वयम् ॥६॥
W tej krainie stało miasto o nazwie Ajodhja, słynne wśród ludzi, zbudowane przez samego Manu, pana ludzkości.
Verse 7
आयता दश च द्वे च योजनानि महापुरी ।श्रीमती त्रीणि विस्तीर्णा सुविभक्तमहापथा ॥७॥
To wielkie miasto miało dwanaście dżodżan długości i trzy dżodżany szerokości, wspaniałe, z wielkimi drogami rozłożonymi w uporządkowanych dzielnicach.
Verse 8
राजमार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिता ।मुक्तपुष्पावकीर्णेन जलसिक्तेन नित्यशः ॥८॥
Błyszczała ona swą wielką królewską drogą, szeroką i dobrze ułożoną, usypaną świeżymi kwiatami i nieustannie skrapianą wodą.
Verse 9
तां तु राजा दशरथो महाराष्ट्रविवर्धनः ।पुरीमावासयामास दिवं देवपतिर्यथा ॥९॥
W tym mieście król Daśaratha, który pomnażał pomyślność swego wielkiego królestwa, mieszkał tak, jak pan bogów mieszka w niebie.
Verse 10
कवाटतोरणवतीं सुविभक्तान्तरापणाम् ।सर्वयन्त्रायुधवतीमुपेतां सर्वशिल्पिभिः ॥१०॥
Miała łukowate bramy z drzwiami panelowymi i dobrze urządzone wewnętrzne targowiska; była zaopatrzona w wszelkiego rodzaju przyrządy i oręż, utrzymywana przez rzemieślników każdego kunsztu.
Verse 11
सूतमागधसम्बाधां श्रीमतीमतुलप्रभाम् ।उच्चाट्टालध्वजवतीं शतघ्नीशतसङ्कुलाम् ॥११॥
Pełna była bardów i strażników rodowodów, kwitnąca i o niezrównanym blasku; miała wzniosłe budynki przyozdobione flagami i była zapełniona setkami śataghnī, obrońnych pocisków.
Verse 12
वधूनाटकसङ्घैश्च संयुक्तां सर्वतः पुरीम् ।उद्यानाम्रवणोपेतां महतीं सालमेखलाम् ॥१२॥
Wielkie miasto było wypełnione zewsząd gromadami tancerek i aktorów; obfitowało w ogrody i gaje mango, i było szeroko opasane jakby pasem drzew śāla.
Verse 13
दुर्गगम्भीरपरिघां दुर्गामन्यैर्दुरासदाम् ।वाजिवारणसम्पूर्णां गोभिरुष्ट्रैः खरैस्तथा ॥१३॥
Było to miasto-twierdza o silnych obwarowaniach i głębokiej fosie, trudne dla innych do podejścia; było wypełnione końmi i słoniami, a także bydłem, wielbłądami i mułami.
Verse 14
सामन्तराजसङ्घैश्च बलिकर्मभिरावृताम् ।नानादेशनिवासैश्च वणिग्भिरुपशोभिताम् ॥१४॥
Było zapełnione sąsiednimi wasalskimi królami niosącymi daniny i ofiary, i przyozdobione przez kupców mieszkających tam z wielu krain.
Verse 15
प्रासादै रत्नविकृतैः पर्वतैरुपशोभिताम् ।कूटागारैश्च सम्पूर्णामिन्द्रस्येवामरावतीम् ॥१५॥
Jak Amarāvatī Indry lśniło, przyozdobione góropodobnymi pałacami wysadzanymi drogimi kamieniami, i wypełnione wzniosłymi rezydencjami.
Verse 16
चित्रामष्टापदाकारां नरनारीगणैर्युताम् ।सर्वरत्नसमाकीर्णां विमानगृहशोभिताम् ॥१६॥
Cudowna na widok, rozplanowana jak plansza aṣṭāpada, wypełniona tłumami mężczyzn i kobiet, usiana wszelkiego rodzaju klejnotami, i przyozdobiona wieżowymi wielopiętrowymi pałacami.
Verse 17
गृहगाढामविच्छिद्रां समभूमौ निवेशिताम् ।शालितण्डुलसम्पूर्णामिक्षुकाण्डरसोदकाम् ॥१७॥
Gęsto wypełnione domami, nie pozostawiając nieużywanej przestrzeni, zbudowane na równym gruncie; obfitowało w ryż i drobne zboża, a jego woda była słodka jak sok trzcinowy.
Verse 18
दुन्दुभीभिर्मृदङ्गैश्च वीणाभिः पणवैस्तथा ।नादितां भृशमत्यर्थं पृथिव्यां तामनुत्तमाम् ॥१८॥
Dźwięczało głośno i niezwykle bębnami dundubhī, mṛdaṅgami, vīṇāmi i paṇavami; na ziemi to miasto było niezrównane.
Verse 19
विमानमिव सिद्धानां तपसाधिगतं दिवि ।सुनिवेशितवेश्मान्तां नरोत्तमसमावृताम् ॥१९॥
Jak niebiański wiman osiągnięty przez siddhów poprzez ascezę w przestworzach, miała doskonale uporządkowane rzędy domów i była zamieszkana przez najszlachetniejszych z ludzi.
Verses 20-22
ये च बाणैर्न विध्यन्ति विविक्तमपरापरम् ।शब्दवेध्यं च विततं लघुहस्ता विशारदाः ॥२०॥सिंहव्याघ्रवराहाणां मत्तानां नर्दतां वने ।हन्तारो निशितैश्शस्त्रैर्बलाद्बाहुबलैरपि ॥२१॥तादृशानां सहस्रैस्तामभिपूर्णां महारथैः ।पुरीमावासयामास राजा दशरथस्तदा ॥२२॥
To miasto było wypełnione tysiącami maharathów, szybkich w ręku i doświadczonych, którzy nie przebijali strzałą tego, kto był samotny i bezbronny, i którzy potrafili uderzyć, śledząc dźwięk podczas pościgu za uciekającym wrogiem. W lesie potrafili zabić, używając ostrych broni i samej siły swoich ramion, ryczące lwy, tygrysy i dziki oszalałe w rui. W takiej Ajodhji król Daśaratha wtedy mieszkał i panował.
Verse 23
तामग्निमद्भिर्गुणवद्भिरावृतांद्विजोत्तमैर्वेदषडङ्गपारगैः ।सहस्रदैस्सत्यरतैर्महात्मभिर्महर्षिकल्पै ऋषिभिश्च केवलैः ॥
To miasto było wypełnione wybitnymi dwukrotnie urodzonymi: strażnikami świętych ognisk, cnotliwymi i biegłymi w Wedach i sześciu naukach pomocniczych, hojnymi w wielkich darach, oddanymi prawdzie, wielkodusznymi i podobnymi do maharszów: mędrcami o wyjątkowej czystości.
Rather than a single dilemma, the sarga presents a normative action-model: the construction and maintenance of a capital whose prosperity, security, learning, and restraint embody rājadharma—culminating in Daśaratha’s residence as the rightful ruler within that ordered civic space.
The chapter implies that dharma is institutional and environmental: a righteous city is not only wealth-bearing but also disciplined—fortified yet cultured, militarily capable yet ethically bounded, and sustained by truth, charity, and Vedic learning.
Kośala on the Sarayū and the famed city of Ayodhyā are central; culturally, the passage highlights planned highways and markets, fortified moats, ritual fire practice, Veda–Vedāṅga scholarship, and courtly arts (music, dance, architecture) as markers of a mature civilization.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.