
सगरपुत्राणां रसातलगमनम् · The Descent of Sagara’s Sons and the Wrath of Kapila
बालकाण्ड
Ta sarga splata boską radę w dynastyczną wyprawę. Przerażeni devowie udają się do Brahmy, który objawia to, co jest przeznaczone: rozdarcie ziemi i nieuchronne zniszczenie synów Sagary, gdyż ziemię podtrzymuje Vāsudeva w formie Kapili, a ich występek spotka gniew Kapili. Brahmā nakazuje, by poszukiwania złodzieja konia kontynuowano poprzez wznowienie wykopalisk. Sześćdziesiąt tysięcy synów Sagary zstępuje w stronę Rasātali i napotyka cztery diggajas, Virūpākṣę (wschód), Mahāpadmę (południe), Saumanasę (zachód) i Bhadrę (północ), górę przypominające słonie dźwigające ziemię. Trzęsienia ziemi wyjaśniane są jako ruch głowy takiego nosiciela w święte dni. Po oddaniu czci każdemu strażnikowi, kopią w kierunku północno-wschodnim i odnajdują Kapilę, utożsamianego z wiecznym Vāsudevą, oraz ofiarnego konia pasącego się niedaleko. Błędnie biorąc Kapilę za złodzieja, rzucają się na niego z narzędziami i bronią, oskarżają go i wywołują jego gniew. Przez wypowiedź Kapili zostają sprowadzeni do popiołu, a rozdział kończy się surową lekcją o błędnym rozpoznaniu, ofiarnej pilności i niebezpieczeństwie adharmy wobec urzeczywistnionej istoty.
Verse 1
. देवतानां वचश्श्रुत्वा भगवान्वै पितामहः ।प्रत्युवाच सुसन्त्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान् ॥१॥
Usłyszawszy słowa bogów - przerażonych i zdezorientowanych przez przytłaczającą siłę przeznaczenia - Błogosławiony Dziadek, Brahma, odpowiedział im.
Verse 2
यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः ।कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम् ॥२॥तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यन्ति नृपात्मजाः ।
Ta cała ziemia należy do mądrego Vāsudevy; przybierając postać Kapili, nieustannie podtrzymuje on ziemię. Ogniem jego gniewu spaleni zostaną synowie króla.
Verse 3
पृथिव्याश्चापि निर्भेदोऽदृष्ट एव सनातनः ॥३॥सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम् ।
Od czasów odwiecznych rozpad ziemi był przez los przeznaczony; tak samo i zagłada synów Sagary, tych, którym nie było sądzone długie życie.
Verse 4
पितामहवचश्श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिन्दम ॥४॥देवाः परमसंहृष्टाः पुनर्जग्मुर्यथागतम् ।
O pokonujący wrogów, usłyszawszy słowa Dziadka, Brahmy, bogowie, trzydziestu trzech w liczbie, wielce uradowani powrócili tą samą drogą, którą przybyli.
Verse 5
सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम् ॥५॥पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वनः ।
Gdy szlachetni synowie Sagary rozszczepiali ziemię, powstał dźwięk przypominający huk gromu.
Verse 6
ततो भित्वा महीं सर्वे कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ॥६॥सहिता स्सगरास्सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन् ।
Wtedy, po rozdarciu ziemi i wykonaniu czcigodnego obejścia, wszyscy synowie Sagary razem zwrócili się do ojca tymi słowami.
Verses 7-8
परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिताः ॥७॥देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नराः ।न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च ॥८॥किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम् ।
Ten wpis powtarza relację synów: spustoszyli ziemię i zabili wiele istot, lecz nie znaleźli ani konia, ani złodzieja, i proszą Sagarę o przemyślaną decyzję.
Verse 9
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तमः ॥९॥समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन ।
O Raghunandano, usłyszawszy te słowa swoich synów, król Sagara, najprzodniejszy wśród królów, odpowiedział, obudzony w sobie gniewem.
Verse 10
भूयः खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम् ॥१०॥अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ ।
Drążcie ponownie - niech będzie z wami dobrze - rozcinając powierzchnię ziemi; znalazłszy tego, kto ukradł konia, wróćcie, gdy wasz cel zostanie spełniony.
Verse 11
पितुर्वचनमासाद्य सगरस्य महात्मनः ॥११॥षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन् ।
Przyjąwszy rozkaz swego ojca Sagary, wielkiego ducha, jego sześćdziesiąt tysięcy synów ruszyło pospiesznie ku Rasatali, świata podziemnego.
Verse 12
खन्यमाने ततस्तस्मिन् ददृशुः पर्वतोपमम् ॥१२॥दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम् ।
Gdy wykopali dalej w tym regionie, ujrzeli Wirupakszę, słonia kierunków, wielkością górę przypominającego, który podtrzymywał ziemię.
Verse 13
सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन ॥१३॥शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागजः ।
O radości rodu Raghu, potężny słoń Wirupakksa niósł na swojej głowie całą ziemię wraz z jej górami i lasami.
Verse 14
यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः ॥१४॥खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तदाभवेत् ।
O Rāmo z rodu Kakutsthów, gdy w pewne święte dni ten potężny słoń, zmęczony i szukający odpoczynku, potrząsa swoją głową, wtedy ziemia drży i powstaje trzęsienie.
Verse 15
तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम् ॥१५॥मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम् ।
O Rāma, oddając cześć temu potężnemu słoniowi, strażnikowi kierunku świata, wykonali wokół niego pradakṣiṇā; następnie, rozrywając ziemię, zstąpili do Rasātali.
Verses 16-17
ततः पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः ॥१६॥दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम् ।महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम् ॥१७॥शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम् ।
Wtedy, przebijwszy region wschodni, ponownie przedarli się do kierunku południowego. Tam ujrzeli potężnego słonia Mahāpadmę, o wielkiej duszy, rozległego jak góra, dźwigającego ziemię na swojej głowie, i ogarnął ich najwyższy podziw.
Verse 18
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः ॥१८॥षष्टिः पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम् ।
Następnie, sześćdziesiąt tysięcy synów wielkiego Sagary, po pełnym szacunku wykonaniu pradakṣiṇā, przebiło się do regionu zachodniego.
Verse 19
पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम् ॥१९॥दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबलाः ।
A także w kierunku zachodnim owi potężni bohaterowie ujrzeli słonia kierunkowego Saumanasę, olbrzymiego, niczym góra.
Verse 20
तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम् ।खनन्त स्समुपक्रान्ता दिशं हैमवतीं ततः ॥२०॥
Po dokonaniu prawobieżnego obejścia go i zapytaniu o jego zdrowie, ruszyli dalej, wciąż kopiąc, w kierunku północnym, zwróconym ku Himālajom.
Verse 21
उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम् ॥२१॥भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम् ।
O najlepszy z Raghu, w kierunku północnym ujrzeli Bhadrę, śnieżnobiałego, dźwigającego tę ziemię swoją pomyślną postacią.
Verse 22
समालभ्य तत स्सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ॥२२॥षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम् ।
Wtedy wszyscy oni, owe sześćdziesiąt tysięcy synów, po dotknięciu go i prawobieżnym obejściu, przebili się przez powierzchnię ziemi i posuwali dalej.
Verse 23
ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम् ॥२३॥रोषादभ्यखनन् सर्वे पृथिवीं सगरात्मजाः ।
Następnie, udawszy się do słynnego kierunku północno-wschodniego, wszyscy synowie Sagary, pogniewani, zaczęli kopać w ziemi.
Verses 24-25
ते तु सर्वे महात्मानो भीमवेगा महाबलाः ॥२४॥ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम् ।हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरतः ॥२५॥प्रहर्षमतुलं प्राप्तास्सर्वे ते रघुनन्दन ।
Wszyscy ci wielkoduszni, szybcy i potężni synowie Sagary ujrzeli tam Kapilę, wiecznego Vāsudevę, a blisko niego konia tego boskiego istnienia pasącego się, i wszyscy poczuli niewysłowioną radość, o Raghunandana.
Verses 26-27
ते तं हयवरं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणाः ॥२६॥खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधराः ।अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन् ॥२७॥
Rozpoznawszy najlepszego z koni, z oczami zaburzonymi przez gniew, rzucili się naprzód w furii, niosąc łopaty i pługi oraz trzymając drzewa i kamienie, krzycząc: Stój! Stój!
Verse 28
अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञीयं हृतवानसि ।दुर्मेधस्त्वं हि सम्प्राप्तान् विद्धि नस्सगरात्मजान् ॥२८॥
Ukradłeś naszego ofiarnego konia przeznaczonego na jadźnię. O ty o przewrotnym umyśle, wiedz, że my, którzy tu przybyliśmy, jesteśmy synami Sagary.
Verse 29
श्रुत्वा तु वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन ।रोषेण महताऽऽविष्टो हुङ्कारमकरोत्तदा ॥२९॥
Usłyszawszy ich słowa, Kapila, o Raghunandano, ogarnięty wielkim gniewem, wówczas wydał groźny dźwięk 'hum'.
Verse 30
ततस्तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना ।भस्मराशीकृतास्सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः ॥३०॥
Następnie, o Kakutstho, wszyscy synowie Sagary zostali zamienieni w stosy popiołu przez tego wielkodusznego Kapilę, którego moc była niezmierna.
The pivotal action is the sons of Sagara accusing Kapila of stealing the sacrificial horse and rushing to attack without verification; the dilemma centers on whether ritual urgency justifies suspicion and violence, especially toward an ascetic figure.
The sarga teaches that adharma rooted in anger and misrecognition can destroy even powerful agents; true discernment (viveka) and reverence toward realized beings are integral to sustaining both ritual purpose and moral order.
Rasātala and the northeast digging route are emphasized, along with the cosmological ‘landmarks’ of the four diggajas (Virūpākṣa, Mahāpadma, Saumanasa, Bhadra) and the etiological explanation of earthquakes linked to their movement on sacred days.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.