
सिद्धाश्रमात् शोणातटं प्रस्थानम् · Departure from Siddhāśrama and the Invitation to Janaka’s Yajña (Bow of Mithilā)
बालकाण्ड
Sarga 31 przechodzi od spełnionej misji w Siddhāśramie do podróży na północ w stronę Mithili. Rāma i Lakṣmaṇa spędzają noc zadowoleni i radośni, wykonują poranne rytuały i formalnie oferują się jako chętni wykonawcy polecenia mędrca, ucieleśniając zdyscyplinowaną służbę w ramach ascetycznego i ofiarnego porządku. Zgromadzeni ṛṣis ogłaszają nadchodzącą, najwyższą sprawiedliwą jadźńę króla Janaki w Mithili i zapraszają Rāmę, aby ujrzał niezwykły „łuk-klejnot”. Jest on opisywany jako straszliwy i niewypowiedzianie potężny, niegdyś darowany przez dewy na zgromadzeniu ofiarnym; jest jednak całkowicie niedostępny, dewy, gandharwowie, asurowie, rākṣasowie, a nawet potężni królowie i książęta nie mogą go naciągnąć ani nawet podnieść. Łuk jest również przedstawiany jako konsekrowany owoc ofiary, czczony w pałacu Janaki perfumami, pastą z sandału, kadzidłem i agaru, co oznacza go jako królewski insygnia i przedmiot rytualny. Viśvāmitra wyrusza z ṛṣisami po pożegnaniu z bóstwami leśnymi; ptaki i zwierzęta podążają za nimi, dopóki nie zostaną odesłane. O zachodzie słońca zatrzymują się na brzegu rzeki Śoṇā, gdzie mędrcy kąpią się, rozpalają ognie i zasiadają z Viśvāmitrą, a ciekawe pytanie Rāmy o bujny region przygotowuje kolejne etiologiczne opowiadanie.
Verse 1
अथ तां रजनीं तत्र कृतार्थौ रामलक्ष्मणौ ।ऊषतुर्मुदितौ वीरौ प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥१॥
Wtedy tam Rama i Laksmana, spełniwszy swój cel, spędzili noc; owi dwaj bohaterowie radowali się, a ich serca wewnętrznie się ucieszyły.
Verse 2
प्रभातायां तु शर्वर्यां कृतपौर्वाह्णिकक्रियौ ।विश्वामित्रमृषींश्चान्यान् सहितावभिजग्मतुः ॥२॥
Gdy noc zamieniła się w świt, dwaj bracia po wykonaniu porannych obrzędów wspólnie podeszli do Wiśwamitry i innych mędrców.
Verse 3
अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं ज्वलन्तमिव पावकम् ।ऊचतुर्मधुरोदारं वाक्यं मधुरभाषिणौ ॥३॥
Po złożeniu pokłonu najznakomitszemu mędrcowi, jaśniejącemu jak ogień, dwaj słodko mówiący bracia zwrócili się do niego słowami łagodnymi i szlachetnymi.
Verse 4
इमौ स्म मुनिशार्दूल किङ्करौ समुपस्थितौ ।आज्ञापय यथेष्टं वै शासनं करवाव किम् ॥४॥
O tygrysie wśród mędrców, my dwaj stajemy przed tobą jako twoi słudzy. Rozkazuj nam według swojej woli, jaki rozkaz mamy wykonać?
Verse 5
एवमुक्ता स्ततस्ताभ्यां सर्व एव महर्षयः ।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य रामं वचनमब्रुवन् ॥५॥
Tak zapytani przez owych dwoje, wszyscy wielcy mędrcy, stawiając Wiśwamitrę na czele, przemówili te słowa do Ramy.
Verse 6
मैथिलस्य नरश्रेष्ठ जनकस्य भविष्यति ।यज्ञः परमधर्मिष्ठस्तस्य यास्यामहे वयम् ॥६॥
O najwybitniejszy z ludzi, Dżanaka, król Mithili, ma odbyć najszlachetniejszą ofiarę; do tej jaźni pójdziemy.
Verse 7
त्वं चैव नरशार्दूल सहास्माभिर्गमिष्यसि ।अद्भुतं धनुरत्नं च तत्र तद्रष्टुमर्हसि ॥७॥
I ty również, o tygrysie wśród ludzi, pójdziesz z nami; tam będziesz godzien ujrzeć ten cudowny klejnot wśród łuków.
Verse 8
तद्धि पूर्वं नरश्रेष्ठ दत्तं सदसि दैवतैः ।अप्रमेयबलं घोरं मखे परमभास्वरम् ॥८॥
Ten łuk bowiem, o najlepszy z ludzi, został dawno temu ofiarowany przez bogów na zgromadzeniu ofiarnym, straszliwy, o niewypowiedzianej mocy i najjaśniejszy podczas obrzędu.
Verse 9
नास्य देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः ।कर्तुमारोपणं शक्ता न कथञ्चन मानुषाः ॥९॥
Ani bogowie, ani gandharwowie, ani asurowie, ani rakszasy, ani nawet ludzie, nie są w żaden sposób zdolni naciągnąć tego łuku.
Verse 10
धनुषस्तस्य वीर्यं तु जिज्ञासन्तो महीक्षितः ।न शेकुरारोपयितुं राजपुत्रा महाबलाः ॥१०॥
Pragnąc wypróbować moc tego łuku, królowie i potężni książęta nie zdołali go nawet podnieść, by naciągnąć cięciwę.
Verse 11
तद्धनुर्नरशार्दूल मैथिलस्य महात्मनः ।तत्र द्रक्ष्यसि काकुत्स्थ यज्ञं चाद्भुतदर्शनम् ॥११॥
Ów łuk, o najlepszy z ludzi, o potomku Kakutsthy, ujrzysz tam, łuk wielkiego duchem króla Mithili, a także ofiarę cudowną do oglądania.
Verse 12
तद्धि यज्ञफलं तेन मैथिलेनोत्तमं धनुः ।याचितं नरशार्दूल सुनाभं सर्वदैवतैः ॥१२॥
Albowiem ten wyborny łuk, mocny w swoim centrum, został otrzymany przez króla Maithila jako owoc jadźni, upragniony i darowany przez wszystkich bogów.
Verse 13
आयागभूतं नृपतेस्तस्य वेश्मनि राघव ।अर्चितं विविधैर्गन्धैर्धूपैश्चागरुगन्धिभिः ॥१३॥
O Raghavo, w pałacu owego króla łuk jest czczony jako przedmiot najwyższego kultu, uwielbiany licznymi perfumami, kadzidłami i pachnącym agaru.
Verse 14
एवमुक्त्वा मुनिवरः प्रस्थानमकरोत्तदा ।सर्षिसङ्घ स्सकाकुत्स्थः आमन्त्र्य वनदेवताः ॥१४॥
Tak rzekłszy, najwybitniejszy z mędrców wyruszył wtedy w drogę, w towarzystwie zgromadzenia widzów i księcia Kakutsthy, po pożegnaniu bóstw lasu.
Verse 15
स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि सिद्वस्सिद्धाश्रमादहम् ।उत्तरे जाह्नवीतीरे हिमवन्तं शिलोच्चयम् ॥१५॥
Niech wasze pomyślność trwa. Mój cel jest osiągnięty; z tego Siddhaśramu udaję się do Himawan, wyniosłej góry, na północnym brzegu Dżahnavi.
Verse 16
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा सिद्धाश्रममनुत्तमम् ।उत्तरां दिशमुद्दिश्य प्रस्थातुमुपचक्रमे ॥१६॥
Następnie, okrążywszy z czcią nieprzewyższony Siddhaśrama, zaczęli swoją podróż, wyznaczając kurs w kierunku północnym.
Verse 17
तं प्रयान्तं मुनिवरमन्वयादनुसारिणम् ।शकटीशतमात्रं तु प्रायेण ब्रह्मवादिनाम् ॥१७॥
Gdy najwybitniejszy mędrzec wyruszał naprzód, wykładacze Wed podążali za nim, blisko sto wozów sług towarzyszyło procesji.
Verse 18
मृगपक्षिगणाश्चैव सिद्धाश्रमनिवासिनः ।अनुजग्मुर्महात्मानं विश्वामित्रं महामुनिम् ॥१८॥निवर्तयामास ततः पक्षिसङ्घान् मृगानपि ।
Nawet stada zwierząt i chmary ptaków mieszkających w Siddhaśramie podążały za wielkodusznym mędrcem Wiśwamitrą, potężnym munim; wtedy on odesłał z powrotem kompanie ptaków oraz zwierząt.
Verse 19
ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे ।वासं चक्रुर्मुनिगणाः शोणाकूले समाहिताः ॥१९॥
Po przebyciu długiej drogi, gdy słońce wisiało nisko, zgromadzone gromady mędrców, spokojni i uważni, zatrzymali się na brzegu rzeki Śony.
Verse 20
तेऽस्तं गते दिनकरे स्नात्वा हुतहुताशनाः ।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य निषेदुरमितौजसः ॥२०॥
Gdy słońce zaszło, ci mężowie o wielkiej świetności obmyli się, złożyli ofiary w świętym ogniu, a następnie usiedli, stawiając Wiśvamitrę na czele jako wyraz czci.
Verse 21
रामोऽपि सहसौमित्रिर्मुनीं स्तानभिपूज्य च ।अग्रतो निषसादाथ विश्वामित्रस्य धीमतः ॥२१॥
Rama również, wraz z Saumitrim (Lakszmaną), złożył należną cześć tym mędrcom; następnie usiadł przed mądrym Wiśwamitrą.
Verse 22
अथ रामो महातेजाः विश्वामित्रं महामुनिम् ।पप्रच्छ नरशार्दूलः कौतूहलसमन्वितः ॥२२॥
Wtedy Rama, promienny, tygrys wśród ludzi, pełen szczerej ciekawości, zapytał wielkiego mędrca Wiśwamitrę.
Verse 23
भगवन् कोऽन्वयं देशस्समृद्धवनशोभितः ।श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥२३॥
O Błogosławiony, jakie jest pochodzenie i prawdziwe znaczenie tej krainy, tak pięknej i przyozdobionej kwitnącymi lasami? Pragnę usłyszeć o niej; niech pomyślność będzie twoim udzialem, opowiedz mi całą prawdę w pełni.
Verse 24
चोदितो रामवाक्येन कथयामास सुव्रतः ।तस्य देशस्य निखिलमृषिमध्ये महातपाः ॥२४॥
Nakłoniony słowami Ramy, ów wielki asceta, niezłomny w swoich ślubach, opowiedział pośród riszich całą historię tej krainy.
The pivotal action is voluntary submission to dharmic command: Rāma and Lakṣmaṇa explicitly present themselves as ‘servants’ ready to execute Viśvāmitra’s orders, framing power as accountable service rather than autonomous prowess.
Sacred authority is validated through ritual and restraint: the bow’s greatness is not a spectacle of strength alone but a sign of yajña-born legitimacy, teaching that extraordinary capability must be approached through reverence, discipline, and rightful context.
Siddhāśrama (as an accomplished sacred mission-site), the northern bank of Jahnavī (Gaṅgā) and Himavanta (directional pilgrimage frame), and the Śoṇā riverbank (sunset rites and encampment) function as a mapped itinerary linking ascetic space to Mithilā’s royal-ritual culture.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.