
ताटकावधः (The Slaying of Tāṭakā)
बालकाण्ड
W Sardze 26, po otrzymaniu rozkazu od Wiśwamitry, Rama wyjaśnia powody swojego posłuszeństwa: aby uczcić polecenie Daszarathy, aby słuchać nauk Kauśiki oraz aby działać na rzecz dobra publicznego, chroniąc krowy i braminów oraz zapewniając pomyślność królestwa. Następnie scena przenosi się do bitwy: dźwięk cięciwy łuku Ramy ogłasza jego gotowość, wstrząsa lasem i wyciąga Tatakę na zewnątrz. Ujrzawszy jej przerażającą postać, Rama najpierw proponuje powściągliwe działanie, obezwładnienie zamiast zabicia, powołując się na to, że jest ona „chroniona z racji bycia kobietą”, i dążąc do złamania jej siły i mobilności. Jednak Tataka eskaluje walkę za pomocą raksasickiej magii: oślepiających chmur kurzu, gradów głazów, znikania i zmieniania kształtu. Wiśwamitra gani nie na miejscu współczucie i ostrzega, że zmierzch daje takim istotom moc. Rama wykazuje umiejętność trafiania na słuch, powstrzymuje jej atak i ostatecznie zabija ją strzałą przebijającą pierś, gdy ta uderza jak piorun. Dewaty pod przewodnictwem Indry chwalą Ramę i nakłaniają Wiśwamitrę, by obdarował tak godnego księcia boską bronią. Z nadejściem wieczora grupa rozbija obóz w lesie, który został uwolniony od klątwy, a Wiśwamitra z miłością błogosławi Ramę, planując wyruszyć o świcie do swojego aśramu.
Verse 1
मुनेर्वचनमक्लीबं श्रुत्वा नरवरात्मजः ।राघवः प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रत्युवाच दृढव्रतः ॥१॥
Usłyszawszy męskie i niezłomne słowa mędrca, Raghowa, syn najwybitniejszego z ludzi, stanął ze złożonymi dłońmi i odpowiedział, stały w swojej przysiędze.
Verse 2
पितुर्वचननिर्देशात्पितुर्वचनगौरवात् ।वचनं कौशिकस्येति कर्तव्यमविशङ्कया ॥२॥
Ponieważ jest to rozkaz mojego ojca, z szacunku dla jego słowa, i ponieważ jest to polecenie Kausiki, to musi być wykonane bez wahania.
Verse 3
अनुशिष्टोऽस्म्ययोध्यायां गुरुमध्ये महात्मना ।पित्रा दशरथेनाहं नावज्ञेयं हि तद्वचः ॥३॥
W Ajodhji, w obecności starszych i nauczycieli, zostałem pouczony przez mego wielkodusznego ojca Daśarathę; zaprawdę, jego słowo nie może być lekceważone.
Verse 4
सोऽहं पितुर्वचश्श्रुत्वा शासनाद्ब्रह्मवादिनः ।करिष्यामि न सन्देहस्ताटकावधमुत्तमम् ॥४॥
Usłyszawszy słowa mego ojca i w posłuszeństwie wobec rozkazu mędrca znającego Brahman, zabiję Tāṭakī - nie ma wątpliwości.
Verse 5
गोब्राह्मणहितार्थाय देशस्यास्य सुखाय च ।तव चैवाप्रमेयस्य वचनं कर्तुमुद्यतः ॥५॥
Dla dobra krów i braminów oraz dla szczęścia tej krainy, jestem gotowy wypełnić twoje słowo, o o niezmierzonej mocy.
Verse 6
एवमुक्त्वा धनुर्मध्ये बध्वा मुष्टिमरिन्दमः ।ज्याशब्दमकरोत्तीव्रं दिशश्शब्देन नादयन् ॥६॥
Tak rzekłszy, niszczyciel wrogów zacisnął pięść na środku łuku i wydał gwałtowny dźwięk cięciwy, sprawiając, że wszystkie strony świata rozbrzmiały tym odgłosem.
Verse 7
तेन शब्देन वित्रस्तास्ताटकावनवासिनः ।ताटका च सुसंक्रुद्धा तेन शब्देन मोहिता ॥७॥
Na ten dźwięk mieszkańcy lasu Tāṭakī przerażeni zostali; a sama Tāṭakī, wściekła, również została poruszona tym odgłosem.
Verse 8
तं शब्दमभिनिध्याय राक्षसी क्रोधमूर्छिता ।श्रुत्वा चाभ्यद्रवद्वेगाद्यतश्शब्दो विनिस्सृतः ॥८॥
Rozmyślając o tym dźwięku, rakszasi, przepełniona wściekłością, usłyszawszy go, rzuciła się szybko w kierunku, z którego dźwięk ten się wydobył.
Verse 9
तां दृष्ट्वा राघवः क्रुद्धां विकृतां विकृताननाम् ।प्रमाणेनातिवृद्धां च लक्ष्मणं सोऽभ्यभाषत ॥९॥
Ujrzawszy ją, gniewną, zniekształconą, o zniekształconej twarzy i ogromnej postawie, Raghava zwrócił się do Lakszmany.
Verse 10
पश्य लक्ष्मण यक्षिण्या भैरवं दारुणं वपुः ।भिद्येरन् दर्शनादस्या भीरूणां हृदयानि च ॥१०॥
Spójrz, Lakszmano, zobacz przerażającą, groźną postać tej Jakszi; na sam jej widok pękałyby serca nawet bojaźliwych.
Verse 11
एनां पश्य दुराधर्षां मायाबलसमन्विताम् ।विनिवृत्तां करोम्यद्य हृतकर्णाग्रनासिकाम् ॥११॥
Zobacz ją, trudną do zaatakowania, obdarzoną siłą czarów. Dzi sprawię, by się cofnęła, odcinając jej uszy i koniec nosa.
Verse 12
न ह्येनामुत्सहे हन्तुं स्त्रीस्वभावेन रक्षिताम् ।वीर्यं चास्यां गतिं चापि हनिष्यामीति मे मतिः ॥१२॥
Nie pragnę jej zabić, gdyż jest chroniona przez samą naturę bycia kobietą. Moim zdaniem zniszczę jej potęgę i jej zdolność poruszania się.
Verse 13
एवं ब्रुवाणे रामे तु ताटका क्रोधमूर्छिता ।उद्यम्य बाहू गर्जन्ती राममेवाभ्यधावत ॥१३॥
Gdy Rama tak przemawiał, Tataka, przepełniona gniewem, uniosła swoje ramiona i, rycząc, ruszyła prosto na Ramę.
Verse 14
विश्वामित्रस्तु ब्रह्मर्षिर्हुङ्कारेणाभिभर्त्स्यताम् ।स्वस्ति राघवयोरस्तु जयं चैवाभ्यभाषत ॥१४॥
Brahmarsi Wiswamitra zagroził jej głośnym okrzykiem i oznajmił: 'Niech pomyślność i zwycięstwo będą udziałem obu Ragawów.'
Verse 15
उद्धून्वाना रजो घोरं ताटका राघवावुभौ ।रजोमोहेन महता मुहूर्तं सा व्यमोहयत् ॥१५॥
Wzbijając straszliwą chmurę kurzu, Tataka omamiła obu Ragawów na krótką chwilę tym wielkim złudzeniem zrodzonym z kurzu.
Verse 16
ततो मायां समास्थाय शिलावर्षेण राघवौ ।अवाकिरत्सुमहता ततश्चुक्रोध राघवः ॥१६॥
Wtedy, uciekając się do magii, zasypała obu Ragawów potężnym deszczem kamieni; widząc to, Rama zapłonął gniewem.
Verse 17
शिलावर्षं महत्तस्याश्शरवर्षेण राघवः ।प्रतिहत्योपधावन्त्याः करौ चिच्छेद पत्रिभिः ॥१७॥
Ragawa odparł jej potężny deszcz kamieni deszczem strzał; a gdy ona ruszyła na niego, on odciął jej obie dłonie ostrymi pociskami.
Verse 18
ततश्छिन्नभुजां श्रान्तामभ्याशे परिगर्जतीम् ।सौमित्रिरकरोत्क्रोधाद्धृतकर्णाग्रनासिकाम् ॥१८॥
Wtedy, gdy ona stała blisko rycząc, wyczerpana z odciętymi ramionami, Saumitri w gniewie odciął końce jej uszu i nosa.
Verse 19
कामरूपधरा सद्यः कृत्वा रूपाण्यनेकशः ।अन्तर्धानं गता यक्षी मोहयन्तीव मायया ॥१९॥अश्मवर्षं विमुञ्चन्ती भैरवं विचचार ह ।
Ta Jakszi, zdolna przybierać dowolną postać, natychmiast zmieniła kształty i zniknęła, omamiając ich magią, i błąkała się, zsyłając przerażający deszcz kamieni.
Verse 20
ततस्तावश्मवर्षेण कीर्यमाणौ समन्ततः ॥२०॥दृष्ट्वा गाधिसुतश्श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ।
Wtedy, widząc tamtych dwóch zasypywanych ze wszystkich stron deszczem kamieni, sławny syn Gadhiego przemówił tymi słowami.
Verse 21
अलं ते घृणया राम पापैषा दुष्टचारिणी ॥२१॥यज्ञविघ्नकरी यक्षी पुरावर्धति मायया ।
Dość litości, o Rama. Ta Jakszi jest grzeszna i przewrotna; ona przeszkadza ofiar i będzie tylko silniejsza dzięki swojej magii.
Verse 22
वध्यतां तावदेवैषा पुरा सन्ध्या प्रवर्तते ॥२२॥रक्षांसि सन्ध्याकालेषु दुर्धर्षाणि भवन्ति वै ।
Niech ona zostanie zabita niezwłocznie, zanim nadejdzie zmierzch, gdyż demony stają się niezwyciężone podczas zmierzchu.
Verse 23
इत्युक्तस्तु तदा यक्षी अश्मवृष्ट्याभिवर्षतीम् ॥२३॥दर्शयन् शब्दवेधित्वं तां रुरोध स सायकैः ।
Tak zwrócony, Rama wykazał się swą umiejętnością celowania jedynie po dźwięku i swymi strzałami powstrzymał Jakszi, gdy ta zsyłała deszcz kamieni.
Verse 24
सा रुद्धा शरजालेन मायाबलसमन्विता ॥२४॥अभिदुद्राव काकुत्स्थं लक्ष्मणं च विनेदुषी ।
Powstrzymana siecią strzał, ta demonica, obdarzona magicznymi mocami, ruszyła z rykiem na Ramę i Lakszmanę.
Verse 25
तामापतन्तीं वेगेन विक्रान्तामशनीमिव ॥२५॥शरेणोरसि विव्याथ सा पपात ममार च ।
Gdy atakowała z prędkością, niosąc się jak piorun, Rama przeszył jej pierś strzałą; ona upadła i zmarła.
Verse 26
तां हतां भीमसङ्काशां दृष्ट्वा सुरपतिस्तदा ॥२६॥साधु साध्विति काकुत्स्थं सुराश्च समपूजयन् ।
Ujrzawszy, że ta przerażająca demonica została zabita, Indra, pan bogów, oraz inni niebianie uczcili Ramę, wołając: 'Dobrze! Dobrze!'
Verse 27
उवाच परमप्रीत स्सहस्राक्षः पुरन्दरः ॥२७॥सुराश्च सर्वे संहृष्टा विश्वामित्रमथाब्रुवन् ।
Wtedy Purandara, Indra o tysiącu oczu, niezmiernie uradowany, a wszyscy bogowie w radości, przemówili do Wiśwamitry.
Verse 28
मुने कौशिक भद्रं ते सेन्द्रास्सर्वे मरुद्गणाः ॥२८॥तोषिताः कर्मणाऽनेन स्नेहं दर्शय राघवे ।
O mędrcze Kauśika, niech pomyślność będzie twoim udziałem. Wszyscy bogowie, wraz z Indrą i zastępami Marutów, są zadowoleni z tego czynu; okaż swą życzliwość i łaskę Raghowie.
Verse 29
प्रजापतेर्भृशाश्वस्य पुत्रान् सत्यपराक्रमान् ॥२९॥तपोबलभृतो ब्रह्मन् राघवाय निवेदय ।
O Brahmariszi, przedstaw Raghowie synów Prajapatiego Bhrśaśwy, broń, której potęga opiera się na prawdzie i podtrzymywana jest mocą ascezy.
Verse 30
पात्रभूतश्च ते ब्रह्मंस्तवानुगमने धृतः ॥३०॥कर्तव्यं च महत्कर्म सुराणां राजसूनुना ।
O Brahmariszi, on jest godnym przyjmującym, niezłomnym w podążaniu za tobą; i wielkie dzieło dla dobra bogów musi zostać dokonane przez tego księcia.
Verse 31
एवमुक्त्वा सुरास्सर्वे हृष्टा जग्मुर्यथागतम् ॥३१॥विश्वामित्रं पुरस्कृत्य ततस्सन्ध्या प्रवर्तते ।
Tak przemówiwszy, wszyscy bogowie, uradowani, powrócili tam, skąd przybyli; oddając cześć Viśvāmitrze i stawiając go na czele, wtedy nastał zmierzch.
Verse 32
ततो मुनिवरः प्रीतस्ताटकावधतोषितः ॥३२॥मूर्ध्नि राममुपाघ्राय इदं वचनमब्रवीत् ।
Wtedy ów wzniosły mędrzec, zadowolony i usatysfakcjonowany zabiciem Tāṭakī, z miłością pocałował Rāmę w czoło i przemówił tymi słowami.
Verse 33
इहाद्य रजनीं राम वसेम शुभदर्शन ॥३३॥श्वः प्रभाते गमिष्यामस्तदाश्रमपदं मम ।
Tu tej nocy, o Rāmo, piękny i pomyślny na widok, pozostańmy; jutro o świcie udamy się do miejsca mojego pustelni.
Verse 34
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा हृष्टो दशरथात्मजः ॥३४॥उवास रजनीं तत्र ताटकाया वने सुखम् ।
Usłyszawszy słowa Viśvāmitry, syn Daśarathy uradował się i spędził tam noc szczęśliwie w lesie Tāṭakī.
Verse 35
मुक्तशापं वनं तच्च तस्मिन्नेव तदाहनि ॥३५॥रमणीयं विबभ्राज यथा चैत्ररथं वनम् ।
Tego samego dnia las również - uwolniony od klątwy - stał się zachwycający i lśnił jak gaj Caitraratha.
Verse 36
निहत्य तां यक्षसुतां स रामः प्रशस्यमानस्सुरसिद्धसङ्घैः ।उवास तस्मिन्मुनिना सहैव प्रभातवेलां प्रतिबोध्यमानः ॥३६॥
Po zabiciu córki Jakszy, Rāma - chwalony przez zastępy bogów i siddhów - pozostał tam z mędrcem, a o godzinie świtu został przebudzony, by kontynuować podróż.
Rāma confronts the dharma-tension between compassion and protective duty: he initially hesitates to kill Tāṭakā because she is a woman, proposing instead to disable her, but accepts that yajña-protection and public safety require decisive action before dusk.
The chapter teaches calibrated ethics in governance: compassion must be guided by discernment, and kṣātra power is justified when exercised to prevent harm to ritual-social order, under legitimate instruction and with restraint until escalation makes force unavoidable.
The narrative centers on Tāṭakā-vana (a cursed, fearsome forest later described as transformed and charming) and references sandhyā (dusk) as a culturally charged liminal period when hostile forces are believed to intensify.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.