Opening the text

पायसप्रादुर्भावः — The Manifestation of the Divine Payasa and the Avatara Resolution
बालकाण्ड
Sarga 16 łączy kosmiczny zamysł z rytualnym spełnieniem. Viṣṇu/Nārāyaṇa, choć wszechwiedzący, zwraca się do dewów z wyważonymi słowami o tym, jak Rāvaṇa może zostać zniszczony, gdyż błogosławieństwo Brahmā chroni go przed nieludzkimi wrogami, pozostawiając ludzką słabość. Dewowie nakłaniają Viṣṇu, by przyjął ludzkie ciało; On wybiera Daśarathę jako ojca, zgodnie z boskim zamiarem i ofiarą króla o potomstwo. Podczas ofiary z ognia wstaje promienna istota prājāpatya, niosąc złote naczynie ze srebrną pokrywą wypełnione bosko przygotowanym payasa, ogłoszonym jako darzący potomstwem, pomyślnością i zdrowiem. Daśaratha przyjmuje je z czcią, obchodzi istotę i rozdziela między Kauśalyā, Sumitrā i Kaikeyī. Po spożyciu przez królowe wkrótce zachodzą w ciążę, a przywrócony spokój i radość króla są poetycko przyrównane do czczonego w niebie Viṣṇu, kończąc rozdział z rytualną skutecznością jako bezpośrednim źródłem ludzkiej linii awatāry.
Verse 1
ततो नारायणो देवो नियुक्तस्सुरसत्तमै:।जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत्।।।।
Wtedy Pan Nārāyaṇa, poproszony przez najwybitniejszych z bogów, choć już wiedział, przemówił do nich łagodnymi słowami.
Verse 2
उपाय: को वधे तस्य रावणस्य दुरात्मन:।यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम्।।।।
Daj to swoim godnym królowym do spożycia; dzięki nim uzyskasz synów, dla których wykonujesz tę ofiarę, o Królu.”
Verse 3
एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम्।मानुषीं तनुमास्थाय रावणं जहि संयुगे।।।।
Tak zwróceni, wszyscy bogowie odpowiedzieli niezniszczalnemu Wisznu: 'Przyjmij ludzkie ciało i w walce zabij Rawane.'
Verse 4
स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिन्दम ।येन तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा लोककृल्लोकपूर्वज:।।।।
Przez długi czas praktykował intensywne umartwienia, o pogromco wrogów; dzięki temu Brahma, stwórca światów, narodzony przed światami, został zadowolony.
Verse 5
सन्तुष्ट: प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभु:। 04नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात्।।।।अवज्ञाता: पुरा तेन वरदाने हि मानवा:। 105
Zadowolony, Pan nadał temu rakszasie błogosławieństwo: nie będzie miał lęku przed istotami wielu rodzajów, z wyjątkiem ludzi. Gdyż, szukając tego błogosławieństwa, wcześniej gardził ludźmi.
Verse 6
एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।।।
Tak więc, otrzymawszy to błogosławieństwo od Brahmy, stał się arogancki: spustoszył trzy światy i nawet brał kobiety siłą. Dlatego, o spalaczu wrogów, przewidziane jest, że jego śmierć nastąpi z rąk ludzi.
Verse 7
एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।1.16.6।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।1.16.7।।
Tak więc, otrzymawszy to błogosławieństwo od Brahmy, stał się arogancki: spustoszył trzy światy i nawet brał kobiety siłą. Dlatego, o spalaczu wrogów, przewidziane jest, że jego śmierć nastąpi z rąk ludzi.
Verse 8
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान्।पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम्।।।।
Słysząc te słowa bogów, opanowany Wisznu wtedy wybrał króla Dasarathę na swojego ojca.
Verse 9
स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन्काले महाद्युति:।अयजत्पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदन:।।।।
I w tym czasie promienny król, choć bez synów, wykonał putrakamesti, rytuał uzyskania synów, pragnąc potomstwa, on, który był niszczycielem wrogów.
Verse 10
स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम्।अन्तर्धानं गतो देवै: पूज्यमानो महर्षिभि:।।।।
Podjąwszy swoją decyzję, Viṣṇu pożegnał się z Praojcem (Brahmą) i, czczony przez bogów i wielkich mędrców, zniknął z ich oczu.
Verse 11
तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।।।कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।।।
Wtedy z ognia ofiarnego, gdy patron rytuału składał ofiarę, objawiło się wielkie bóstwo o niezrównanym blasku, ogromnej męstwie i potężnej sile.
Verse 12
तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।
Wtedy z ognia ofiarnego, gdy patron rytuału składał ofiarę, objawiło się wielkie bóstwo o niezrównanym blasku, ogromnej męstwie i potężnej sile.
Verse 13
तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।
Wtedy z ognia ofiarnego, gdy patron rytuału składał ofiarę, objawiło się wielkie bóstwo o niezrównanym blasku, ogromnej męstwie i potężnej sile.
Verse 14
तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।
Wtedy z ognia ofiarnego, gdy patron rytuału składał ofiarę, objawiło się wielkie bóstwo o niezrównanym blasku, ogromnej męstwie i potężnej sile.
Verse 15
तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।
Wtedy z ognia ofiarnego, gdy patron rytuału składał ofiarę, objawiło się wielkie bóstwo o niezrównanym blasku, ogromnej męstwie i potężnej sile.
Verse 16
समवेक्ष्याब्रवीद्वाक्यमिदं दशरथं नृपम्।प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप।।।।
Ujrzawszy króla Daśarathę, rzekł: „O Królu, wiedz, że jestem człowiekiem posłanym przez Prajāpatiego, który przybył tutaj.”
Verse 17
तत: परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलि:।भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते।।।।
Wtedy król, składając dłonie w geście szacunku, odpowiedział: „O Błogosławiony Panu, witam cię. Cóż mogę uczynić dla ciebie?”
Verse 18
अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत्।राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया।।।।
Wtedy wysłannik od Prajāpatiego przemówił ponownie: „O Królu, ponieważ czciłeś bogów, osiągnąłeś to dzisiaj.”
Verse 19
इदं तु नृपशार्दूल पायसं देवनिर्मितम्।प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम्।।।।
O tygrysie wśród królów, przyjmij to pāyasa stworzone przez bogów, dające potomstwo, przynoszące pomyślność i wzmacniające zdrowie.”
Verse 20
भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै।तासु त्वं प्राप्स्यसे पुत्रान्यदर्थं यजसे नृप।।।।
Daj to swoim godnym królowym do spożycia; dzięki nim uzyskasz synów, dla których wykonujesz tę ofiarę, o Królu.”
Verse 21
तथेति नृपति: प्रीतश्शिरसा प्रतिगृह्यताम्।पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम्।।।।
Rzekłszy „Niech tak się stanie”, król, uradowany, skłonił głowę w pokorze i przyjął złote naczynie, wypełnione boskim pokarmem darowanym przez bogów.
Verse 22
अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम्।मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम्।।।।
Oddawszy cześć tej cudownej istocie o miłym wyglądzie, on, pełen najwyższej radości, okrążył ją w geście czci.
Verse 23
ततो दशरथ: प्राप्य पायसं देवनिर्मितम्।बभूव परमप्रीत: प्राप्य वित्तमिवाधन:।।।।
Wtedy Daśaratha, otrzymawszy pāyasa stworzone przez bogów, stał się niezmiernie rad, jak człowiek ubogi, który nagle zyskuje bogactwo.
Verse 24
ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम्।संवर्तयित्वा तत्कर्म तत्रैवान्तरधीयत।।।।
Wtedy ta promienna istota, cudowna w postaci, po wykonaniu tego zadania, zniknęła z tego samego miejsca.
Verse 25
हर्षरश्मिभिरुद्योतं तस्यान्त:पुरमाबभौ।शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभि:।।।।
Jego wewnętrzny pałac lśnił, oświetlony promieniami szczęścia, jak jesienne niebo rozświetlone blaskiem uroczywego księżyca.
Verse 26
सोऽन्त:पुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत्।पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मन:।।।।
Wchodząc do wewnętrznego pałacu, rzekł do Kausalji: 'Przyjmij to pajas; jest dla ciebie i daje synów.'
Verse 27
कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्।प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।।।अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।।।
Wtedy król dał połowę pajasu Kausalji; z pozostałej połowy dał jedną połowę Sumitrze. Pragnąc synów, dał Kikeji połowę tego, co zostało; a po ponownym namyśle, władca ziemi dał ostatnią pozostałą część, pajas jak nektar, Sumitrze. Tak król rozdzielił pajas oddzielnie między swoje żony.
Verse 28
कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।
Wtedy król dał połowę pajasu Kausalji; z pozostałej połowy dał jedną połowę Sumitrze. Pragnąc synów, dał Kikeji połowę tego, co zostało; a po ponownym namyśle, władca ziemi dał ostatnią pozostałą część, pajas jak nektar, Sumitrze. Tak król rozdzielił pajas oddzielnie między swoje żony.
Verse 29
कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।
Wtedy król dał połowę pajasu Kausalji; z pozostałej połowy dał jedną połowę Sumitrze. Pragnąc synów, dał Kikeji połowę tego, co zostało; a po ponownym namyśle, władca ziemi dał ostatnią pozostałą część, pajas jak nektar, Sumitrze. Tak król rozdzielił pajas oddzielnie między swoje żony.
Verse 30
तास्त्वेतत्पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमास्स्त्रय:।सम्मानं मेनिरे सर्वां: प्रहर्षोदितचेतस:।।।।
Te trzy szlachetne królowe, otrzymawszy ten pajas od króla, wszystkie poczuły się uhonorowane, ich serca uniosły się radością.
Verse 31
ततस्तु ता: प्राश्य तदुत्तमास्त्रियोमहीपतेरुत्तमपायसं पृथक्।हुताशनादित्यसमानतेजसोऽचिरेण गर्भान्प्रतिपेदिरे तदा।।।।
Wtedy te szlachetne małżonki, każda spożywając swoją porcję najdoskonalszego pajasu króla, wkrótce poczęły, promienne blaskiem jak ogień i słońce.
Verse 32
ततस्तु राजा प्रसमीक्ष्य ता: स्त्रिय:प्ररूढगर्भा: प्रतिलब्धमानस:।बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरि:सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजित:।।।।
Wtedy król, widząc swoje żony z ustalonymi ciążami, odzyskał spokój ducha i stał się radosny, podobnie jak Hari w niebiańskim Tridivie, czczony przez Indrę oraz zastępy siddhów i mędrców.
Verse 33
Słysząc te słowa bogów, opanowany Wisznu wtedy wybrał króla Dasarathę na swojego ojca.
The pivotal action is the selection of a dharmically viable means to end Rāvaṇa’s oppression without violating the boon-structure granted by Brahmā; the resolution is to adopt a human embodiment, aligning divine intervention with lawful cosmic conditions.
The chapter teaches that cosmic justice operates through constraints and proper means (upāya): even omnipotent power is narrated as working through dharma, boon-logic, and ritual order, making ethical process integral to legitimate victory.
The primary cultural landmark is the Vedic yajña setting—especially the sacrificial fire (pāvaka/hutāśana) and the royal antaḥpura—presented as institutional spaces where polity, ritual culture, and divine purpose converge.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.