Sarga 14

Verse 1

अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन्प्राप्ते तुरङ्गमे ।सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत ॥१॥

Wtedy, gdy rok się dopełnił i ofiarny koń powrócił, jadżnia króla rozpoczęła się na północnym brzegu rzeki Saraju.

Verse 2

ऋश्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर्द्विजर्षभाः ।अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ॥२॥

Pod przewodnictwem Ṛśyaśṛngi najwybitniejsi bramini wykonali obrzędy wielkiej ofiary Aśvamedha, mahāyajña tego niezwykle wielkodusznego króla.

Verse 3

कर्म कुर्वन्ति विधिवद्याजका वेदपारगाः ।यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः ॥३॥

Kapłani odprawiający rytuał, w pełni biegli w Wedach, wykonywali obrzędy we właściwej formie, przechodząc przez każdy czyn według reguły i prawa, dokładnie tak, jak nakazują śastry.

Verse 4

प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः ।चक्रुश्च विधिवत्सर्वमधिकं कर्म शास्त्रतः ॥४॥

Po wykonaniu Pravargyi zgodnie z śastra, bramini podobnie przeprowadzili Upasad; i należycie wypełnili wszystkie dodatkowe rytuały, ściśle zgodnie z porządkiem pism świętych.

Verse 5

अभिपूज्य ततो हृष्टास्सर्वे चक्रुर्यथाविधि ।प्रातस्सवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुङ्गवाः ॥५॥

Następnie, po należnym oddaniu czci, wszyscy ci najwybitniejsi mędrcy, radzi w sercu, wykonali, zgodnie z przepisami, obrzędy rozpoczynające się od porannego tłoczenia somy i jej wstępnych rytuałów.

Verse 6

ऐन्द्रश्च विधिवद्दत्तो राजा चाभिषुतोऽनघः ।माध्यन्दिनं च सवनं प्रावर्तत यथाक्रमम् ॥६॥

Część dla Indry została należycie złożona, a nieskalany Soma został wyciśnięty; następnie, we właściwym porządku rytuału, południowa savana odbyła się zgodnie z tradycją.

Verse 7

तृतीयसवनं चैव राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ।चक्रुस्तेशास्त्रतो दृष्ट्वा तथा ब्राह्मणपुङ्गवाः ॥७॥

W ten sam sposób owi wybitni bramini, po dokładnym zbadaniu nakazów śastr, wykonali trzecie wyciskanie Somy dla tego niezwykle szlachetnego króla.

Verse 8

न चाहुतमभूत्तत्र स्खलितं वापि किञ्चन ।दृश्यते ब्रह्मवत्सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे ॥८॥

W tej ofierze nie było żadnego uchybienia w darach, ani żadnego błędu whatsoever; wszystko jawiło się w pełni poparte właściwymi mantrami, i zaprawdę przeprowadzili to bezpiecznie i bez skazy.

Verse 9

न तेष्वहस्सु श्रान्तो वा क्षुधितो वापि दृश्यते ।नाविद्वान्ब्राह्मणस्तत्र नाशतानुचरस्तथा ॥९॥

W owe dni nie widziano nikogo zmęczonego ani głodnego; ani nie było tam żadnego nieuczonego bramina, ani żadnego pozbawionego orszaku stu sług.

Verse 10

ब्राह्मणा भुञ्जते नित्यं नाथवन्तश्च भुञ्जते ।तापसा भुञ्जते चापि श्रमणा भुञ्जतेतथा ॥१०॥

Brachmini jedli nieustannie; tak samo ci, którzy żyli pod opieką pana, a podobnie asce i wyrzekający się śramani również spożywali posiłek.

Verse 11

वृद्धाश्च व्याधिताश्चैव स्त्रियो बालास्तथैव च ।अनिशं भुञ्जमानानां न तृप्तिरुपलभ्यते ॥११॥

Starcy i chorzy, kobiety oraz dzieci podobnie, choć jedli nieustannie, nie znajdowali końca swemu nasyceniu, tak obfite było zaopatrzenie.

Verse 12

दीयतां दीयतामन्नं वासांसि विविधानि च ।इति सञ्चोदितास्तत्र तथा चक्रुरनेकशः ॥१२॥

„Niech będzie dany pokarm, niech będzie dany, i szaty rozmaite również!” Tak zachęcani tam, wykonywali to wielokrotnie i w wielkiej mierze.

Verse 13

अन्नकूटाश्च बहवो दृश्यन्ते पर्वतोपमाः ।दिवसे दिवसे तत्र सिद्धस्य विधिवत्तदा ॥१३॥

Tam, dzień po dniu, wiele stert pożywienia, gór podobnych, można było ujrzeć, przygotowanych zgodnie z właściwą metodą obrzędową.

Verse 14

नानादेशादनुप्राप्ताः पुरुषास्स्त्रीगणास्तथा ।अन्नपानैस्सुविहितास्तस्मिन्यज्ञे महात्मनः ॥१४॥

Mężczyźni i zgromadzenia kobiet, przybyli z wielu krain, zostali obficie zaopatrzeni w jedzenie i napoje na tej ofierze wielkodusznego króla.

Verse 15

अन्नं हि विधिवत्साधु प्रशंसन्ति द्विजर्षभाः ।अहो तृप्ताः स्म भद्रं ते इति शुश्राव राघवः ॥१५॥

Skosztowawszy jedzenia należycie przygotowanego zgodnie z rytuałem, najwybitniejsi bramini chwalili je, mówiąc: O, jesteśmy nasyceni, niech prosperity będzie z tobą! Tak Rāghava usłyszał ich słowa.

Verse 16

स्वलङ्कृताश्च पुरुषा ब्राह्मणान्पर्यवेषयन् ।उपासते च तानन्ये सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥१६॥

Dobrze odziani mężczyźni obsługiwali braminów, podczas gdy inni, noszący lśniące kolczyki z klejnotami, stali obok i im pomagali.

Verse 17

कर्मान्तरे तदा विप्रा हेतुवादान्बहूनपि ।प्राहुश्च वाग्मिनो धीराः परस्परजिगीषया ॥१७॥

Wówczas, w przerwach między obrzędami, wymowni i stateczni umysłem bramini prowadzili wiele uzasadnionych debat, każdy pragnąc przewyższyć drugiego.

Verse 18

दिवसे दिवसे तत्र संस्तरे कुशला द्विजाः ।सर्वकर्माणि चक्रुस्ते यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥१८॥

Dzień po dniu tam, na zgromadzeniu ofiarnym, biegli bramini - pobudzani przez swoich przewodników - wykonywali każdy obrzęd zgodnie z śastrami.

Verse 19

नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नाबहुश्रुतः ।सदस्यास्तस्य वै राज्ञो नावादकुशला द्विजाः ॥१९॥

W tej ofiarnej sali króla nie było asystenta-kapłana nieznającego sześciu pomocniczych nauk, niewiernego swoim ślubom, ubogiego w wiedzę lub niebiegłego w debacie doktrynalnej; ani nie było wśród zgromadzenia żadnych braminów pozbawionych takiej biegłości.

Verses 20-21

प्राप्ते यूपोच्छ्रये तस्मिन्षड्बैल्वाः खादिरास्तथा ।तावन्तो बिल्वसहिताः पर्णिनश्च तथापरे ॥२०॥श्लेष्मातकमयस्त्वेको देवदारुमयस्तथा ।द्वावेव विहितौ तत्र बाहुव्यस्तपरिग्रहौ ॥२१॥

Gdy nadszedł czas ustawienia słupów ofiarnych (jūpa), sześć wzniesiono z drewna bilva i podobnie sześć z drewna khadira; tyle samo ułożono razem z bilva, a jeszcze inne z drewna parṇi. Jeden słup był z drewna śleṣmātaka, a dwa z drewna devadāru; zostały one tam umieszczone w odstępach mierzonych dwoma wyciągniętymi ramionami.

Verse 22

कारितास्सर्व एवैते शास्त्रज्ञैर्यज्ञकोविदैः ।शोभार्थं तस्य यज्ञस्य काञ्चनालङ्कृताऽभवन् ॥२२॥

Wszystkie te przygotowania zostały dokonane przez znawców, znających śastry i biegłych w wykonywaniu jadżni, a by zwiększyć blask tej ofiary, zostały przyozdobione złotem.

Verse 23

एकविंशतियूपास्ते एकविंशत्यरत्नयः ।वासोभिरेकविंशद्भिरेकैकं समलङ्कृताः ॥२३॥

Te dwadzieścia jeden słupów ofiarnych (jūpa), każdy mierzący dwadzieścia jeden aratnis wysokości, zostało pięknie przyozdobionych - każdy słup owinięty własnym materiałem.

Verse 24

विन्यस्ता विधिवत्सर्वे शिल्पिभिस्सुकृता दृढाः ।अष्टाश्रयस्सर्व एव श्लक्ष्णरूपसमन्विताः ॥२४॥

Wszystkie te słupy zostały należycie ustawione zgodnie z zasadami - dobrze wykonane przez wykwalifikowanych rzemieślników, mocne, ośmioboczne i wykończone gładkimi, wyrafinowanymi powierzchniami.

Verse 25

आच्छादितास्ते वासोभिः पुष्पैर्गन्धैश्च भूषिताः ।सप्तर्षयो दीप्तिमन्तो विराजन्ते यथा दिवि ॥२५॥

Pokryte materiałem i przyozdobione kwiatami oraz pachnącymi olejkami, te słupy lśniły wspaniałym blaskiem - jak promienni Siedmiu Ṛṣiowie świecący na niebie.

Verse 26

इष्टकाश्च यथान्यायं कारिताश्च प्रमाणतः ।चितोऽग्निर्ब्राह्मणैस्तत्र कुशलैश्शुल्बकर्मणि ॥२६॥

Tam cegły zostały wykonane zgodnie z właściwą zasadą i dokładną miarą, a ołtarz ogniowy został wyznaczony przez braminów biegłych w śulba - nauce mierzenia i konstruowania za pomocą sznurów.

Verse 27

सचित्यो राजसिंहस्य सञ्चितः कुशलैर्द्विजैः ।गरुडो रुक्मपक्षो वै त्रिगुणोऽष्टादशात्मकः ॥२७॥

Ołtarz tego lwa wśród królów został wzniesiony przez biegłych kapłanów dwukrotnie urodzonych: miał kształt Garuḍy ze złotymi skrzydłami, ułożony w trzech warstwach, składający się z osiemnastu elementów.

Verse 28

नियुक्तास्तत्र पशवस्तत्तदुद्दिश्य दैवतम् ।उरगाः पक्षिणश्चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥२८॥

Tam zwierzęta zostały przydzielone i odłożone dla odpowiednich bóstw; węże i ptaki również zostały należycie zaopatrzone, zgodnie z pismami świętymi.

Verse 29

शामित्रे तु हयस्तत्र तथा जलचराश्च ये ।ऋत्विग्भिस्सर्वमेवैतन्नियुक्तं शास्त्रतस्तदा ॥२९॥

Wtedy, na etapie śāmitra tego obrzędu, koń oraz stworzenia wodne zostały wszystkie należycie związane i ułożone przez kapłanów odprawiających, ściśle zgodnie z pismami świętymi.

Verse 30

पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा ।अश्वरत्नोत्तमं तस्य राज्ञो दशरथस्य च ॥३०॥

Wtedy trzysta zwierząt zostało przywiązanych do słupów ofiarnych, a także najdroższy koń króla Daśarathy - prawdziwy klejnot wśród wierzchowców.

Verse 31

कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः ।कृपाणैर्विशशासैनं त्रिभिः परमया मुदा ॥३१॥

Tam Kauśalya, po oddaniu czci i trzykrotnym obejściu tego konia, przecięła go trzema uderzeniami miecza, z najwyższą rytualną radością.

Verse 32

पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा ।अवसद्रजनीमेकां कौशल्या धर्मकाम्यया ॥३२॥

Wtedy Kauśalya, niezłomna w umyśle i nastawiona na wypełnienie dharmy, spędziła jedną noc przy boku konia ofiarnego.

Verse 33

होताऽध्वर्युस्तथोद्गाता हस्तेन समयोजयन् ।महिष्या परिवृत्त्या च वावातां च तथापराम् ॥३३॥

Kapłani Hotr, Adhwaryu i Udgatra wtedy, przez przepisany dotyk ręki, skierowali Mahiśi, Pariwritti, Wawata i inną kobietę sługę, aby dotknęły i czuwały przy koniu ofiarnym.

Verse 34

पतत्रिणस्तस्य वपा मुद्धृत्य नियतेन्द्रियः ।ऋत्विक्परमसम्पन्नः श्रपयामास शास्त्रतः ॥३४॥

Wtedy kapłan odprawiający rytuał - powściągliwy i w pełni biegły w wiedzy o śastrach - usunął wapę konia i ugotował ją zgodnie z regułą świętych pism.

Verse 35

धूमगन्धं वपायास्तु जिघ्रति स्म नराधिपः ।यथाकालं यथान्यायं निर्णुदन्पापमात्मनः ॥३५॥

O właściwym czasie i we właściwy sposób król wdychał pachnący dym unoszący się z wapy, tym samym odpędzając od siebie grzech zgodnie z regułą.

Verse 36

हयस्य यानि चाङ्गानि तानि सर्वाणि ब्राह्मणाः ।अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत्समन्त्राष्षोडशर्त्विजः ॥३६॥

Szesnastu kapłanów odprawiających rytuał, recytując właściwe mantry, złożyło w ogniu wszystkie członki i części konia, dokładnie tak, jak wymaga tego obrzęd.

Verse 37

प्लक्षशाखासु यज्ञानामन्येषां क्रियते हविः ।अश्वमेधस्य यज्ञस्य वैतसो भाग इष्यते ॥३७॥

W innych ofiarach dar składa się używając gałęzi drzewa plaksza; lecz dla ofiary Aśwamedha przepisana jest część z waitasa (trzciny) zamiast tego.

Verse 38

त्र्यहोऽश्वमेधस्सङ्ख्यातः कल्पसूत्रेण ब्राह्मणैः ।चतुष्टोममहस्तस्य प्रथमं परिकल्पितम् ॥३८॥

Zgodnie z Kalpasutrą rozumianą przez braminów, Aśwamedha jest liczona jako obrzęd trwający trzy dni; jego pierwszy dzień jest ułożony jako Czatusztoma.

Verse 39

उक्थ्यं द्वितीयं संख्यातमतिरात्रं तथोत्तरम् ।कारितास्तत्र बहवो विहिताश्शास्त्रदर्शनात् ॥३९॥

Drugi dzień został ogłoszony dniem Ukthya, a dzień po nim dniem Atiratra; i w tej ofierze wiele dodatkowych rytuałów, nakazanych przez naukę śastry, zostało również wykonanych.

Verse 40

ज्योतिष्टोमायुषी चैवमतिरात्रौ विनिर्मितौ ।अभिजिद्विश्वजिच्चैवमप्तोर्यामो महाक्रतुः ॥४०॥

Tak więc w obrębie Atiratra zostały należycie ustanowione Jyotistoma i Ayusi; i podobnie rytuały Abhijit, Viśvajit oraz Aptoryama, stanowiące wielkie przedsięwzięcie ofiarne, zostały wykonane zgodnie z przepisami.

Verses 41-42

प्राचीं होत्रे ददौ राजा दिशं स्वकुलवर्धनः ।अध्वर्यवे प्रतीचीं तु ब्रह्मणे दक्षिणां दिशम् ॥४१॥उद्गात्रे च तथोदीचीं दक्षिणैषा विनिर्मिता ।हयमेधे महायज्ञे स्वयंभूविहिते पुरा ॥४२॥

Aby pomnożyć swój ród, król Daśaratha ofiarował region wschodni Hotarowi, region zachodni Adhwarju, region południowy Brahmie, a region północny Udgacie. Te ofiary zostały złożone zgodnie z nakazami Brahmy z dawnych czasów.

Verse 43

क्रतुं समाप्य तु तदा न्यायतः पुरुषर्षभः ।ऋत्विग्भ्यो हि ददौ राजा तां धरां कुलवर्धनः ॥४३॥

Wtedy, po należytym zakończeniu ofiary zgodnie z dharmą, król, najlepszy z ludzi i opiekun swego rodu, dał tę samą ziemię jako święty dar kapłanom odprawiającym rytuały.

Verse 44

ऋत्विजस्त्वब्रुवन्सर्वे राजानं गतकल्मषम् ।भवानेव महीं कृत्स्नामेको रक्षितुमर्हति ॥४४॥

Lecz wszyscy kapłani rzekli do króla, teraz oczyszczonego z grzechów: "Ty jeden jesteś godny, by chronić tę całą ziemię."

Verse 45

न भूम्या कार्यमस्माकं न हि शक्तास्स्म पालने ।रतास्स्वाध्यायकरणे वयं नित्यं हि भूमिप ॥४५॥निष्क्रयं किञ्चिदेवेह प्रयच्छतु भवानिति ।

O władco ziemi, nie potrzebujemy ziemi, ani nie jesteśmy zdolni do rządzenia nią. Zawsze jesteśmy oddani studiowaniu i praktykowaniu Wed. Dlatego prosimy, udziel nam tutaj innego wynagrodzenia w zamian.

Verse 46

मणिरत्नं सुवर्णं वा गावो यद्वा समुद्यतम् ।तत्प्रयच्छ नरश्रेष्ठ धरण्या न प्रयोजनम् ॥४६॥

O najlepszy z ludzi, daj nam cenne klejnoty, albo złoto, albo krowy, cokolwiek jest pod ręką; nie mamy potrzeby posiadania ziemi.

Verses 47-48

एवमुक्तो नरपतिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥४७॥गवां शतसहस्राणि दश तेभ्यो ददौ नृपः ।शतकोटीस्सुवर्णस्य रजतस्य चतुर्गुणम् ॥४८॥

Tak zwrócony przez braminów dobrze zaznajomionych z Wedami, król obdarował ich milionem krów, stu krorami złota i czterokrotnością tej ilości w srebrze.

Verse 49

ऋत्विजश्च ततस्सर्वे प्रददुस्सहिता वसु ।ऋश्यशृङ्गाय मुनये वसिष्ठाय च धीमते ॥४९॥

Następnie wszyscy kapłani razem ofiarowali ten majątek mędrcowi Ryśjaśringi i mądrymu Wasiście.

Verse 50

ततस्ते न्यायतः कृत्वा प्रविभागं द्विजोत्तमाः ।सुप्रीतमनसस्सर्वे प्रत्यूचुर्मुदिता भृशम् ॥५०॥

Wtedy ci najwybitniejsi bramini, dokonawszy sprawiedliwego podziału, wszyscy, głęboko zadowoleni w sercu, odpowiedzieli z wielką radością.

Verse 51

ततः प्रसर्पकैभ्यस्तु हिरण्यं सुसमाहितः ।जाम्बूनदं कोटिसंख्यं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ॥५१॥

Następnie, z pełnym skupieniem, ofiarował wtedy braminom zgromadzonym tam złoto dżambunada w ilości jednego kroru.

Verse 52

दरिद्राय द्विजायाथ हस्ताभरणमुत्तमम् ।कस्मैचिद्याचमानाय ददौ राघवनन्दनः ॥५२॥

Wtedy ojciec Raghy, Daśaratha, dał wspaniałą ozdobę dłoni ubogiemu braminowi, który prosił o jałmużnę.

Verse 53

ततः प्रीतेषु नृपतिर्द्विजेषु द्विजवत्सलः ।प्रणाममकरोत्तेषां हर्षपर्याकुलेक्षणः ॥५३॥

Gdy bramini byli zadowoleni, król, zawsze oddany dwukrotnie narodzonym, ukłonił się przed nimi z czcią, a jego oczy drżały z radości.

Verse 54

तस्याशिषोऽथ विधिवद्ब्राह्मणैस्समुदीरिताः ।उदारस्य नृवीरस्य धरण्यां प्रणतस्य च ॥५४॥

Wtedy, gdy ten szczodry bohater wśród ludzi leżał wyprostowany na ziemi, bramini zgodnie z obrzędem wypowiedzieli dla niego błogosławieństwa.

Verse 55

ततः प्रीतमना राजा प्राप्य यज्ञमनुत्तमम् ।पापापहं स्वर्नयनं दुष्करं पार्थिवर्षभैः ॥५५॥

Następnie król, rad w sercu, po pomyślnym zakończeniu tej niezrównanej ofiary, która odpędza grzechy i prowadzi do nieba, trudnej nawet dla najlepszych monarchów, był pełen zadowolenia.

Verse 56

ततोऽब्रवीदृश्यशृङ्गं राजा दशरथस्तदा ।कुलस्य वर्धनं त्वं तु कर्तुमर्हसि सुव्रत ॥५६॥

Wtedy król Daśaratha rzekł do Ryśjaśrngi: O ty o niezłomnych ślubach, jesteś godny, by przynieść wzrost i trwanie mojego rodu.

Verse 57

तथेति च स राजानमुवाच द्विजसत्तमः ।भविष्यन्ति सुता राजंश्चत्वारस्ते कुलोद्वहाः ॥

A ten najlepszy z braminów rzekł do króla: Niech się tak stanie. O Królu, czterech synów, podtrzymujących twój ród, narodzi się tobie.