
ऋष्यशृङ्गानयनम् · Bringing Ṛśyaśṛṅga to Ayodhyā (Bālakāṇḍa, Sarga 11)
बालकाण्ड
Ta sarga kontynuuje dworską narrację Sumantry, przywołując Sanatkumarę jako wcześniejszy autorytet w świętej tradycji. Zapowiada dharmiczny charakter Daśarathy i strategiczne przymierze z linią Anga poprzez Romapadę i Śantę. Odwracając się od proroctwa ku działaniu, Daśaratha konsultuje się z Wasisthą i wraz ze swoimi żonami oraz ministrami udaje się do królestwa Romapady, przekraczając lasy i rzeki. Tam ogląda Rśjaśringę, promiennego ascetycznym blaskiem. Romapada oddaje cześć Daśaracie szczególną gościnnością opartą na przyjaźni, a Rśjaśringa odpowiada czcią, słysząc o ich relacji. Po tygodniu Daśaratha prosi, aby Śanta i jej mąż przybyli do Ajodhji na wielką jadźnię szukając potomstwa i religijnej zasługi. Romapada się zgadza; Rśjaśringa udaje się z Śantą. Daśaratha powraca, wysyła szybkich posłańców, by przygotować Ajodhję, i wkrasta do przystrojonego miasta wśród dętych muszli i bębnów, stawiając bramina na pierwszym miejscu. Wewnętrzne komnaty przyjmują ich zgodnie z szastrową gościnnością, a przybycie Śanty raduje królewskie kobiety, zamykając rozdział udanym rytualno-politycznym sprowadzeniem, które otwiera drogę do jadźni putreśti i narodzin czterech synów.
Verse 1
भूय एव हि राजेन्द्र शृणु मे वचनं हितम् ।यथा स देवप्रवरः कथायामेवमब्रवीत् ॥१॥
"Jeszcze raz, o najlepszy z królów, posłuchaj moich zbawiennych słów, jak ten najznakomitszy wśród dewów mówił w ciągu tej opowieści."
Verse 2
इक्ष्वाकूणां कुले जातो भविष्यति सुधार्मिकः ।राजा दशरथो नाम्ना श्रीमान्सत्यप्रतिश्रवः ॥२॥
W rodzie Ikśwaków narodzi się król wielkiej prawości, imieniem Daśaratha, sławny i promienny, wierny danemu słowu.
Verse 3
अङ्गराजेन सख्यं च तस्य राज्ञो भविष्यति ।कन्या चास्य महाभागा शान्ता नाम भविष्यति ॥३॥
Zawrze przyjaźń z królem Angi, a temu królowi urodzi się najbardziej szczęśliwa córka o imieniu Śāntā.
Verse 4
पुत्रस्तु सोऽङ्गराजस्य रोमपाद इति श्रुतः ।तं स राजा दशरथो गमिष्यति महायशाः ॥४॥
Syn króla Angi jest znany jako Romapada; do niego uda się słynny król Daszaratha.
Verse 5
अनपत्योऽस्मि धर्मात्मन् शान्ताभर्ता मम क्रतुम् ।आहरेत त्वयाज्ञप्तस्सन्तानार्थं कुलस्य च ॥५॥
O sprawiedliwy, jestem bezdzietny. Poleć Ryśjaśryndze, mężowi Śānty, aby wykonał mój rytuał ofiarny dla potomstwa i trwania mojego rodu.
Verse 6
श्रुत्वा राज्ञोऽथ तद्वाक्यं मनसा स विचिन्त्य च ।प्रदास्यते पुत्रवन्तं शान्ताभर्तारमात्मवान् ॥६॥
Usłyszawszy słowa króla i rozmyślając o nich w swoim sercu, mądry Romapāda postanowił wysłać męża Śānty, Ryśjaśryngę, tego, który może dać synów.
Verse 7
प्रतिगृह्य च तं विप्रं स राजा विगतज्वरः ।आहरिष्यति तं यज्ञं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥७॥
Gdy przyjął bramina Ryśjaśryngę, król, którego wewnętrzny niepokój został rozproszony, przystąpił do odbycia świętej ofiary, z sercem pełnym radości.
Verses 8-9
तं च राजा दशरथो यष्टुकामः कृताञ्जलिः ।ऋश्यशृङ्गं द्विजश्रेष्ठं वरयिष्यति धर्मवित् ॥८॥यज्ञार्थं प्रसवार्थं च स्वर्गार्थं च नरेश्वरः ।लभते च स तं कामं द्विजमुख्याद्विशांपतिः ॥९॥
Król Daśaratha, władca ludu i znawca dharmy, pragnący odbyć ofiarę, złożywszy dłonie w geście czci, poprosiłby Ryśjaśringę, najznakomitszego wśród braminów, o błogosławieństwo odbycia ofiary dla otrzymania potomstwa i osiągnięcia nieba. Król spełniłby to pragnienie dzięki owemu najwybitniejszemu braminowi.
Verse 10
पुत्राश्चास्य भविष्यन्ति चत्वारोऽमितविक्रमाः ।वंशप्रतिष्ठानकरास्सर्वलोकेषु विश्रुताः ॥१०॥
"Czterech synów o niezmiernym męstwie narodzi się jemu, utrwalając fundament dynastii i słynących we wszystkich światach."
Verse 11
एवं स देवप्रवरः पूर्वं कथितवान्कथाम् ।सनत्कुमारो भगवान्पुरा देवयुगे प्रभुः ॥११॥
Tak oto w dawnych czasach, w boskiej epoce, Bhagawán Sanatkumára, najwybitniejszy wśród istot niebiańskich i wszechmocny, opowiedział tę świętą opowieść.
Verse 12
स त्वं पुरुषशार्दूल तमानय सुसत्कृतम् ।स्वयमेव महाराज गत्वा सबलवाहनः ॥१२॥
Dlatego, o tygrysie wśród ludzi, o wielki królu, udaj się osobiście ze swymi wojskami i rydwanami, i sprowadź go z należną czcią.
Verse 13
अनुमान्य वसिष्ठं च सूतवाक्यं निशम्य च ।सान्तःपुरस्सहामात्यः प्रययौ यत्र स द्विजः ॥१३॥
Usłyszawszy słowa woźnicy i uzyskawszy zgodę Wasiszthy, król wyruszył w towarzystwie swych królowych i ministrów do miejsca, gdzie przebywał ten bramin.
Verse 14
वनानि सरितश्चैव व्यतिक्रम्य शनैश्शनैः ।अभिचक्राम तं देशं यत्र वै मुनिपुङ्गवः ॥१४॥
Przekraczając lasy i rzeki, krok po kroku, dotarł do krainy, gdzie mieszkał ten najwybitniejszy z mędrców.
Verse 15
आसाद्य तं द्विजश्रेष्ठं रोमपादसमीपगम् ।ऋषिपुत्रं ददर्शादौ दीप्यमानमिवानलम् ॥१५॥
Gdy dotarł na miejsce, w pobliżu Romapady, ujrzał najpierw syna mędrca, najwybitniejszego wśród braminów, lśniącego jak ogień.
Verse 16
ततो राजा यथान्यायं पूजां चक्रे विशेषतः ।सखित्वात्तस्य वै राज्ञः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥१६॥
Wtedy król Romapada, zgodnie z obyczajem, złożył mu szczególne honory i ofiary. Rad w sercu z przyjaźni z tym królem, przyjął go z oddaną gościnnością.
Verse 17
रोमपादेन चाख्यातमृषिपुत्राय धीमते ।सख्यं सम्बन्धकं चैव तदा तं प्रत्यपूजयत् ॥१७॥
Romapada wyjaśnił wtedy mądremu synowi mędrca więzy przyjaźni i pokrewieństwa, a on z kolei należnie uczcił Daśarathę.
Verse 18
एवं सुसत्कृतस्तेन सहोषित्वा नरर्षभः ।सप्ताष्टदिवसान्राजा राजानमिदमब्रवीत् ॥१८॥
Tak oto, uczczony przez niego i przebywszy tam, król, najlepszy wśród ludzi, po siedmiu lub ośmiu dniach rzekł te słowa do króla Romapady.
Verse 19
शान्ता तव सुता राजन् सह भर्त्रा विशांपते ।मदीयनगरं यातु कार्यं हि महदुद्यतम् ॥१९॥
O królu, władco ludu, niech twoja córka Śántá przybędzie do mego miasta wraz z mężem, albowiem podjęto wielki obrzęd.
Verse 20
तथेति राजा संश्रुत्य गमनं तस्य धीमतः ।उवाच वचनं विप्रं गच्छ त्वं सह भार्यया ॥२०॥
„Niech tak się stanie”, rzekł król; wyrażając zgodę na odejście tego mędrca, zwrócił się do bramina: „Idź, ty, wraz ze swą żoną.”
Verse 21
ऋषिपुत्रः प्रतिश्रुत्य तथेत्याह नृपं तदा ।स नृपेणाभ्यनुज्ञातः प्रययौ सह भार्यया ॥२१॥
Wtedy syn mędrca wyraził zgodę, mówiąc do króla: „Niech tak się stanie”; i otrzymawszy pozwolenie króla, odszedł wraz ze swą żoną.
Verse 22
तावन्योन्याञ्जलिं कृत्वा स्नेहात्संश्लिष्य चोरसा ।ननन्दतुर्दशरथो रोमपादश्च वीर्यवान् ॥२२॥
Wtedy owaj dwaj, Daśaratha i dzielny Romapāda, złożyli sobie nawzajem ukłon ze złożonymi dłońmi, uściskali się serce przy sercu z miłością i radowali się.
Verse 23
ततस्सुहृदमापृच्छ्य प्रस्थितो रघुनन्दनः ।पौरेभ्यः प्रेषयामास दूतान्वै शीघ्रगामिनः ॥२३॥
Następnie, pożegnawszy swego przyjaciela, ozdoba rodu Raghu wyruszył w drogę i wysłał szybkich posłańców do mieszkańców miasta.
Verse 24
क्रियतां नगरं सर्वं क्षिप्रमेव स्वलङ्कृतम् ।धूपितं सिक्तसम्मृष्टं पताकाभिरलङ्कृतम् ॥२४॥
Niech całe miasto niezwłocznie zostanie pięknie przystrojone, okadzone kadzidłem, skropione wodą i dokładnie oczyszczone, oraz udekorowane chorągwiami i flagami.
Verse 25
ततः प्रहृष्टाः पौरास्ते श्रुत्वा राजानमागतम् ।तथा प्रचक्रुस्तत्सर्वं राज्ञा यत्प्रेषितं तदा ॥२५॥
Wtedy mieszkańcy miasta, uradowani na wieść o przybyciu króla, niezwłocznie wykonali wszystko, co król wówczas rozkazał.
Verse 26
ततस्स्वलङ्कृतं राजा नगरं प्रविवेश ह ।शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः पुरस्कृत्य द्विजर्षभम् ॥२६॥
Wtedy król wszedł do pięknie przystrojoniego miasta wśród dźwięków konch i bębnów, stawiając na czele najznakomitszego z braminów.
Verse 27
ततः प्रमुदितास्सर्वे दृष्ट्वा तं नागरा द्विजम् ।प्रवेश्यमानं सत्कृत्य नरेन्द्रेणेन्द्रकर्मणा ॥२७॥
Wtedy wszyscy mieszkańcy miasta radowali się, widząc tego bramina wprowadzanego z czcią przez króla, którego czyny były jak czyny Indry.
Verse 28
अन्तःपुरं प्रवेश्यैनं पूजां कृत्वा च शास्त्रतः ।कृतकृत्यं तदात्मानं मेने तस्योपवाहनात् ॥२८॥
Po wprowadzeniu go do wewnętrznego pałacu i okazaniu mu czci zgodnie z zasadami pism świętych, król uważał się za wypełnionego, gdyż udało mu się sprowadzić go tutaj.
Verse 29
अन्तःपुरस्त्रियस्सर्वाश्शान्तां दृष्ट्वा तथागताम् ।सह भर्त्रा विशालाक्षीं प्रीत्यानन्दमुपागमन् ॥२९॥
Wszystkie kobiety z wewnętrznego pałacu, widząc szerokooką Śāntę przybywającą w ten sposób wraz ze swym mężem, zostały napełnione radosną miłością.
Verse 30
पूज्यमाना च ताभिस्सा राज्ञा चैव विशेषतः ।उवास तत्र सुखिता कञ्चित्कालं सहर्त्विजा ॥३०॥
Uczczona przez te kobiety, a szczególnie przez króla, przebywała tam szczęśliwie przez pewien czas wraz z kapłanem ofiarnym.
The pivotal action is Daśaratha’s dhārmic procurement of Ṛśyaśṛṅga for a progeny-oriented sacrifice: he seeks Vasiṣṭha’s consent, approaches Romapāda with propriety, and requests Śāntā and her husband respectfully—balancing royal necessity with ritual ethics and inter-kingly friendship.
The chapter presents kingship as successful when aligned with śāstra and relational ethics: legitimate aims (such as dynastic continuity) must be pursued through consent, hospitality, and reverence toward brahminical authority, rather than coercion—linking political action to moral order.
Cultural landmarks include Ayodhyā’s civic ritual of reception (city decoration, perfuming, flags, conches and drums), the antaḥpura as a space of formal welcome, and the journey motif across forests and rivers—marking a transition from alliance diplomacy to public ceremonial integration of the sage into the capital.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.