Arthashastra Adhyaya 15
DharmasthiyaAdhyaya 1519 Sutras

Adhyaya 15

Rozdział 3.15 czyni wymianę podległą regulacjom: egzekwuje sprzedaż i zwroty z jasnymi terminami oraz środkami zaradczymi, uznając jednak klęskę żywiołową, poważną wadę i przymus jako podstawy sprawiedliwej ulgi, rozszerzając tę samą logikę antyfraudową na transakcje małżeńskie. Przekształca prywatne umowy w publiczne, egzekwowalne przez sąd zobowiązania (dostarczyć/zaakceptować). Stosuje zróżnicowane, ograniczone czasem okna zwrotów, aby ograniczyć strategiczne wypieranie się umów. Tworzy specjalne zasady dla towarów psujących się/atipātika, aby zapobiec marnotrawstwu i nadużyciom. Uznaje siłę wyższą (rāja-cora-agni-udaka) i nieużyteczność wynikającą z poważnej wady (bahuguṇahīna) jako granice karania. Traktuje sprzedaże w stanie przymusu (ārtakṛta) z umiarkowaną ulgą, a nie mechanicznymi karami. W małżeństwie karze ukrywanie ukrytych wad (aupaśāyika) i nakazuje zwrot śulka/strīdhana. Makroefekt: stabilizuje handel (Kośa) i wzmacnia zaufanie do orzecznictwa, pośrednio wspierając zdolności Durga i Daṇḍa.

Recitation with translationArthashastra 3.15

Sutras

Sutra 1

विक्रीय पण्यमप्रयच्छतो द्वादशपणो दण्डः अन्यत्र दोषोपनिपाताविषह्येभ्यः ॥

Jeśli po sprzedaży towarów ktoś ich nie dostarczy, grzywna wynosi dwanaście paṇas, z wyjątkiem sytuacji, gdy (niedostarczenie wynika z) wady, klęski lub okoliczności nie do przezwyciężenia.

Sutra 2

पण्यदोषो दोषः ॥

Wada w towarze jest (istotną) 'wadą'.

Sutra 3

राजचोराग्न्युदकबाध उपनिपातः ॥

Przeszkoda ze strony króla, złodziei, ognia lub wody, to jest 'klęska/nieszczęście' (upanipāta).

Sutra 4

बहुगुणहीनमार्तकृतं वाविषह्यम् ॥

Nagła i dotkliwa utrata wielu istotnych cech lub zasobów, albo udręka spowodowana chorobą, uważana jest za okoliczność nie do przezwyciężenia (aviṣahya).

Sutra 5

वैदेहकानामेकरात्रमनुशयः कर्षकाणां त्रिरात्रं गोरक्षकाणां पञ्चरात्रम् ॥

Dla vaidehaków okres odstąpienia od umowy lub skruchy wynosi jedną noc; dla rolników trzy noce; dla pasterzy bydła pięć nocy.

Sutra 6

व्यामिश्राणामुत्तमानां च वर्णानां वृत्तिविक्रये सप्तरात्रम् ॥

Dla osób o mieszanym statusie oraz dla wyższych varṇ, przy sprzedaży lub przeniesieniu środków utrzymania (vṛtti), okres anuśaya wynosi siedem nocy.

Sutra 7

आतिपातिकानां पण्यानां अन्यत्राविक्रेयमित्यवरोधेनानुशयो देयः ॥

W przypadku towarów łatwo psujących się lub krytycznych, gdy nabywca ogranicza sprzedawcę, określając, że nie mogą być sprzedane gdzie indziej, należy przyznać okres anuśaya, czyli okno odstąpienia.

Sutra 8

तस्यातिक्रमे चतुर्विंशतिपणो दण्डः पण्यदशभागो वा ॥

Jeśli ów (przepisany okres lub limit) zostanie przekroczony, kara wynosi dwadzieścia cztery panas lub jedną dziesiątą wartości towarów.

Sutra 9

क्रीत्वा पण्यमप्रतिगृह्णतो द्वादशपणो दण्डः अन्यत्र दोषोपनिपाताविषह्येभ्यः ॥

Kto po zakupie odmawia przyjęcia lub odbioru towarów, podlega karze dwunastu panas, chyba że ujawnił się nieznośny defekt.

Sutra 10

समानश्चानुशयो विक्रेतुरनुशयेन ॥

Roszczenie kupującego (o zadośćuczynienie) powinno być traktowane na równi ze sprzeciwem lub kontrroszczeniem sprzedającego.

Sutra 11

विवाहानां तु त्रयाणां पूर्वेषां वर्णानां पाणिग्रहणात्सिद्धमुपावर्तनं शूद्राणां च प्रकर्मणः ॥

W przypadku małżeństw: dla pierwszych trzech warn cofnięcie (zwrot lub unieważnienie) staje się ustalone od aktu ujęcia dłoni (panigrahany); dla Śudrów zaś, od rozpoczęcia współżycia lub dopełnienia (prakarmany).

Sutra 12

वृत्तपाणिग्रहणयोरपि दोषमौपशायिकं दृष्ट्वा सिद्धमुपावर्तनम् ॥

Nawet po współżyciu i nawet po ujęciu dłoni, jeśli zostanie odkryty dyskwalifikujący defekt (upaśajika), cofnięcie uznaje się za ustalone.

Sutra 13

न त्वेवाभिप्रजातयोः ॥

Lecz nie wtedy, gdy istnieje (wzajemna) chęć posiadania potomstwa, gdy zamierzone jest poczęcie lub gdy na celu jest prokreacja.

Sutra 14

कन्यादोषमौपशायिकमनाख्याय प्रयच्छतः कन्यां षण्णवतिर्दण्डः शुल्कस्त्रीधनप्रतिदानं च ॥

Jeśli ktoś wydaje pannę za mąż bez ujawnienia dyskwalifikującej wady panny, kara wynosi dziewięćdziesiąt sześć (paṇas); a cena panny młodej (śulka) oraz majątek kobiety (strīdhana) muszą zostać zwrócone.

Sutra 15

वरयितुर्वा वरदोषमनाख्याय विन्दतो द्विगुणः शुल्कस्त्रीधननाशश्च ॥

Lub jeśli starający się o rękę uzyskuje (małżeństwo) bez ujawnienia wady pana młodego, cena panny młodej zostaje podwojona, a majątek kobiety zostaje utracony (przepadły).

Sutra 16

द्विपदचतुष्पदानां तु कुण्ठव्याधिताशुचीनामुत्साहस्वास्थ्यशुचीनामाख्याने द्वादशपणो दण्डः ॥

Przy sprzedaży lub przeniesieniu istot dwunożnych i czworonożnych: jeśli kulawe, chore lub nieczyste są przedstawiane jako pełne wigoru, zdrowe i czyste, kara wynosi dwanaście paṇas.

Sutra 17

आत्रिपक्षादिति चतुष्पदानामुपावर्तनमासंवत्सरादिति मनुष्याणाम् ॥

Okres dla unieważnienia lub zwrotu wynosi: do trzech czternastdniówek dla czworonożców; oraz od jednego miesiąca do jednego roku dla istot ludzkich.

Sutra 18

तावता हि कालेन शक्यं शौचाशौचे ज्ञातुम् ॥

Jedynie w tym (przepisanym) czasie jest możliwe ustalenie, czy transakcja/osoba jest czysta czy nieczysta (to znaczy ważna lub skażona).

Sutra 19

दाता प्रतिग्रहीता च स्यातां नोपहतौ यथा । दाने क्रये वानुशयं तथा कुर्युः सभासदः ॥

Niech dający i przyjmujący będą ułożeni tak, aby żaden nie został skrzywdzony (pokrzywdzony). Przy darowiźnie lub sprzedaży sędziowie sądowi powinni ująć odwołanie/ugodę (anuśaja) odpowiednio.

Frequently Asked Questions

Higher transactional trust and lower fraud: buyers and sellers can trade with predictable remedies (return windows, excused contingencies). This stabilizes prices, reduces disputes, protects households from concealed-defect exploitation in marriage arrangements, and thereby strengthens public confidence and the treasury base.

Sale: Non-delivery after selling or non-acceptance after buying—12 paṇas fine, except where excused by defect/calamity/aviṣahya. Violation of the prescribed anuśaya/return regime for certain goods—24 paṇas fine or forfeiture of one-tenth of the goods’ value. Marriage: Concealing a latent defect in the bride—96 fine plus return of śulka and strīdhana; if the chooser conceals the groom’s defect—double śulka and loss of strīdhana.

Ask anything about Adhyaya 15 of the Arthashastra

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Arthashastra in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play