Adhyaya 11

Sutra 1

सपादपणा धर्म्या मासवृद्धिः पणशतस्य पञ्चपणा व्यावहारिकी दशपणा कान्तारगाणाम् विंशतिपणा सामुद्राणाम् ॥ कZ_०३.११.०१ ॥

Zgodne z prawem miesięczne odsetki wynoszą jedną i jedną czwartą pany na sto. Zwykła stawka handlowa to pięć na sto; dla handlu karawanowego i leśnych szlaków, dziesięć na sto; dla handlu morskiego, dwadzieścia na sto.

Sutra 2

ततः परं कर्तुः कारयितुश्च पूर्वः साहसदण्डः श्रोतृऋणामेकैकं प्रत्यर्धदण्डः ॥ कZ_०३.११.०२ ॥

Ponad tę dozwoloną stawkę, ten kto ją przekracza i ten kto nakazuje jej przekroczenie, podlegają pierwszej, najniższej karze sāhasa; a za każdego świadka-dłużnika zaangażowanego w sprawę, nakładana jest dodatkowa połowa kary.

Sutra 3

राजन्ययोगक्षेमावहे तु धनिकधारणिकयोश्चरित्रमवेक्षेत ॥ कZ_०३.११.०३ ॥

Lecz w sprawach, które mają wpływ na bezpieczeństwo i stabilność króla, powinien on badać postępowanie i historię finansistów oraz posiadaczy depozytów i skarbników.

Sutra 4

धान्यवृद्धिः सस्यनिष्पत्ताव् उपार्धा परं मूल्यकृता वर्धेत ॥ कZ_०३.११.०४ ॥

Dla pożyczek w zbożu, wzrost przy żniwach może wynosić do połowy; powyżej tego, jakikolwiek wzrost musi być uzasadniony przez cenę rynkową.

Sutra 5

प्रक्षेपवृद्धिरुदयादर्धं सम्निधानसन्ना वार्षिकी देया ॥ कZ_०३.११.०५ ॥

Dla kwoty przekazanej jako inwestycja lub pożyczka, wzrost jest płatny corocznie i wynosi połowę zysku, gdy jest właściwie udokumentowany i wpisany do rejestru weryfikacji.

Sutra 6

चिरप्रवासः स्तम्भप्रविष्टो वा मूल्यद्विगुणं दद्यात् ॥ कZ_०३.११.०६ ॥

Ten, kto przebywał długo na emigracji, lub ten, kto wkroczył na stały grunt i go zajęłał, zapłaci podwójną wartość.

Sutra 7

अकृत्वा वृद्धिं साधयतो वर्धयतो वा मूल्यं वा वृद्धिमारोप्य श्रावयतो बन्धचतुर्गुणो दण्डः ॥ कZ_०३.११.०७ ॥

Jeśli bez ważnej podstawy ktoś wymusza odsetki, lub je zawyża, lub zawyża wycenę, albo przypisuje odsetki i każe je publicznie ogłosić, kara wynosi czterokrotność kwoty wraz z uwięzieniem.

Sutra 8

तुच्छश्रावणायामभूतचतुर्गुणः ॥ कZ_०३.११.०८ ॥

W przypadku lekkomyślnego oskarżenia, kara za bezpodstawne fałszywe twierdzenie jest czterokrotna.

Sutra 9

ध्रुवं हि साक्षिभिः श्रोतव्यम् ॥ कZ_०३.११.४८ ॥

Świadkom należy wysłuchać z pewnością i stanowczością, to znaczy ich zeznania muszą zostać właściwie przyjęte i utrwalone.

Sutra 10

अशृण्वतां चतुर्विंशतिपणो दण्डः ततोऽर्धमब्रुवाणानाम् ॥ कZ_०३.११.४९ ॥

Ci, którzy nie słuchają, gdy są wymagani do złożenia zeznań, podlegają karze grzywny w wysokości 24 paṇas; ci, którzy nie mówią lub nie odpowiadają, podlegają karze grzywny w wysokości połowy tej sumy.

Sutra 11

तस्य त्रिभागमादाता दद्यात् शेषं प्रदाता ॥ कZ_०३.११.०९ ॥

Z tej wierzytelności poborca ma zapłacić jedną trzecią część, a dający, czyli strona wierzycielska odpowiedzialna za umowę poboru, ma zapłacić pozostałą część.

Sutra 12

दीर्घसत्त्रव्याधिगुरुकुलोपरुद्धं बालमसारं वा नर्णमनुवर्धेत ॥ कZ_०३.११.१० ॥

Nie należy powodować powiększania się długu przez odsetki lub przedłużenie terminu wobec małoletniego, ani wobec osoby powstrzymywanej przez długotrwałą ofiarę rytualną, chorobę lub przebywanie w domu nauczyciela, ani wobec osoby nieposiadającej środków.

Sutra 13

मुच्यमानमृणमप्रतिगृह्णतो द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०३.११.११ ॥

Grzywna w wysokości dwunastu panów nakładana jest na tego, kto odmawia przyjęcia spłaty długu w momencie, gdy jest on regulowany.

Sutra 14

कारणापदेशेन निवृत्तवृद्धिकमन्यत्र तिष्ठेत् ॥ कZ_०३.११.१२ ॥

Jeśli poprzez powołanie się na przyczynę odsetki zostały wstrzymane, roszczenie pozostaje w innej postaci, to jest bez dalszego zwiększania i podlega ponownemu wniesieniu jedynie przy odpowiednich podstawach.

Sutra 15

दशवर्षोपेक्षितमृणमप्रतिग्राह्यमन्यत्र बालवृद्धव्याधितव्यसनिप्रोषितदेशत्यागराज्यविभ्रमेभ्यः ॥ कZ_०३.११.१३ ॥

Dług zaniedbywany przez dziesięć lat nie podlega odzyskaniu, chyba że brak odzyskania wynikał z małoletności, podeszłego wieku, choroby, nieszczęścia lub ucisku, nieobecności za granicą, porzucenia miejsca zamieszkania lub zaburzeń w państwie.

Sutra 16

प्रेतस्य पुत्राः कुसीदं दद्युः दायादा वा रिक्थहराः सहग्राहिणः प्रतिभुवो वा ॥ कZ_०३.११.१४ ॥

Za zmarłego dłużnika synowie mają zapłacić odsetki, lub spadkobiercy przejmujący majątek, lub współpożyczkobiorcy, lub poręczyciele.

Sutra 17

न प्रातिभाव्यमन्यत् ॥ कZ_०३.११.१५ ॥

Nie uznaje się żadnego innego rodzaju poręczenia.

Sutra 18

असारं बालप्रातिभाव्यम् ॥ कZ_०३.११.१६ ॥

Poręczenie podjęte przez osobę niepełnoletnią jest nieważne, pozbawione mocy prawnej.

Sutra 19

नानर्णसमवाये तु नैकं द्वौ युगपदभिवदेयातामन्यत्र प्रतिष्ठमानात् ॥ कZ_०३.११.१९ ॥

W sprawie dłużniczej obejmującej wielu dłużników lub wierzycieli, dwie osoby nie mogą jednocześnie występować przed sądem po jednej stronie, chyba że zostanie formalnie ustanowiony należycie upoważniony przedstawiciel.

Sutra 20

तत्रापि गृहीतानुपूर्व्या राजश्रोत्रियद्रव्यं वा पूर्वं प्रतिपादयेत् ॥ कZ_०३.११.२० ॥

Nawet w takich połączonych sprawach spłata lub przekazanie powinno następować według kolejności wcześniejszych zajęć, a własność królewska lub majątek śrotija powinny być przywrócone w pierwszej kolejności.

Sutra 21

दम्पत्योः पितापुत्रयोः भ्रातृऋणां चाविभक्तानां परस्परकृतमृणमसाध्यम् ॥ कZ_०३.११.२१ ॥

Pomiędzy małżonkami, między ojcem a synem oraz między braćmi pozostającymi we wspólnym majątku, dług zaciągnięty przez jednego przeciwko drugiemu nie jest dochodzony i nie podlega egzekucji.

Sutra 22

अग्राह्याः कर्मकालेषु कर्षका राजपुरुषाश्च ॥ कZ_०३.११.२२ ॥

Rolnicy oraz słudzy królewscy nie powinni być zatrzymywani ani aresztowani w okresach wykonywania ich pracy, gdy pełnią swoje istotne obowiązki.

Sutra 23

स्त्री चाप्रतिश्राविणी पतिकृतमृणमन्यत्र गोपालकार्धसीतिकेभ्यः ॥ कZ_०३.११.२३ ॥

Żona nie odpowiada za dług zaciągnięty przez męża, z wyjątkiem zobowiązań związanych z pasterstwem bydła oraz z umowami uprawy na działce, takimi jak kontrakty o podziale połowy plonów.

Sutra 24

पतिस्तु ग्राह्यः स्त्रीकृतमृणमप्रतिविधाय प्रोषित इति ॥ कZ_०३.११.२४ ॥

Jednakże mąż odpowiada za dług zaciągnięty przez żonę, jeśli odszedł bez dokonania odpowiednich ustaleń co do utrzymania lub rozliczenia majątkowego.

Sutra 25

सम्प्रतिपत्ताव् उत्तमः ॥ कZ_०३.११.२५ ॥

Wzajemne uznanie lub ugodę stanowi najlepszy dowód.

Sutra 26

अस्मप्रतिपत्तौ तु साक्षिणः प्रमाणं प्रात्ययिकाः शुचयोऽनुमता वा त्रयोऽवरार्ध्याः ॥ कZ_०३.११.२६ ॥

Gdy nie ma wzajemnego uznania, świadkowie są dowodem: muszą być wiarygodni i czyści, lub w inny sposób akceptowalni; co najmniej trzech jest wymaganych.

Sutra 27

पक्षानुमतौ वा द्वौ ऋणं प्रति न त्वेवैकः ॥ कZ_०३.११.२७ ॥

Lub, jeśli obie strony wyrażają zgodę, dwóch świadków może wystarczyć dla roszczenia o dług, lecz nigdy jeden świadek.

Sutra 28

प्रतिषिद्धाः स्यालसहायान्वर्थिधनिकधारणिकवैरिन्यङ्गधृतदण्डाः पूर्वे चाव्यवहार्याः ॥ कZ_०३.११.२८ ॥

Niekwalifikowani są: bliscy krewni przez małżeństwo i wspólnicy; zainteresowany petent, wierzyciel, posiadacz mający udział oraz wróg; a także ci, którzy noszą znaki kary lub hańby.

Sutra 29

राजश्रोत्रियग्रामभृतककुष्ठिव्रणिनः पतितचण्डालकुत्सितकर्माणोऽन्धबधिरमूकाहं वादिनः स्त्रीराजपुरुषाश्च अन्यत्र स्ववर्गेभ्यः ॥ कZ_०३.११.२९ ॥

Królewscy beneficjenci, słudzy wiejscy, najemni poddani, trędowaci i ciężko ranni, wygnańcy i czandale, osoby wykonujące pogardzane zajęcia, niewidomi, głusi, niemi, strony przyznające się dobrowolnie, kobiety i urzędnicy królewscy nie mogą być brani jako świadkowie, chyba że w obrębie własnych grup.

Sutra 30

पारुष्यस्तेयसंग्रहणेषु तु वैरिस्यालसहायवर्जाः ॥ कZ_०३.११.३० ॥

Lecz w sprawach o napaść, kradzież i bezprawne zajęcie, świadkowie muszą być wolni od wrogości, zmowy i zależności jako sprzymierzeńcy.

Sutra 31

रहस्यव्यवहारेष्वेका स्त्री पुरुष उपश्रोता उपद्रष्टा वा साक्षी स्याद् राजतापसवर्जम् ॥ कZ_०३.११.३१ ॥

W poufnych transakcjach jeden świadek, kobieta lub mężczyzna, który podsłuchał lub obserwował, może służyć jako świadek, z wyjątkiem króla i ascetów, którzy są wykluczeni.

Sutra 32

स्वामिनो भृत्यानामृत्विगाचार्याः शिष्याणां मातापितरौ पुत्राणां चानिग्रहेण साक्ष्यं कुर्युः तेसामितरे वा ॥ कZ_०३.११.३२ ॥

Panowie mogą składać zeznania dotyczące swoich sług, kapłani i nauczyciele dotyczące swoich uczniów, a rodzice dotyczące synów, pod warunkiem, że zeznania są składane bez przymusu; w przeciwnym razie należy użyć innych świadków.

Sutra 33

परस्पराभियोगे चैषामुत्तमाः परोक्ता दशबन्धं दद्युः अवराः पञ्चबन्धम् । इति साक्ष्यधिकारः ॥ कZ_०३.११.३३ ॥

A gdy te osoby oskarżają się nawzajem, wyżsi wśród nich zapłacą wspomnianą dziesięciokrotną kaucję, a niżsi pięciokrotną. Tym kończy się rozdział o świadkach.

Sutra 34

ब्राह्मणोदकुम्भाग्निसकाशे साक्षिणः परिगृह्णीयात् ॥ कZ_०३.११.३४ ॥

Świadków należy przyjąć i zaprzysiąc w obecności bramina, naczynia z wodą i ognia.

Sutra 35

तत्र ब्राह्मणं ब्रूयात्सत्यं ब्रूहि इति ॥ कZ_०३.११.३५ ॥

Tam należy zwrócić się do Brāhmiṇy (świadka): "Mów prawdę."

Sutra 36

राजन्यं वैश्यं वा मा तवेष्टापूर्तफलं कपालहस्तः शत्रुकुलं भिक्षार्थी गच्छेः इति ॥ कZ_०३.११.३६ ॥

Do Kṣatriyi lub Vaiśyi (świadka należy powiedzieć): "Niech nie przypada ci owoc twoich ofiar i dzieł dobroczynnych; niech pójdziesz z miską żebraczą w ręku do domu wroga, by żebrać o jałmużnę."

Sutra 37

शूद्रं जन्ममरणान्तरे यद्वः पुण्यफलं तद् राजानं गच्छेद् राज्ञश्च किल्बिषं युष्मानन्यथावादे दण्डश्चानुबद्धः पश्चादपि ज्ञायेत यथादृष्टश्रुतमेकमन्त्राः सत्यमुपहरत इति ॥ कZ_०३.११.३७ ॥

Do Śūdry (świadka należy powiedzieć): "Cokolwiek zasługi przypada wam między narodzinami a śmiercią, niech przejdzie na króla; a niech wina króla spadnie na was. Jeśli powiecie inaczej, kara jest przywiązana, i nawet później może to zostać poznane. Dlatego, w jednej zgodzie, przedstawcie prawdę dokładnie tak, jak widzieliście i słyszeliście."

Sutra 38

अनुपहरतां सप्तरात्रादूर्ध्वं द्वादशपणो दण्डः त्रिपक्षादूर्ध्वमभियोगं दद्युः ॥ कZ_०३.११.३८ ॥

Dla tych, którzy nie przedstawiają (swojego świadectwa), po siedmiu nocach kara wynosi dwanaście paṇas; a po trzech dwutygodniach może zostać wniesiona skarga przeciwko nim.

Sutra 50

दूरस्थानप्रसारान्वा स्वामिवाक्येन साधयेत् ॥ कZ_०३.११.५०च्द् ॥

Lub w przypadku osób znajdujących się daleko, powinien zapewnić ich obecność lub oświadczenie na mocy autorytetu rozkazu władcy.