Adhyaya 1

Sutra 1

धर्मस्थास्त्रयस्त्रयोऽमात्या जनपदसंधिसंग्रहणद्रोणमुखस्थानीयेषु व्यावहारिकानर्थान् कुर्युः ॥

Trzech sędziów dharmastha i trzech ministrów prowadzić będzie sprawy sądowe w jednostkach administracyjnych: dżanapada, sandhisangrahana, dronamukha i sthanija.

Sutra 2

तिरोहितान्तरगारनक्तारण्योपध्युपह्वरकृतांश्च व्यवहारान्प्रतिषेधयेयुः ॥

Mają zakazać transakcji i czynności dokonywanych w ukryciu: wewnątrz domów prywatnych, w nocy, w lasach, pod pretekstem lub w miejscach odosobnionych.

Sutra 3

कर्तुः कारयितुः पूर्वः साहसदण्डः ॥

Kara sāhasa stosowana jest najpierw wobec sprawcy, a następnie wobec podżegacza, który sprawił, że czyn został dokonany.

Sutra 4

श्रोतृऋणामेकैकं प्रत्यर्धदण्डाः ॥

Dla każdej ze stron śrotṛ/ṛṇa, kara wynosi połowę grzywny, czyli ardhadaṇḍa, za każdą osobę.

Sutra 5

श्रद्धेयानां तु द्रव्यव्यपनयः ॥

W przypadku osób uznanych za godnych zaufania, sankcją jest jednak pozbawienie lub konfiskata mienia.

Sutra 6

परोक्षेणाधिकर्णग्रहणमवक्तव्यकरा वा तिरोहिताः सिध्येयुः ॥

Czyny dokonane w tajemnicy, takie jak pozbawienie wolności bez jawnego procesu lub działania obejmujące nieujawnione lub nielegalne należności, są traktowane jako 'powodzące się' jedynie przez ukrycie; dlatego z urzędu budzą podejrzenie w orzecznictwie.

Sutra 7

दायनिक्षेपोपनिधिविवाहयुक्ताः स्त्रीणामनिष्कासिनीनां व्याधितानां चामूढसंज्ञानामन्तरगारकृताः सिध्येयुः ॥

Spory dotyczące spadku, depozytów, ukrytych depozytów (upanidhi) i małżeństwa, gdy wiążą się z kobietami, które nie mają swobody wychodzenia, lub z osobami chorymi lub niebędącymi w pełni świadomości, zazwyczaj są przeprowadzane przez czyny dokonane wewnątrz domu (bez publicznej widoczności) i dlatego należy je traktować jako z natury podejrzane.

Sutra 8

साहसानुप्रवेशकलहविवाहराजनियोगयुक्ताः पूर्वरात्रव्यवहारिणां च रात्रिकृताः सिध्येयुः ॥

Sprawy obejmujące przemoc, bezprawne wtargnięcie, kłótnie, ustalenia małżeńskie lub zadania zlecone przez władcę, gdy podejmowane w nocy, zwłaszcza przez tych, którzy prowadzą transakcje we wczesnej części nocy, zazwyczaj są finalizowane pod osłoną ciemności i dlatego wymagają podejrzenia oraz ścisłego dowodu.

Sutra 9

सार्थव्रजाश्रमव्याधचारणमध्येष्वरण्यचराणामरण्यकृताः सिध्येयुः ॥

Wśród karawan, wędrownych stad, pustelni, myśliwych i wędrownych grup, transakcje dokonywane przez mieszkańców lasów w dziczy zazwyczaj są zawierane poza nadzorem i dlatego są podejrzane oraz wymagają starannego zbadania.

Sutra 10

गूढाजीविषु चोपधिकृताः सिध्येयुः ॥

Podobnie sprawy zorganizowane przez 'podstawionych' lub podstępy (upadhi) z udziałem osób o ukrytych źródłach utrzymania (gūḍhājīvin) są przeprowadzane przez oszustwo i są podejrzane.

Sutra 11

मिथःसमवाये चोपह्वरकृताः सिध्येयुः ॥

W przypadkach wzajemnego zmówienia, czyny dokonane przez podstęp (upahvara) są tym, co 'osiąga sukces'; dlatego zmowy transakcyjne są podejrzane i wymagają starannego wyjaśnienia.

Sutra 12

अतोऽन्यथा न सिध्येयुः अपाश्रयवद्भिश्च कृताः पितृमता पुत्रेण पित्रा पुत्रवता निष्कुलेन भ्रात्रा कनिष्ठेनाविभक्तांशेन पतिमत्या पुत्रवत्या च स्त्रिया दासाहितकाभ्यामप्राप्तातीतव्यवहाराभ्यामभिशस्तप्रव्रजितन्यङ्गव्यसनिभिश्च अन्यत्र निषृष्टव्यवहारेभ्यः ॥

Dlatego też, w przeciwnym razie nie są ważne: transakcje dokonane przez osoby pozbawione niezależnego statusu lub wsparcia, oraz te dokonane przez: syna za życia ojca, ojca przy istnieniu zdolnego syna, brata gdy linia rodowa wygasła, młodszego brata, tego kto posiada niepodzielony udział, kobietę zamężną, kobietę mającą syna, niewolnika i najemnego sługę, osoby które nie osiągnęły jeszcze zdolności prawnej lub których zdolność wygasła, oraz osoby oskarżone, skazane, wędrownych ascetów, osoby z defektami fizycznymi lub uzależnione, z wyjątkiem przypadków, gdy transakcja została wyraźnie upoważniona lub delegowana.

Sutra 13

तत्रापि क्रुद्धेनार्तेन मत्तेनोन्मत्तेनावगृहीतेन वा कृता व्यवहारा न सिध्येयुः ॥

Nawet w tych przypadkach, transakcje dokonane przez osobę, która jest w gniewie, w udręce, pod wpływem odurzenia, w szale lub pod przymusem, nie uchodzą za ważne.

Sutra 14

कर्तृकारयितृश्रोतृऋणां पृथग् यथोक्ता दण्डाः ॥

Osobne kary, zgodnie z przepisami, stosuje się odrębnie do sprawcy, podżegacza, odbiorcy oraz dłużnika, stosownie do ich odpowiednich ról.

Sutra 15

स्वे स्वे तु वर्गे देशे काले च स्वकरणकृताः सम्पूर्णाचाराः शुद्धदेशा दृष्टरूपलक्षणप्रमाणगुणाः सर्वव्यवहाराः सिध्येयुः ॥

Wszystkie transakcje są ważne, gdy są przeprowadzane w odpowiedniej kategorii społecznej lub prawnej, we właściwym miejscu i czasie, wykonane przez własne upoważnione przedstawicielstwo, zgodnie z pełnymi zwyczajowymi formalnościami, w „czystym” miejscu, i poparte obserwowalną formą, znakami identyfikacyjnymi, pomiarem oraz wykazywalnymi cechami.

Sutra 16

पश्चिमं चैषां करणमादेशाधिवर्जं श्रद्धेयम् । इति व्यवहारस्थापना ॥

W ich dokumentach prawnych późniejszy wpis jest godny zaufania, z wyjątkiem sytuacji, gdy stoi w sprzeczności z autorytatywnym rozkazem. Tak ustanawia się procedurę sądową.

Sutra 17

संवत्सरमृतुं मासं पक्षं दिवसं करणमधिकरणमृणं वेदकावेदकयोः कृतसमर्थावस्थयोर्देशग्रामजातिगोत्रनामकर्माणि चाभिलिख्य वादिप्रतिवादिप्रश्नानर्थानुपूर्व्या निवेशयेत् ॥

Po odnotowaniu roku, pory roku, miesiąca, dwutygodnia i dnia, dokumentu, jurysdykcji, roszczenia oraz szczegółów powoda i pozwanego, czy czyn został dokonany i czy strony są kompetentne, wraz z ich krajem, wsią, społecznością, rodowodem, imieniem i zawodem, skryba winien wpisać oświadczenia powoda i pozwanego oraz pytania we właściwej kolejności.

Sutra 18

निविष्टांश्चावेक्षेत ॥

On, czyli sędzia lub urzędnik, ma również zbadać wpisy, które zostały odnotowane.

Sutra 19

निबद्धं वादमुत्सृज्यान्यं वादं संक्रामति पूर्वोक्तं पश्चिमेनार्थेन नाभिसंधत्ते परवाक्यमनभिग्राह्यमभिग्राह्यावतिष्ठते प्रतिज्ञाय देशं निर्दिशेत्युक्ते न निर्दिशति हीनदेशमदेशं वा निर्दिशति निर्दिष्टाद्देशादन्यं देशमुपस्थापयति उपस्थिते देशेऽर्थवचनं नैवमित्यपव्ययते साक्षिभिरवधृतं नेच्छति असम्भाष्ये देशे साक्षिभिर्मिथः सम्भाषते इति परोक्तहेतवः ॥

Oto powody wskazujące na uniki lub wady, podane przez stronę przeciwną: porzucenie zgłoszonej sprawy i przejście do innej, brak powiązania tego, co powiedziano wcześniej, z późniejszym znaczeniem, trwanie przy tym, co nie może być dopuszczone, lub odrzucanie tego, co dopuszczalne, gdy nakazano wskazać miejsce związane z roszczeniem, niewskazanie go lub wskazanie miejsca niewłaściwego, proponowanie innego miejsca niż już wskazane, po ustaleniu miejsca zaprzeczanie istocie rzeczy słowami, że tak nie jest, odrzucanie tego, co ustalili świadkowie, oraz prywatne rozmowy ze świadkami w miejscu, gdzie takie rozmowy są zakazane.

Sutra 20

परोक्तदण्डः पञ्चबन्धः ॥

Za karę opartą na powodach wskazanych przez przeciwnika grzywna wynosi pięć jednostek zwanych bandha.

Sutra 21

स्वयं वादिदण्डो दशबन्धः ॥

Gdy sam powód jest odpowiedzialny według własnych słów, grzywna wynosi dziesięć jednostek zwanych bandha.

Sutra 22

पुरुषभृतिरष्टांशः ॥

Wynagrodzenie dla wynajętego przedstawiciela lub agenta (puruṣabhṛti) stanowi jedną ósmą część kwoty, o którą toczy się sprawa.

Sutra 23

पथिभक्तमर्घविशेषतः ॥

Dieta podróżna (pathi-bhakta) ma być dostarczona zgodnie ze stawką odpowiednią do wartości lub rangi (argha).

Sutra 24

तदुभयं नियम्यो दद्यात् ॥

Obie te należności, czyli wynagrodzenie agenta oraz dietę podróżną, należy wypłacić dopiero po ich uregulowaniu i weryfikacji.

Sutra 25

अभियुक्तो न प्रत्यभियुञ्जीत अन्यत्र कलहसाहससार्थसमवायेभ्यः ॥

Osoba oskarżona nie może wnieść przeciwoskarżenia, z wyjątkiem przypadków dotyczących kłótni, gwałtownego napadu, zorganizowanego bandytyzmu lub zbiorowego spisku.

Sutra 26

न चाभियुक्तेऽभियोगेऽस्ति ॥

Żadne roszczenie nie jest uważane za istniejące, chyba że istnieje oskarżony formalnie postawiony przed sądem.

Sutra 27

अभियोक्ता चेत्प्रत्युक्तस्तदहरेव न प्रतिब्रूयात्परोक्तः स्यात् ॥

Jeśli powód, po otrzymaniu odpowiedzi od pozwanego, nie złoży riposty tego samego dnia, uważa się, że przyznał rację oświadczeniu przeciwnika.

Sutra 28

कृतकार्यविनिश्चयो ह्यभियोक्ता नाभियुक्तः ॥

To powód, a nie pozwany, musi być przygotowany z ustalonym planem działania i determinacją, by przeprowadzić sprawę do końca.

Sutra 29

तस्याप्रतिब्रुवतस्त्रिरात्रं सप्तरात्रमिति ॥

Dla niego, który nie odpowiada, dozwolony okres wynosi trzy noce, a według innego poglądu, siedem nocy.

Sutra 30

अत ऊर्ध्वं त्रिपणावरार्ध्यं द्वादशपणपरं दण्डं कुर्यात् ॥

Po upływie dozwolonego okresu sąd nałoży grzywnę: nie mniejszą niż trzy paṇy i nie przekraczającą dwunastu paṇów.

Sutra 31

त्रिपक्षादूर्ध्वमप्रतिब्रुवतः परोक्तदण्डं कृत्वा यान्यस्य द्रव्याणि स्युस्ततोऽभियोक्तारं प्रतिपादयेदन्यत्र वृत्त्युपकरणेभ्यः ॥

Jeśli przez trzy tygodnie nadal nie odpowiada, uznając oświadczenie przeciwnika za ustalone, sąd zaspokoi powoda z majątku pozwanego, z wyjątkiem narzędzi niezbędnych do jego utrzymania.

Sutra 32

तदेव निष्पततोऽभियुक्तस्य कुर्यात् ॥

Ta sama procedura powinna zostać zastosowana w przypadku, gdy pozwany ucieka lub się ukrywa.

Sutra 33

अभियोक्तुर्निष्पातसमकालः परोक्तभावः ॥

Jeśli powód ucieka lub się ukrywa, od tego właśnie momentu oświadczenie strony przeciwnej należy traktować jako przeważające, jakby zostało przyznane.

Sutra 34

प्रेतस्य व्यसनिनो वा साक्षिवचनमसारम् ॥

Zeznanie osoby zmarłej przekazane z drugiej ręki lub osoby dotkniętej nałogiem jest niewiarygodne i nie powinno być traktowane jako dowód w sprawie.

Sutra 35

अभियोक्ता दण्डं दत्त्वा कर्म कारयेत् ॥

Powód, po uiszczeniu przewidzianej grzywny, może doprowadzić do wykonania wymaganego działania lub procedury sądowej.

Sutra 36

आधिं वा स कामं प्रवेशयेत् ॥

Lub może, według własnej woli, wpisać zastaw do akt prawnych.

Sutra 37

रक्षोघ्नरक्षितं वा कर्मणा प्रतिपादयेदन्यत्र ब्राह्मणात् ॥

Lub może ustanowić sprawę przez obrzęd próbny wykonywany pod obronnymi rytuałami, z wyjątkiem przypadku bramina.

Sutra 38

नश्यतां सर्वधर्माणां राजा धर्मप्रवर्तकः ॥

Gdy wszystkie dharmy upadają, król jest tym, który przywraca i urzeczywistnia dharmę.

Sutra 39

विवादार्थश्चतुष्पादः पश्चिमः पूर्वबाधकः ॥

Dla rozstrzygania sporów te cztery mają cztery stopy; późniejsza przesłania wcześniejszą.

Sutra 40

चरित्रं संग्रहे पुंसां राज्ञामाज्ञा तु शासनम् ॥

Zwyczaj (caritra) tkwi w ustalonych praktykach ludzi; rządy (śāsana) zaś tkwią w rozkazie króla.

Sutra 41

अरक्षितुर्वा क्षेप्तुर्वा मिथ्यादण्डमतोऽन्यथा ॥

W przeciwnym razie, dla tego, kto nie chroni lub działa uciskliwie i naraża ludzi na szkodę, kara staje się niesprawiedliwa (mithyādaṇḍa).

Sutra 42

राज्ञा पुत्रे च शत्रौ च यथादोषं समं धृतः ॥

Król musi stosować karę równo: wobec własnego syna i wobec nieprzyjaciela, stosownie do przewinienia.

Sutra 43

न्यायेन च चतुर्थेन चतुरन्तां वा महीं जयेत् ॥

I przez njaję, uważaną za czwarty środek, można zdobyć nawet całą ziemię ograniczoną czterema ćwiartkami.

Sutra 44

यस्मिन्नर्थे विरुध्येत धर्मेणार्थं विनिर्णयेत् ॥

Tam gdzie dharma stoi w sprzeczności z arthą, decyzja powinna być podjęta na korzyść arthy, czyli interesu praktycznego i państwowego.

Sutra 45

न्यायस्तत्र प्रमाणं स्यात्तत्र पाठो हि नश्यति ॥

W takim przypadku njaja stanowi autorytatywną normę; samo recytowanie lub ścisłe trzymanie się litery tekstu traci tam moc.

Sutra 46

अनुयोगार्जवं हेतुः शपथश्चार्थसाधकः ॥

Przesłuchanie, szczerość (otwartość) i uzasadnione podstawy są środkami dowodowymi; przysięga jest tym, co ostatecznie rozstrzyga sprawę.

Sutra 47

चारहस्ताच्च निष्पाते प्रदेष्टव्यः पराजयः ॥

Jeżeli relacja świadka okazuje się niespójna nawet na odległość czterech hastas, należy orzec przegraną, czyli utratę sprawy lub nałożyć karę.