Adhyaya 9

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । केदारमिति विख्यातं सर्वपापहरं नृणाम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤਦ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਕੇਦਾਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ—ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

यत्र मन्दाकिनी पुण्या सरस्वत्या समागता । तत्र स्नातो नरो राजन्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਉੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਕਿਲਬਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

शृणु राजन्यथावृत्तमितिहास पुरातनम् । ऋषिभिर्बहुधा गीतमर्बुदे पर्वतोत्तमे

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣ। ਅਰਬੁਦ—ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ।

Verse 4

अजपालो नृपश्रेष्ठः सूर्यवंशसमुद्भवः । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं स पाति नात्र संशयः

ਅਜਪਾਲ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 5

न हस्तिनो न पादाता न चाश्वास्तस्य भूपतेः । न रथाश्च महाराज न कोशाश्च तथाविधाः

ਉਸ ਭੂਪਤੀ ਕੋਲ ਨਾ ਹਾਥੀ ਸਨ, ਨਾ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ, ਨਾ ਘੋੜੇ; ਅਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਨਾ ਰਥ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ।

Verse 6

न गृह्णाति करं राजन्प्रजाभ्योथाधिकं नृप । राज्यं स ईदृशं चक्रे सर्वलोकहिते रतः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਨ੍ਰਿਪ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਕਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਹੀ ਧਰਮਮਈ ਰਾਜ ਰਚਿਆ।

Verse 7

जातापराधो भूपृष्ठे जायते चेत्कथंचन । तं गत्वा निग्रहं तस्य चक्रुः शस्त्राणि तत्क्षणात्

ਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧੀ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦਾ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੈਨਾ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਦੰਡ ਦਿੰਦੀ।

Verse 8

एवमस्य नरेन्द्रस्य वर्त्तमानस्य भूतले । सुखेन रमते लोको राज्ये निहतकंटके

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਰੇੰਦਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਂਟੇ—ਅਪਰਾਧੀ ਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵ—ਮਿਟੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।

Verse 9

कामं वर्षति पर्जन्यः सस्यानि रसवंति च । गावः प्रभूतदुग्धाश्च विद्यमाने नराधिपे

ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਨਰਾਧਿਪ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪर्जਨ੍ਯ ਮਨਮੁਤਾਬਕ ਵਰ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਫਸਲਾਂ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 10

केनचित्त्वथ कालेन वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तस्य गेहमुपागतः

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 11

तं दृष्ट्वा पूजयामास शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना । प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यामर्घ्यपाद्यादिभिस्तथा

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਉੱਠ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ, ਪਾਦ੍ਯ (ਚਰਨ-ਜਲ) ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਦਰ-ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ।

Verse 12

एवं संपूजितस्तेन भक्त्या परमया नृप । सुखोपविष्टो विश्रांतो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । राजर्षीणां कथाश्चक्रे देवर्षीणां तथैव च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸਿਸ਼ਠ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।

Verse 13

ततः कथावसाने तु कस्मिंश्चिन्नृपसत्तम । पप्रच्छ विनयोपेतस्तं मुनिं शंसितव्रतम्

ਫਿਰ ਕਥਾ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ, ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 14

अजपाल उवाच । अतीतानागतं विप्र वर्त्तमानं तथैव च । त्वं वेत्सि सकलं ब्रह्मंस्तपश्चर्याप्रभावतः

ਅਜਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋ।

Verse 15

कौतुकं हृदि मे जातं वर्त्तते मुनिपुंगव । प्रसादः क्रियतां मह्यं कथयस्व प्रसादतः

ਹੇ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਗਹਿਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉੱਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 16

वसिष्ठ उवाच । ब्रूहि पार्थिवशार्दूल यत्ते मनसि वर्त्तते । कथयिष्यामि तत्सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬੋਲ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 17

राजोवाच । केन कर्मविपाकेन ममैतद्राज्यमुत्तमम् । निष्कण्टकं सदा क्षेमं सर्वकामसमन्वितम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਕਿਸ ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਰਾਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਸਦਾ ਕੰਟਕ ਰਹਿਤ, ਨਿਤ ਖੇਮ-ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ?

Verse 18

न दीनो न च दुःखार्त्तो व्याधिग्रस्तो न कोऽपि च । विद्यते मम राज्ये च न दरिद्रो महामुने

ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦਿਨ ਹੈ, ਨਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਗੀ। ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦਰਿਦ੍ਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 19

नारीयं मम साध्वी च प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । मच्चित्ता मद्गतप्राणा नित्यं मम हिते रता । अनया चिंतितं ब्रह्मन्सर्वं विस्तरतो वद

ਇਹ ਮੇਰੀ ਨਾਰੀ—ਸਾਧਵੀ ਪਤਨੀ—ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਤ ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 20

किं दानस्य प्रभावेन व्रतयागस्य वा मुने । तपसो वा मुनिश्रेष्ठ व्रतस्य नियमस्य च

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕੀ ਇਹ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਾਂ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਯਾਗ ਨਾਲ? ਜਾਂ ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਠ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ—ਅਥਵਾ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨਾਲ?

Verse 21

जन्मान्तरकृतं पुण्यं परं कौतूहलं हि मे । कथयस्व प्रसादेन विस्तरेण द्विजोत्तम

ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੌਤੂਹਲ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਓ।

Verse 22

वसिष्ठ उवाच । शृणु सर्वं महीपाल विस्तरेण च कथ्यते । न च मन्युस्त्वया कार्यो न च व्रीडा महामते

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਤੂੰ ਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰੀਂ, ਨਾ ਲੱਜਾ ਧਾਰੀਂ।

Verse 23

अन्यदेहांतरे राजञ्छूद्रजातिसमुद्भवः । शूद्रजातिरियं साध्वी तव पत्नी ह्यभूत्पुरा

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੋਰ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਧਵੀ—ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ—ਭੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਹੀ ਸੀ।

Verse 24

केनचित्त्वथ कालेन दुर्भिक्षे समुपस्थिते । अन्नक्षयान्महाराज सर्व लोकः क्षुधार्दितः

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਭਿਆਨਕ ਅਕਾਲ ਆ ਪਿਆ, ਅੰਨ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 25

ततस्त्वं भार्यया सार्द्धमन्यदेशांतरे गतः । समारुह्य च कृच्छ्रेण कस्मिंश्चिद्गिरिनिर्झरे

ਤਦ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਰਿਆ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜੀ ਝਰਨੇ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।

Verse 26

त्वया दृष्टं मनोहारि शुभं पंकजकाननम् । तत्र स्नात्वा पयः पीत्वा पितृदेवाः प्रतर्पिताः

ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਮਲ-ਵਾਟਿਕਾ ਵੇਖੀ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਦੇ ਅਰਘ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 27

मनसा चिंतितं ह्येतत्पद्मान्यादाय करोम्यहम् । विक्रयं येन चाहारो भवेन्मम च सर्वथा

ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: ‘ਇਹ ਕਮਲ ਤੋੜ ਕੇ ਮੈਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਾਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਹਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਜਾਵੇ।’

Verse 28

ततः पद्मानि भूरीणि गृहीत्वा भार्यया सह । गतो यत्र जनो भूरि गतः पार्थिवसत्तम

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਲ ਲੈ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 29

न केऽपि प्रति गृह्णंति लोका दुर्भिक्षपीडिताः । भ्रमितस्त्वं च सर्वत्र श्रांतो वैराग्यमागतः

ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਕਾਲ-ਪਏ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ। ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਥੱਕ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜ ਆਇਆ।

Verse 30

ततो दिनावसाने तु गुहामेकां समाश्रितः । भूमौ पद्मानि निक्षिप्य क्षुधाविष्टः प्रसुप्तवान्

ਫਿਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠਾ। ਕਮਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੁੱਤ ਗਿਆ।

Verse 31

एतस्मिन्नेव काले तु कर्णयोस्ते समागतः । पठतां द्विजमुख्यानां ध्वनिर्वेदपुराणयोः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਧੁਨੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 32

तं श्रुत्वा सहसोत्थाय ज्ञात्वा जागरणं ततः । पद्मान्यादाय तत्रैव सभार्यः शिवमंदिरे

ਉਹ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਜਾਗਰਣ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਮਲ ਲੈ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਓਥੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 33

तत्र नागवती वेश्या शिवरात्रिपरायणा । केदारे परया भक्त्या करोति निशि जागरम्

ਉੱਥੇ ਨਾਗਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵੇਸ਼ਿਆ, ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 34

तस्याः पार्श्वे स्थिता दासी त्वया पृष्टा नरेश्वर । देवस्य पुरतो बाले किमर्थं रात्रिजागरम्

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਬਾਲੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਿਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?”

Verse 35

तयोक्तं शिवरात्र्यां वै वेश्येयं वरवर्णिनी । कुरुते नागवती नाम रात्रौ भक्त्या च जागरम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਵੇਸ਼ਿਆ—ਨਾਗਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।”

Verse 36

यः श्रद्धाभक्तिसंयुक्तः कुरुते रात्रिजागरम् । पूजयित्वा महादेवं स याति परमं पदम्

ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

कृत्वोपवासं पद्मैर्य्यः पूजयेत्त्र्यंबकं नरः । स याति रुद्रसालोक्यं सेव्यमानो ऽप्सरोगणैः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਾਲੋਕ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

सकामो लभते कामान्देवैरपि सुदुर्ल्लभान् । स त्वं पद्मानि मे देहि कांचनं च पलत्रयम् । एतेषां मूल्यमादाय प्राणाधारं समाचर

ਸਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਐਸੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਲੱਭ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਮਲ ਦੇ ਦੇ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਵੀ—ਤਿੰਨ ਪਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਜਿਤਨਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਦਾ ਉਪਾਯ ਕਰ।

Verse 39

ततस्त्वं भार्यया चोक्तो गृह्यमाणे च कांचने । न ग्राह्यं मूल्यमेतेषां त्वया नाथ कथंचन

ਫਿਰ ਜਦ ਤੂੰ ਸੋਨਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਾਥ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਲੈਣਾ।”

Verse 40

उपवासो बलाज्जातो ह्यन्नाभावाद्वयोरपि । पद्मैरेभिर्हरः पूज्यो द्वाभ्यामेवाद्य निश्चयम्

ਸਾਡਾ ਇਹ ਉਪਵਾਸ ਤਾਂ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅੰਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ।

Verse 41

इदं त्वयाऽद्य कर्त्तव्यं त्याज्यमस्यास्तु कांचनम् । भार्याया वचनं श्रुत्वा तैः पद्मैः पूजितः शिवः

“ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਇਹੀ ਕਰਤੱਬ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਸੋਨਾ ਤਿਆਗ ਦੇ।” ਪਤਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 42

श्रद्धया च सभार्येण जागरं च शिवाग्रतः । कृतं त्वया महाराज भार्यया शिवमंदिरे

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ।

Verse 43

पुराणश्रवणं जातं तत्र पार्थिवसत्तम । शिवरात्र्यां महाराज पद्मैस्तु पूजितः शिवः

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਨੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 44

केदारस्याग्रतो भक्त्या रात्रौ जागरणं तथा । कृतं त्वया महाराज एकाग्रेण च चेतसा

ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਵੀ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 46

ततः कालांतरेणैव कालधर्मं गतो भवान् । भार्येयं च त्वया सार्धं संप्रविष्टा हुताशनम्

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਕਾਲ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਅਰਥਾਤ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇਹ ਪਤਨੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੂਤਾਸ਼ਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 47

ततो जाता महाराज दशार्णाधिपतेः सुता । वैदेहे नगरे राजा जातस्त्वं पार्थिवोत्तम

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਦਸ਼ਾਰ্ণ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੀ ਇਕ ਪੁੱਤਰੀ ਜਨਮੀ; ਅਤੇ ਹੇ ਪਾਰਥਿਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਦੇਹ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ।

Verse 48

अजपाल इति ख्यातो नाम्ना च धरणीतले । सर्वेषां प्राणिनां त्वं च वल्लभो नृपसत्तम

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ‘ਅਜਪਾਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ; ਅਤੇ ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ।

Verse 49

एतस्मात्कारणाज्जाता भार्येयं प्राणसंमता । भूयोऽपि तव संजाता यन्मां त्वं परिपृच्छसि

ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਇਹ ਪਤਨੀ—ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ—ਜਨਮੀ; ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੁੜ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਹੈ।

Verse 50

तस्य देवस्य माहात्म्यात्केदारस्य महीपतेः । राज्यं ते सुखदं नृणां तथा निहतकण्टकम्

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਸ ਦੇਵ ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਂਟੇ—ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਵੈਰੀ—ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

Verse 51

प्राप्तं त्वया महाराज केदारस्य प्रसादतः । येन त्वं सैन्यहीनोऽपि पृथिवीं परिरक्षसि

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸੈਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ।

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स राजा विस्मयान्वितः । गमनाय मतिं चक्रे केदारं प्रति भूमिपः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਬੈਠਾ; ਧਰਤੀਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਧਰ ਲਿਆ।

Verse 53

स गत्वा पर्वते रम्ये पूजयित्वा च तं विभुम् । शिवरात्रिपरः सम्यग्वर्षेवर्षे बभूव ह

ਉਹ ਸੁਹਾਵਣੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਰਮ ਭਗਤ ਬਣ ਗਿਆ; ਸਾਲੋਂ-ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 54

पुत्रं राज्ये च संस्थाप्य ततोऽर्बुदमथागमत् । प्राप्तो मुक्तिं ततो भूयः सभार्यस्तत्प्रभावतः

ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਅਰਬੁਦ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 55

एतत्ते सर्वमाख्यातं केदारस्य महीपते । माहात्म्यं शुभदं नृणां सर्व पापप्रणाशनम्

ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਕੇਦਾਰ ਦੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਮਹਿਮਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 56

माघफाल्गुनयोर्मध्ये कृष्णपक्षे चतुर्दशी । शिवरात्रिरिति ख्याता भूतलेऽस्मिन्महामते

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਮਾਘ ਅਤੇ ਫਾਲਗੁਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

तस्यां तु सर्वथा राजन्यात्रां तस्य समाचरेत् । केदारस्य महाराज प्रकुर्यात्पूजनं नृप

ਉਸ (ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ) ਦੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਕੇਦਾਰ ਦਾ ਪੂਜਨ-ਅਰਚਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 58

माघकृष्णचतुर्दश्यां यः कुर्यात्तत्र जागरम् । कृतोपवासो नृपते शिवलोकं स गच्छति

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੇ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਜੋ ਉੱਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

स्नात्वा गंगासरस्वत्योः संगमे सर्वकामदे । ये प्रपश्यन्ति केदारं ते यास्यंति परां गतिम्

ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ—ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 60

कुण्डे केदारसंज्ञे यः प्रपिबेद्विमलं जलम् । सप्तपूर्वान्सप्त परान्पूर्वजांस्तारयेत्तु सः

ਕੇਦਾਰ ਨਾਮਕ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਪੀਵੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 61

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं भक्त्या परमया नृप । सोऽपि पापैर्विमुच्येत केदारस्य प्रभावतः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਜੋ ਇਹ ਗਾਥਾ ਨਿੱਤ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।