Adhyaya 8

Verse 1

नारद उवाच । नाडीजंघबकेनोक्तां वाचमाकर्ण्यभूपतिः । मार्कंडेयेन संयुक्तो बभूवातीव दुःखितः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਾਡੀਜੰਘ-ਬਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮੁਨੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਰਾਜਾ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 2

तं निशम्य मुनिर्भूपं दुःखितं साश्रुलोचनम् । समानव्यसनः प्राह तदर्थं स पुनर्बकम्

ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅੰਸੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮਾਨ ਕਲੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਭੇਦ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਰ ਬਕ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 3

विधायाशां महाभाग त्वदंतिकमुपागतौ । आवां चिरायुर्ज्ञातांशाविन्द्रद्युम्नमिति द्विज

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਸ ਧਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ—ਮੈਂ ਅਤੇ ਚਿਰਾਯੁ—ਤੈਨੂੰ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ।

Verse 4

निष्पन्नं नास्य तत्कार्यं प्राणानेष मुमुक्षति । वह्निप्रवेशेन परं वैराग्यं समुपागतः

“ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਜ ਅਜੇ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਹੁਣ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 5

तन्मामुपागतोऽहं च त्वां सिद्धं नास्य वांछितम् । तदेनमनुयास्यामि मरणेन त्वया शपे

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ! ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਤੇਰੀ ਸ਼ਪਥ ਨਾਲ।”

Verse 6

आशां कृत्वाभ्युपायातं निराशं नेक्षितुं क्षमाः । भवंति साधवस्तस्माज्जीवितान्मरणं वरम्

ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਸ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ ਵੀ ਸਾਧੂਆਂ ਲਈ ਅਸਹਿ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਮੌਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ।

Verse 7

प्रार्थितं चामुना हृत्स्थं मया चास्मै प्रतिश्रुतम् । त्वां मित्रं तत्परिज्ञाने धृत्वा हृदि चिरायुषम्

ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਮੰਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਭੇਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਚਿਰਾਯੁ।

Verse 8

असंपादयतो नार्थं प्रतिज्ञातं ममायुषा । कलुषेणार्थिना माशापूरकेण सखेधुना

ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਵਚਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਮਲਿਨ ਅਰਥੀ, ਇਸ ਆਸ-ਪੂਰਕ, ਇਸ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਹੀ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ ਹੈ।

Verse 9

प्रतिश्रुतं कृतं श्लाघ्या दासतांत्यजपक्वणे । हरिश्चंद्रस्येव नृणां न श्लाघ्या सत्यसंधता

ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦਾਸਤਾ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪੱਕਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਰਾਜੇ ਵਰਗੀ ਸਤ੍ਯ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਜਿੰਨੀ ਸਲਾਹੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉੱਨੀ ਨਹੀਂ ਸਲਾਹੀ ਜਾਂਦੀ।

Verse 10

मित्रस्नेहस्य पर्यायस्तच्च साप्तपदं स्मृतम् । स्नेहः स कीदृशो मित्रे दुःखितो यो न दृश्यते

ਮਿੱਤਰ-ਸਨੇਹ ਦਾ ਪਰਿਆਯ ‘ਸਾਤ ਪਦ’ (ਸਾਪਤਪਦ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਕੱਠੇ ਸੱਤ ਕਦਮ ਚੱਲਣਾ। ਪਰ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਨੇਹ, ਜੇ ਮਿੱਤਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਨ ਦਿੱਸੇ?

Verse 11

तदवश्यमहं साकमधुना वह्निसाधनम् । करिष्ये कीर्तिवपुषः कृते सत्यमिदं सखे

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਖੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਾਂਗਾ; ਕੀਰਤੀ-ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲਈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।

Verse 12

अनुजानीहि मामेतद्दर्शनं तव पश्चिमम् । त्वया सह महाभाग नाडीजंघ द्विजोत्तम

ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਹ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਨਾਡੀਜੰਘ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਾਂ।

Verse 13

नारद उवाच । वज्रवद्दुःसहां वाचं मार्कंडेयसमीरिताम् । शुश्रुवान्स क्षणं ध्यात्वा प्रतीतः प्राह तावुभौ

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਬਚਨ ਵਜ੍ਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਸਹਿ ਸਨ। ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਾ।

Verse 14

नाडीजंघ उवाच । यद्येवं तदिदं मित्रं विशंतं ज्वलनेऽधुना । निवारय मुनिश्रेष्ठ मत्तोऽस्ति चिरजीवितः

ਨਾਡੀਜੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਠ, ਇਸ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕੋ ਜੋ ਹੁਣ ਜਲਦੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਮੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜੀਵੇਗਾ।

Verse 15

प्राकारकर्णनामासावुलूकः शिवपर्वते । स ज्ञास्यति महीपालमिंद्रद्युम्नं न संशयः

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰਕਰਣ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਉੱਲੂ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 16

तस्मादहं त्वया सार्धममुना च शिवालयम् । व्रजामि तं शिखरिणं मित्रकार्यप्रसिद्धये

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਿਵਾਲਯ—ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 17

इत्येव मुक्त्वा ते जग्मुस्त्रयोऽपि द्विजपुंगवाः । कैलासं ददृशुस्तत्र तमुलूकं स्वनीडगम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੱਲ ਪਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਲੂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘੋਂਸਲੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।

Verse 18

कृतसंविदसौ तेन बकः स्वागतपूजया । पृष्टश्च तावुभौ प्राह तत्सर्वमभिवांछितम्

ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਬਕ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

Verse 19

चिरायुरसि जानीषे यदीन्द्रद्युम्नभूपतिम् । तद्ब्रूहि तेन ज्ञानेन कार्यं जीवामहे वयम्

ਤੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੈਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਦੱਸ—ਉਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਜੀਵਿਤ ਰਹਾਂਗੇ।

Verse 20

इति पृष्टः स विमना मित्रकार्यप्रसाधनात् । कौशिकः प्राह जानामि नेन्द्रद्युम्नमहं नृपम्

ਇਉਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਕਾਰਜ ਨਾ ਸਾਧ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।”

Verse 21

अष्टाविंशत्प्रमाणा मे कल्पा जातस्य भूतले । न दृष्टो न श्रुतो वासाविंद्रद्युम्नो नृपः क्षितौ

ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਠਾਈ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਜਿਤਨਾ ਜੀਵਿਆ ਹਾਂ; ਪਰ ਇਸ ਭੂਤਲ ਤੇ ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ।

Verse 22

तच्छ्रुत्वा विस्मितो भूपस्तस्यायुरतिमात्रतः । दुःखितोऽपि तदा हेतुं पप्रच्छासौ तदायुषः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਅਤਿਅਧਿਕ ਆਯੁ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 23

एवमायुर्यदि तव कथं प्राप्तं ब्रवीहि तत् । उलूकत्वं कथमिदं जुगुप्सितमतीव च

ਜੇ ਤੇਰੀ ਆਯੁ ਐਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਇਹ ਉਲੂਕਤਾ—ਇੰਨੀ ਘਿਨੌਣੀ—ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆ ਪਈ?

Verse 24

प्राकारकर्ण उवाच । श्रृणु भद्र यथा दीर्घमायुर्मेशिवपूजनात् । जुगुप्सितमुलूकत्वं शापेन च महामुनेः

ਪ੍ਰਾਕਾਰਕਰਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਹੇ ਭਲੇ ਪੁਰਖ! ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਇਹ ਘਿਨੌਣਾ ਉਲੂਕ-ਰੂਪ ਆਇਆ।

Verse 25

वसिष्ठकुलसंभूतः पुराहमभवं द्विजः । घंट इत्यभिविख्यातो वाराणस्यां शिवेरतः

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਇਕ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ; ‘ਘੰਟ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 26

धर्मश्रवणनिष्ठस्य साधूनां संसदि स्वयम् । श्रुत्वास्मि पूजयामीशं बिल्वपत्रैरखंडितैः

ਧਰਮ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਖੰਡ ਬਿਲਵ-ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ।

Verse 27

न मालती न मंदारः शतपत्रं न मल्लिका । तथा प्रियाणि श्रीवृक्षो यथा मदनविद्विषः

ਨਾ ਮਾਲਤੀ, ਨਾ ਮੰਦਾਰ, ਨਾ ਸੌ-ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ, ਨਾ ਮੱਲਿਕਾ—ਮਦਨ-ਵੈਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀਵ੍ਰਿਕਸ਼ (ਬਿਲਵ) ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 28

अखंडबिल्वपत्रेण एकेन शिवमूर्धनि । निहितेन नरैः पुण्यं प्राप्यते लक्षपुष्पजम्

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅਖੰਡ ਬਿਲਵ-ਪੱਤਾ ਇਕ ਵੀ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੱਖ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਜਿਤਨਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

अखंडितैर्बिल्वपत्रैः श्रद्धया स्वयमाहृतैः । लिंगप्रपूजनं कृत्वा वर्षलक्षं वसेद्दिवि

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਤੋੜੇ ਅਖੰਡ ਬਿਲਵ-ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 30

सच्छास्त्रेभ्य इति श्रुत्वा पूजयाम्यहमीश्वरम् । त्रिकालं श्रद्धया पत्रैः श्रीवृक्षस्य त्रिभिस्त्रिभिः

ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਸ਼੍ਰੀਵ੍ਰਿਕਸ਼ (ਬਿਲਵ) ਦੇ ਪੱਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ।

Verse 31

ततो वर्षशतस्यांते तुतोष शशिशेखरः । प्रत्यक्षीभूय मामाह मेघगंभीरया गिरा

ਫਿਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਘਾਂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 32

ईश्वर उवाच । तुष्टोस्मि तव विप्रेंद्राखंडबिल्वदलार्चनात् । वृणीष्वाभिमतं यत्ते दास्यम्यपि च दुर्लभम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੀ ਅਖੰਡ ਬਿਲਵ-ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਰਚਨਾ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਜੋ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਮੰਗ, ਮੈਂ ਦੁਲਭ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 33

अखंडबिल्वपत्रेण महातुष्टिः प्रजायते । एकनापि यथान्येषां तथा न मम कोटिभिः

ਅਖੰਡ ਬਿਲਵ-ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਇਕੋ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ—ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 34

इत्युक्तोऽहं भगवता शंभुना स्वमनः स्थितम् । वृणोमि स्म वरं देव कुरु मामजरामरम्

ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਵਰ ਚੁਣਿਆ: ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇ।

Verse 35

अथ लीलाविलासो मां तथेत्युक्त्वाऽविचारितम् । ययावदर्शनं प्रीतिमहं च महतीं गतः

ਤਦ ਲੀਲਾਵਿਲਾਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 36

कृतकृत्यं तदात्मानमज्ञासिपमहं क्षितौ । एतस्मिन्नेव काले तु भृगुवंश्योऽभवद्द्विजः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ—ਉਦੇਸ਼-ਸਿੱਧ—ਜਾਣ ਲਿਆ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮਿਆ।

Verse 37

अवदातत्रिजन्मासवक्षविच्चाक्षरार्थवित् । सुदर्शनेति प्रथिता प्रिया तस्याभवत्सती

ਉਸ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸੁਦਰਸ਼ਨਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਤੀ ਬਣੀ—ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅੱਖਰ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਵਾਣੀ-ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ।

Verse 38

अतीव मुदिता पत्युर्मुखं प्रेक्ष्यास्य दर्शनात् । तनया देवलस्यैपा रूपेणाप्रतिमा भुवि

ਪਤੀ ਦਾ ਮੁਖ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਿਰਦਾ ਖਿੜ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਲ ਦੀ ਇਹ ਧੀ ਜਣੀ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਤਿਮ।

Verse 39

तस्यां तस्मादभूत्कन्या निर्विशेषा निजारणेः । निवृत्तबालभावाभूत्कुमारी यौवनोन्मुखी

ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਧੀ ਜਨਮੀ—ਅਸਾਧਾਰਣ ਕੁਮਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ। ਬਾਲ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਯੌਵਨ ਵੱਲ ਉਨਮੁਖ ਹੋਈ।

Verse 40

नालं बभूव तां दातुं तनयां गुणशालिनीम् । कस्यापि जनकः सा च वयःसंधौ मयेक्षिता

ਉਸ ਗੁਣਵਾਨ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਯੋਗ ਵਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਅਤੇ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿ-ਕਾਲ—ਯੌਵਨ ਦੀ ਕਗਾਰ—ਉੱਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 41

प्रविश्द्यौवनाभोगभावैरतिमनोहरा । निर्वास्यमानैरपरैस्तिलतंदुलिताकृतिः

ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਰਸ-ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਹੋ ਗਈ। ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਖਿੜ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੀ ਤਿਲ ਦੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਸੁਕੁਮਾਰ ਤੇ ਪਤਲੀ ਦਿਸੀ।

Verse 42

क्रीडमाना वयस्याभिर्लावण्यप्रतिमेव सा । व्यचिंतयमहं विप्र तां निरीक्ष्य सुमध्यमाम्

ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਲਾਵਣ੍ਯ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਮੱਧ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 43

अनन्याकृतिमन्योऽसौ विधिर्येनेति निर्मिता । ततः सात्त्विकभावानां तत्क्षणादस्मि गोचरम्

ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, “ਇਸ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੀ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਘੜੀ ਹੋਵੇ।” ਉਸੇ ਪਲ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਭਾਵਾਂ—ਕੋਮਲਤਾ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਕੰਪਨ—ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

Verse 44

प्रापितो लीलयाहत्य बाणैः कुसुमधन्विना । ततो मया स्खलद्वालं पृष्टा कस्येति तत्सखी

ਕੁਸੁਮਧਨੁਧਾਰੀ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨੇ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਲੜਖੜਾਉਂਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਖੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ?”

Verse 45

प्राहेति भृगुवंश्यस्य कन्येयं द्विजजन्मनः । अनूढाद्यापि केनापि समायातात्र खेलितुम्

ਸਖੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜਜਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਨਹੀਂ; ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ।”

Verse 46

ततः कुसुमबाणेन शरव्रातैर्भृशं हतः । पितरं प्रणतो गत्वा ययाचे तां भृगूद्वहम्

ਤਦ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਿਆ।

Verse 47

स च मां सदृशं ज्ञात्वा शीलेन च कुलेन च । अतीव चार्थिनं मह्यं ददौ वाचा पुरः क्रमात्

ਮੇਰੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਯੋਗ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

ततः सा तनया तस्य भार्गवस्या श्रृणोदिति । दत्तास्मि तस्मै विप्राय विरूपायेति जल्पताम्

ਤਦ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ: 'ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬਦਸੂਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,' ਉਹ ਬੁੜਬੁੜਾਈ।

Verse 49

रोरूयमाणा जननीमाह पश्य यथा कृतम् । अतीवानुचितं दत्त्वा जनकेन तथा वरे

ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਵੇਖੋ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ! ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।'

Verse 50

विषमालोड्य पास्यामि प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । वरं न तु विरूपस्योद्वोढुर्भार्या कथंचन

'ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਬਦਸੂਰਤ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਗੀ।'

Verse 51

ततः संबोध्य जननी तां सुतामाह भार्गवम् । न देयास्मै त्वया कन्या विरूपायेति चाग्रहात्

ਤਦ ਮਾਂ ਨੇ ਧੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਹਠ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: “ਉਸ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਕੁੜੀ ਕਦੇ ਨਾ ਦੇਈਂ।”

Verse 52

स वल्लभावचः श्रुत्वा धर्मशास्त्राण्यवेक्ष्य च । दत्तामपि हरेत्पूर्वां श्रेयांश्चेद्वर आव्रजेत्

ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ: “ਜੇ ਉਹ ਕਿਤੇ ਦਿੱਤੀ ਵੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਵਰ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।”

Verse 53

अर्वाक्छिलाक्रमणतो निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे । इति व्यवस्य प्रददावन्यस्मै तां द्विजः सुताम्

ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ: “ਸੱਤਵੇਂ ਕਦਮ ਤੇ ਹੀ ਗੰਢ ਪੱਕੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਦਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਧੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 54

श्वोभाविनि विवाहे तु तच्च सर्वं मया श्रुतम् । ततोतीव विलक्ष्योहं वयस्यानां पुरस्तदा

ਜਦ ਵਿਆਹ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਤਦ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਲੱਜਤ ਤੇ ਸੰਕੋਚ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 55

नाशकं वदनं भद्र तथा दर्शयितुं निजम् । कामार्तोतीव तां सुप्तामर्वाग्निशि तदाहरम्

ਹੇ ਭਲੇ ਜਣੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 56

नीत्वा दुर्गतमैकांतेऽकार्षमौद्वाहिकं विधिम् । गांधर्वेण विवाहेन ततोऽकार्षं हृदीप्सितम्

ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਏਕਾਂਤ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਗੰਧਰਵ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 57

अनिच्छंतीं तदा बालां बलात्सुरतसेवनम् । अथानुपदमागत्य तत्पिता प्रातरेव माम्

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੁਟਿਆਰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸੰਭੋਗ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ।

Verse 58

निश्वस्य संवृतो विप्रास्तां वीक्ष्योद्वाहितां सुताम् । शशाप कुपितो भद्र मां तदानीं स भार्गवः

ਹੇ ਭੱਦਰ! ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਭਰਦਿਆਂ ਉਸ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 59

भार्गव उवाच । निशाचरस्य धर्मेण यत्त्वयोद्वाहिता सुता । तस्मान्निशाचरः पाप भव त्वमविलंबितम्

ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪਾਪੀ! ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ (ਰਾਖਸ਼) ਬਣ ਜਾ।"

Verse 60

इति शप्तः प्रण्म्यैनं पादोपग्रहपूर्वकम् । हाहेति च ब्रुवन्गाढं साश्रुनेत्रं सगद्गदम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਾਪੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ "ਹਾਏ! ਹਾਏ!" ਪੁਕਾਰਦਿਆਂ, ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਗਲੇ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।

Verse 61

ततोहमब्रवं कस्माददोषं मां भवानिति । शपते भवता दत्ता मम वाचा पुरा सुता

ਤਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ—‘ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦੇ ਹੋ? ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।’

Verse 62

सोद्वाहिता मया कन्या दानं सकृदिति स्मृतिः । सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति पण्डिताः

‘ਉਹ ਕੁੜੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਇਕ ਵਾਰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਪੰਡਿਤ ਵੀ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।’

Verse 63

सकृत्कन्याः प्रदीयंते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत् । किं च प्रतिश्रुतार्थस्य निर्वाहस्तत्सतां व्रतम्

‘ਕੰਨਿਆ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਰਮ “ਇਕ-ਵਾਰੀ” ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਅਰਥ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨੀ—ਇਹੀ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਹੈ।’

Verse 64

भवादृशानां साधूनां साधूनां तस्य त्यागो विगर्हितः । प्रतिश्रुता त्वया लब्धा तदा कालमियं मया

‘ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸਾਧੂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਤਿਆਗ ਨਿੰਦਣਯ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ; ਹੁਣ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।’

Verse 65

उद्वोढा चाधुना नाहमुचितः शापभाजनम् । वृथा शपन्ति मह्यं च भवंतस्तद्विचार्यताम्

‘ਅਤੇ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ—ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।’

Verse 66

यो दत्त्वा कन्यकां वाचा पश्चाद्धरति दुर्मतिः । स याति नरकं चेति धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।

Verse 67

तदाकर्ण्य व्यवस्यासौ तथ्यं मद्वचनं हृदा । पश्चात्तापसमोपेतो मुनिर्मामित्यथाब्रवीत्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਿਹਾ।

Verse 68

न मे स्यादन्यथा वाणी उलूकस्त्वं भविष्यति । निशाचरो ह्युलूकोऽपि प्रोच्यते द्विजसत्तम

ਮੇਰੀ ਵਾਣੀ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ: ਤੂੰ ਉੱਲੂ ਬਣੇਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਲੂ ਵੀ ‘ਨਿਸ਼ਾਚਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 69

यदेंद्रद्युम्नविज्ञाने सहायस्तंव भविष्यसि । तदा त्वं प्रकृतिं विप्र प्राप्स्यसीत्यब्रवीत्स माम्

ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਹਾਇਕ ਬਣੇਂਗਾ, ਤਦ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।”

Verse 70

तद्वाक्यसमकालं च कौशिकत्वमिदं मम । एतावंति दिनान्यासीदष्टाविंशद्दिनं विधेः

ਉਹ ਬਚਨ ਕਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ‘ਕੌਸ਼ਿਕ’ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਆ ਪਈ; ਇਹ ਇੰਨੇ ਹੀ ਦਿਨ ਰਹੀ—ਅਠਾਈ ਦਿਨ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ।

Verse 71

बिल्वीदलौरिति पुरा शशिशेखरस्य संपूजनेन मम दीर्घतरं किलायुः । संजातमत्र च जुगुप्सितमस्य शापात्कैलासरोधसि निशाचररूपमासीत्

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਬਿਲਵ-ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਕਤੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਆਯੁ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਲੰਮੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਘਿਨੌਣਾ ਭਾਗ ਉਪਜਿਆ—ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਰਾਤ-ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਦੈਤ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ।