Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 42
Devanagari script
क्रीडमाना वयस्याभिर्लावण्यप्रतिमेव सा । व्यचिंतयमहं विप्र तां निरीक्ष्य सुमध्यमाम्
Transliteration
krīḍamānā vayasyābhirlāvaṇyapratimeva sā | vyaciṃtayamahaṃ vipra tāṃ nirīkṣya sumadhyamām
Translation
ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਲਾਵਣ੍ਯ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਮੱਧ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Word by Word
क्रीडमानाplaying
क्रीडमाना:
Karta (Subject)
TypeAdjective
Rootक्रीड् (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्तरि शानच् (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वयस्याभिःwith her girl-friends
वयस्याभिः:
Sahakāraka (Accompaniment)
TypeNoun
Rootवयस्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/सह), बहुवचन
लावण्यbeauty, grace
लावण्य:
Viśeṣaṇa (compound member)
TypeNoun
Rootलावण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem used in compound)
प्रतिमाan image/embodiment (of beauty)
प्रतिमा:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Rootप्रतिमा (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (लावण्यस्य प्रतिमा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इवas if, like
इव:
Upamā (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक अव्यय (particle of comparison)
साshe
सा:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
व्यचिन्तयम्I thought, I reflected
व्यचिन्तयम्:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootवि-चिन्त् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st), एकवचन
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन
ताम्her
ताम्:
Karman (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
निरीक्ष्यhaving looked at
निरीक्ष्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootनि-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
सुwell, very
सु:
Viśeṣaṇa (intensifier)
TypeIndeclinable
Rootसु (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formअव्यय; उपपद-रूपेण प्रशंसावाचक/तीव्रतावाचक (prefix-like)
मध्यमाम्slender-waisted (one)
मध्यमाम्:
Karman (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootमध्यमा (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सु + मध्यमा); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
Speaker
First-person narrator addressing ‘vipra’ (O brāhmaṇa) within Sūta’s narration
Skanda Dialogue
Listener: vipra (brāhmaṇa)
Visual Art Cues
Scene: A group of young maidens playing; the central maiden radiates beauty, slender-waisted, drawing the narrator’s gaze; the narrator’s inward pondering begins.
Characters & Entities
V
vipra (brāhmaṇa addressee)V
vayasyāḥ (companions)K
kanyā (maiden)FAQs
Perception leads to thought; the Purāṇic frame invites the listener to guide thought toward dharma rather than impulse.
No site is named in this verse.
None.