Adhyaya 41

Verse 1

करधम उवाच । केचिच्छिवं समाश्रित्य विष्णुमाश्रित्य वेधसम् । वर्णयंति परे मोक्षं त्वं तु कस्मात्तु मन्यसे

ਕਰਧਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੇਧਸ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ; ਅਤੇ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਸੱਚਾ ਆਧਾਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ?”

Verse 2

महाकाल उवाच । अपारवैभवा देवास्त्रयोऽप्येते नरर्षभ । योगींद्राणामपि त्वत्र चेतो मुह्यति किं मम

ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਦੇਵ ਅਪਾਰ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਯੋਗੀੰਦਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਕੀ ਗਿਣਤੀ?”

Verse 3

पुरा किलैवं मुनयो नैमिषारण्यवासिनः । संदिह्यांतः श्रेष्ठतायां ब्रह्मलोकमुपागमन्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੁਨੀ, ‘ਕੌਣ ਸਰਵੋਚ ਹੈ’ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 4

तस्मिन्क्षणे विरिंचोऽपि श्लोकं प्रह्वोऽब्रवीत्किल । अनंताय नमस्तस्मै यस्यांतो नोपलभ्यते

ਉਸੇ ਪਲ ਵਿਸ਼ਣੂਚੀ (ਵਿਰਿੰਚ) ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ: “ਉਸ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ।”

Verse 5

महेशाय च भक्ते द्वौ कृपायेतां सदा मयि । ततः श्रेष्ठं च तं मत्वा क्षीरोदं मुनयो ययुः

“ਮਹੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਗਤ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ।“ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨ ਕੇ ਮੁਨੀ ਖੀਰੋਦ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 6

तत्र योगेश्वरः श्लोकं प्रबुध्यन्नमुमब्रवीत् । ब्रह्माणं सर्वभूतेषु परमं ब्रह्मरूपिणम्

ਉੱਥੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਜਗਾ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ: “ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਪਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 7

सदाशिवं च वंदे तौ भवेतां मंगलाय मे । ततस्ते विस्मिता विप्रा अपसृत्य ययुः पुनः

“ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਣ।” ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 8

कैलासे ददृशुः स्थाणुं वदंतं गिरिजां प्रति । एकादश्यां प्रनृत्यानि जागरे विष्णुसद्मनि

ਕੈਲਾਸ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਣੁ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨਾਲ ਬੋਲਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਅਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਦੌਰਾਨ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਲੀਲਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ।

Verse 9

सदा तपस्यां चरामि प्रीत्यर्थं हरिवेधसोः । श्रुत्वेति चापसृत्यैव खिन्नास्ते मुनयोऽब्रुवन्

(ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਮੈਂ ਸਦਾ ਹਰਿ ਅਤੇ ਵੇਧਸ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਤੁਰੰਤ ਹਟ ਗਏ ਅਤੇ ਖਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 10

यद्वा देवा न संयांति पारं ये च परस्परम् । तत्सृष्टसृष्टसृष्टेषु गणना काऽस्मदादिषु

ਜੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਰਮ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣੀ ਹੋਈਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਤੁਲਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 11

उत्तमाधममध्यत्वममीषां वर्णयंति ये । असत्यवादिनः पापास्ते यांति निरयं ध्रुवम्

ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਉੱਤਮ, ਅਧਮ ਜਾਂ ਮੱਧਮ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਝੂਠੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

एवं ते निश्चियामासुर्नैमिषेया स्तपस्विनः । सत्यमेतच्च राजेंद्र ममापीदं मतं स्फुटम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੈਮਿਸ਼ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ। “ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ; ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਮਤ ਹੈ।”

Verse 13

जापकानां सहस्राणि वैष्मवानां तथैव च । शैवानां च विधिं विष्णुं स्थाणुं चाप्यन्वमूमुचन्

ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮੂਹ—ਵੈਸ਼ਨਵ ਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ ਵੀ—ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਸਥਾਣੁ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਤੇ ਭਕਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 14

तस्माद्यस्य मनोरागो यस्मिन्देवे भवेत्स्फुटम् । स तं भजेद्विपापः स्यान्ममेदं मतमुत्तमम्

ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਦੇਵ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦਾ ਰਾਗ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਨੂੰ ਭਜੇ; ਉਹ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਮਤ ਹੈ।

Verse 15

करंधम उवाच । कानि पापानि विप्रेंद्र यैस्तु संमूढचेतसः । न वेदेषु न धर्मेषु रतिमापद्यते मनः

ਕਰੰਧਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਪਾਪ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਚਿੱਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਰੁਚੀ ਪੈਂਦੀ?

Verse 16

महाकाल उवाच । अधर्मभेदा विज्ञेयाश्चित्तवृत्तिप्रभेदतः । स्थूलाः सूक्ष्मा असूक्ष्माश्च कोटिभेदैरनेकशः

ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਧਰਮ ਦੇ ਭੇਦ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਨੇਕ ਹਨ—ਸਥੂਲ, ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਮੱਧਮ—ਕੋਟਿ-ਕੋਟਿ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 17

तत्र ये पापनिचयाः स्थूला नरकहेतवः । ते समासेन कथ्यंते मनोवाक्कायसाधनाः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸਥੂਲ ਢੇਰ ਨਰਕ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਕਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮ।

Verse 18

परस्त्रीद्रव्यसंकल्पश्चेतसानिष्टचिंतनम् । अकार्याभिनिवेशश्च चतुर्द्धा कर्म मानसम्

ਮਾਨਸਿਕ ਕਰਮ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ: ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਾਂ ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਤਕਾਰੀ ਚਿੰਤਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਠੀਲਾ ਅੜਿੱਕਾ।

Verse 19

अनिबद्धप्रलापित्वमसत्यं चाप्रियं च यत् । परापवादपैशुन्यं चतुर्धा कर्म वाचिकम्

ਵਾਚਿਕ ਕਰਮ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ: ਬੇਤੁਕਾ ਜਾਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਬੋਲਣਾ, ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ, ਕਠੋਰ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ, ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ-ਚੁਗ਼ਲੀ।

Verse 20

अभक्ष्यभक्षणं हिंसा मिथ्या कामस्य सेवनम् । परस्वानामुपादानं चतुर्धा कर्म कायिकम्

ਕਾਇਕ ਕਰਮ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ: ਅਭੱਖ ਦਾ ਭੱਖਣ, ਹਿੰਸਾ, ਮਿਥਿਆ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਧਨ ਨੂੰ ਹੜਪਣਾ।

Verse 21

इत्येतद्द्वादशविधं कर्म प्रोक्तं त्रिसंभवम् । अस्य भेदान्पुनर्वक्ष्ये येषां फलमनंतकम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗਾਂ—ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦੇਹ—ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਭੇਦ ਫਿਰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਅਨੰਤ ਹਨ।

Verse 22

ये द्विषंति महादेवं संसारार्णवतारकम् । सुमहात्पातकोपेतास्ते यांति नरकाग्निषु

ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਅਤਿ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

महांति पातकान्याहुर्निरंतरफलानि षट् । नाभिनंदंति ये दृष्ट्वा शंकरं न स्तुवंति ये

ਛੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 24

यथेष्टचेष्टा निःशंकाः संतिष्ठंति रमंति च । उपचारविनिर्मुक्ताः शिवस्य गुरुसंनिधौ

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਃਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ—ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਖੇਡਦੇ ਹਨ—ਉਪਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 25

शिवाचारं न मन्यंते शिवभक्तान्द्विषंति षट् । गुरुमार्त्तमशक्तं वा विदेशप्रस्थितं तथा

ਛੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੈਵ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ: ਜੋ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਅਸਮਰਥ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਿਤ ਹੋਣ ਤੇ (ਆਦਿ) ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

अरिभिः परिभूतं वा यस्त्यजति स पापकृत् । तद्भार्यापुत्रमित्रेषु यश्चावज्ञां करोति वा

ਜੋ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਵਗਿਆ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ।

Verse 27

इत्येतत्पातकं ज्ञेयं गुरुनिंदासमं महत् । ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः

ਇਹ ਪਾਪ ਮਹਾਨ ਅਪਰਾਧ ਜਾਣੋ, ਗੁਰੂ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਮਦਿਰਾਪਾਨੀ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਯਨ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—

Verse 28

महापातकिनस्त्वेते तत्संसर्गी च पंचमः । क्रोधाद्द्वेषाद्भयाल्लोभाद्ब्राह्मणस्य वदंति ये

ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰੇ। ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ, ਦ੍ਵੈਸ਼, ਭਯ ਜਾਂ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਦੇ ਹਨ—

Verse 29

मर्मांतिकं महादोषं ब्रह्मघ्नः स प्रकीर्तितः । ब्राह्मणं यः समाहूय याचमानमकिंचनम्

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਰਮ-ਭੇਦੀ, ਮਹਾਦੋਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਨ ਭਿਖਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ,

Verse 30

पश्चान्नास्तीति यो ब्रूयात्स च वै ब्रह्महा स्मृतः । यश्च विद्याभिमानेन निस्तेजयति सद्द्विजम्

ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਹੇ, ‘ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ’; ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੱਜਣ ਦ੍ਵਿਜ ਦੀ ਤੇਜਸਤਾ ਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇ—

Verse 31

उदासीनः सभामध्ये ब्रह्महा स प्रकीर्तितः । मिथ्यागुणैः स्वमात्मानं नयत्युत्कर्षतां बलात्

ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਾਤਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਝੂਠੇ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।

Verse 32

विरुद्धं गुरुभिः सार्धं ब्रह्मघ्नः स प्रकीर्तितः । क्षुत्तृष्णातप्तदेहानां द्विजानां भोक्तुमिच्छताम्

ਉਹ ਜੋ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਾਤਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤਪ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ...

Verse 33

यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मगातकम् । पिशुनः सर्वलोकानां छिद्रान्वेषणतत्परः

ਜੋ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਾਤਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੁਗਲਖੋਰ—ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—

Verse 34

उद्वेगजननः क्रूरः स च वै ब्रह्महा स्मृतः । गवां तृषाभिभूतानां जलार्थमुपसर्पताम्

ਉਹ ਜੋ ਜ਼ਾਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਾਤਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।

Verse 35

यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । परदोषं परिज्ञाय नृपकर्णे जपेत यः

ਜੋ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਾਤਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਚੁਗਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

पापीयान्पिशुनः क्रूरस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । न्यायेनोपार्जितं विप्रैस्तद्द्रव्यहरणं च यत्

ਜੋ ਅਤਿ ਪਾਪੀ, ਨਿੰਦਕ ਤੇ ਕਠੋਰ ਚੁਗਲਖੋਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਹਰਨ ਕਰਨਾ ਵੀ (ਉਹੀ ਪਾਪ) ਹੈ।

Verse 37

छद्मना वा बलाद्वापि ब्रह्महत्यासमं मतम् । अधीत्य यश्च शास्त्राणि परित्यजति मूढधीः

ਛਲ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਲ ਨਾਲ—ਇਹ ਆਚਰਨ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ।

Verse 38

सुरापानसमं ज्ञेयं जीवनायैव वा पठेत् । अग्निहोत्रपरित्यागः पंचयज्ञोपकर्मणाम्

ਇਹ ਸੁਰਾਪਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ—ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਹੀ (ਸ਼ਾਸਤਰ) ਪਾਠ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਵੀ (ਉਹੀ ਪਾਪ) ਹੈ।

Verse 39

मातृपितृपरित्यागः कूटसाक्षी सुहृद्वधः । अभक्ष्यभक्षणं वन्यजंतूनां काम्यया वधः

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ, ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣਾ, ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ, ਅਭੱਖ ਦਾ ਭੱਖਣ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਵਸ਼ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਘੋਰ ਪਾਪ ਹਨ।

Verse 40

ग्रामं वनं गवावासं यश्च क्रोधेन दीपयेत् । इति घोराणि पापानि सुरापानसमानि च

ਜੋ ਕੋਈ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦੇਵੇ—ਇਹ ਘੋਰ ਪਾਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਰਾਪਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 41

दीनसर्वस्वहरणं नरस्त्रीगजवाजिनाम् । गोभूरत्नसुवर्णानामौषधीनां रसस्य च

ਬੇਬੱਸ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁੱਟ ਲੈਣਾ, ਮਰਦ, ਔਰਤਾਂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਗਾਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਰਤਨ, ਸੋਨਾ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਸ ਚੁਰਾਉਣਾ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਹੈ।

Verse 42

चंदनागरुकर्पूरकस्तूरीपट्टवाससाम् । हस्तन्यासापहरणं स्कमस्तेयसमं स्मृतम्

ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕਪੂਰ, ਕਸਤੂਰੀ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਮਾਨਤ (ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਚੀਜ਼) ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਣਾ ਚੋਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 43

कन्यानां वरयोग्यानामदानं सदृशे वरे । पुत्रमित्रकलत्रेषु गमनं भगिनीषु च

ਵਿਆਹ ਦੇ ਯੋਗ ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਯੋਗ ਵਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਗਲਤ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣਾ (ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਹਨ)।

Verse 44

कुमारीसाहसं घोरमंत्यजस्त्रीनिषेवणम् । सवर्णायाश्च गमनं गुरुतल्पसमं स्मृतम्

ਕੁਮਾਰੀ ਕੰਨਿਆ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ, ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜਾਤ ਦੀ ਵਰਜਿਤ ਔਰਤ ਨਾਲ ਗਮਨ ਕਰਨਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਾਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 45

द्विजायार्थं प्रतिश्रुत्य न प्रयच्छति यः पुनः । न च चस्मारयते विप्रं तुल्यं तदुपपपातकम्

ਜੋ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਪਾਤਕ (ਗੰਭੀਰ ਪਾਪ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

अभिमानोतिकोपश्च दांभिकत्वं कृतघ्नता । अत्यंतविषयासक्तिः कार्पण्यं शाठ्यमत्सरम्

ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ, ਦੰਭ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ; ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਆਸਕਤੀ, ਕੰਜੂਸੀ, ਛਲ ਅਤੇ ਈਰਖਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਿੰਦਣਯ ਦੁਰਗੁਣ ਹਨ।

Verse 47

भृत्यानां च परित्यागः साधुबंधुतपस्विनाम् । गवां क्षत्रियवैश्यानां स्त्रीशूद्राणां च ताडनम्

ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ, ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਛੱਡਣਾ; ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਖੱਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ਿਆਂ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ—ਇਹ ਨਿੰਦਣਯ ਕਰਮ ਹਨ।

Verse 48

शिवाश्रमतरूणां च पुष्पारामविनाशनम् । अयाज्यानां याजनं चाप्ययाच्यानां च याचनम्

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਉਜਾੜਨਾ; ਅਯੋਗਾਂ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣਾ—ਇਹ ਨਿੰਦਣਯ ਕਰਮ ਹਨ।

Verse 49

यज्ञारामतडागादिदारापत्यस्य विक्रयः । तीर्थयात्रोपवासानां व्रतायतनकर्मणाम्

ਯਜ੍ਞ-ਉਦਿਆਨ, ਤਲਾਬ ਆਦਿ ਦਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵੇਚ ਦੇਣਾ; ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਉਪਵਾਸ, ਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਲਈ ਵਰਤਣਾ—ਇਹ ਨਿੰਦਣਯ ਆਚਰਨ ਹੈ।

Verse 50

स्त्रीधनान्युपजीवंति स्त्रीभिरत्यंतनिर्जिताः । अरक्षणं च नारीणां मद्यपस्त्रीनिषेवणम्

ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਧਨ ‘ਤੇ ਜੀਉਣਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸੰਯਮ ਦੇ ਅਭਾਵ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਮਦਿਰਾ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੰਗ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਨਿੰਦਣਯ ਕਰਮ ਹਨ।

Verse 51

ऋणानामप्रदानं च मिथ्याघृद्ध्युपजीवनम् । निंदितानां धनादानं साद्वीकन्योक्तिदूषणम्

ਕਰਜ਼ਾ ਨ ਚੁਕਾਉਣਾ, ਝੂਠ ਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਜੀਵਿਕਾ ਕਮਾਉਣਾ, ਨਿੰਦਿਤਾਂ/ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਸਤੀ-ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਮ ਹਨ।

Verse 52

विषमारणयंत्राणां प्रोयगो मूलकर्मणाम् । उच्चाटनाभिचाराश्च रागविद्वेषणक्रिया

ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਮੂਲ-ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਟੋਣੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਉੱਚਾਟਨ ਤੇ ਅਭਿਚਾਰ (ਕਾਲਾ ਜਾਦੂ), ਅਤੇ ਰਾਗ ਜਾਂ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 53

जिह्वाकामोपभो गार्थं यस्यारंभः स्वकर्मसु । मूल्येनाध्यापयेद्यस्तु मूल्येनाधीयते च ये

ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਭ ਦੇ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਇੱਛਾ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਮੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮੁੱਲ ਦੇ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਨਿੰਦਿਤ ਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 54

व्रात्यता व्रतसंत्यागः सर्वाहारनिषेवणम् । असच्छास्त्राभिगमनं शुष्कतर्काव लंबनम्

ਵੇਦਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯ ਵਾਂਗ ਜੀਉਣਾ, ਵਰਤ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ, ਝੂਠੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਤਰਕ-ਵਿਤਰਕ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜੀਵਨ-ਮਾਰਗ ਨਿੰਦਿਤ ਹਨ।

Verse 55

देवाग्निगुरुसाधूनां निंदा गोब्राह्मणस्य च । प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा राज्ञां मंडलिनामपि

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ, ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ; ਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਭੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨੀ—ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ; ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਬਾਰੇ ਭੀ ਬੁਰਾ ਕਹਿਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਮਈ ਆਚਰਨ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।

Verse 56

उत्सन्नपतृदेवेज्याः स्वकर्मत्यागिनश्च ये । दुःशीला नास्तिकाः पापा न सदा सत्यवादिनः

ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪੁਰਖਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬੁਰੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 57

पर्वकाले दिवा चाप्सु वियोनौ पशुयोनिषु । रजस्वलास्वयोनौ च मैथुनं यः समाचरेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਵਰਜਿਤ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਗੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਾਹਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੈ।

Verse 58

स्त्रीपुत्रमित्रसुहृदामाशाच्छेदकराश्च ये । जनस्याप्रियवक्तारः क्रूराः समयभेदिनः

ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਜ਼ਾਲਮ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹਨ।

Verse 59

भेत्ता तडागकूपानां संक्रमाणांरसस्य च । एकपंक्तिस्थितानां च पाकभेदं करोति यः

ਜੋ ਕੋਈ ਤਲਾਬਾਂ ਅਤੇ ਖੂਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਤਕ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਾਂਝੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 60

इत्येतैश्च नराः पापैरुपपातकिनः स्मृताः । युक्तास्तदुनकैः पापैः पापिनस्तान्निबोध मे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਉਪ-ਪਾਪੀ (ਛੋਟੇ ਪਾਪੀ) ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 61

ये गोब्राह्मणकन्यानां स्वामिमित्रतपस्विनाम् । अन्तरं यांति कार्येषु ते स्मृताः पापिनो नराः

ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਾਲਕ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਂਦੇ ਹਨ—ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਪੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 62

परश्रियाभितप्यंते हीनां सवंति ये स्त्रियाम् । पंक्त्यर्थं ये न कुर्वंति दानयज्ञादिकाः क्रियाः

ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਖ ਕੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਿਧ ਜਾਂ ਹੀਣ ਦਰਜੇ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਕਤੀ-ਧਰਮ ਲਈ ਦਾਨ, ਯਜ્ઞ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਉਹ ਨਿੰਦਿਤ ਹਨ।

Verse 63

गोष्ठाग्निजलरथ्यासु तरुच्छायानगेषु च । त्यजंति ये पुरीषाद्यमारामायतनेषु च

ਜੋ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਮੰਦਰ-ਪਰਿਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਆਦਿ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨਿੰਦਿਤ ਹਨ।

Verse 64

गीतवाद्यरता नित्या मत्ताः किलकिलापराः । कूटवेषक्रियाचाराः कूटसंव्यवहारिणः

ਜੋ ਸਦਾ ਗੀਤ-ਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਿੱਤ ਮੱਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਬੇਸੁਧ ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਭੇਸ ਅਤੇ ਛਲ-ਭਰੇ ਆਚਾਰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿੰਦਿਤ ਹਨ।

Verse 65

कूटशासनकर्तारः कूटयुद्धकराश्च ये । निर्दयोऽतीव भृत्येषु पशूनां दमनश्च यः

ਜੋ ਛਲ-ਭਰੇ ਹੁਕਮ-ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਯੁੱਧ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨੌਕਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੇ ਤੇ ਤੜਪਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਐਸੇ ਲੋਕ ਧਰਮਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ।

Verse 66

मिथ्याप्रसादितो वाक्यमाकर्णयति यः शनैः । चपलश्चापिमायावी शठो मिथ्याविनीतकः

ਜੋ ਝੂਠੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਧੀਮੇ-ਧੀਮੇ ਸੁਣੇ; ਜੋ ਚੰਚਲ, ਮਾਇਆਵੀ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਕੇਵਲ ਢੋਂਗ ਰਚੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਧਰਮਮਾਰਗ ਲਈ ਅਯੋਗ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ।

Verse 67

यो भार्यापुत्रमित्राणि बालवृद्धकृशातुरान् । भृत्यानतिथिबंधूंश्च त्यक्त्वाश्राति बुभुक्षितान्

ਜੋ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ; ਬਾਲਕਾਂ, ਬੁੱਢਿਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼, ਅਤੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰੇ; ਨੌਕਰਾਂ, ਅਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਖਾ ਲਵੇ ਜਦ ਉਹ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣ—ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 68

यः स्वयं मृष्टमश्राति विप्रायान्यत्प्रयच्छति । वृथापाकः स विज्ञेयो ब्रह्मवादिविगर्हितः

ਜੋ ਆਪ ਸੁਆਦਲੇ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਖਾਏ ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਚੀਜ਼ ਦੇਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਪਾਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਸਤ੍ਯਧਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।

Verse 69

नियमान्स्वयमादाय ये त्यजंत्यजितेंद्रियाः । ये ताडयंति गां नित्यं वाहयंति मुहुर्मुहुः

ਜੋ ਨਿਯਮ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਤ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੰਕਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਆਚਰਨ ਸੰਯਮਿਤ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿੰਦਣਯ ਹੈ।

Verse 70

दुर्बलान्नैव पुष्णंति प्रणष्टार्था द्विषंति च । पीडयन्त्यभिचारेण सक्षतान्वाहयंति च

ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਨਹੀਂ; ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੁਸ਼ਟ ਅਭਿਚਾਰ ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਘਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੋਝ ਢੋਣ ਲਈ ਹੰਕਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰੀ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।

Verse 71

तेषा मदत्त्वा चाश्रंति चिकित्संति न रोगिणः । अजाविको माहिषिकः समुद्री वृषलीपतिः

ਉਹ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤ्सा ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਬਕਰੀ-ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ, ਮਹਿਸਾਂ ਦਾ ਗੋਠੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਪਤਿਤ ਆਚਰਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 72

हीनवर्णात्मवृत्तिश्च वैद्यो धर्मध्वजी च यः । यश्च शास्त्रमतिक्रम्य स्वेच्छयैवाहरेत्करम्

ਜੋ ਨੀਚ ਵਰਣ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ-ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੈਦ; ਧਰਮ ਨੂੰ ਝੰਡਾ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧਰਮਧ੍ਵਜੀ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰ ਵਸੂਲ ਕਰੇ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ-ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਉਲੰਘਣਕਾਰੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 73

सदा दण्डरुचिर्यश्च यो वा दण्डरुचिर्न हि । उत्कोचकैरधिकृतैस्तस्करैस्च प्रपीड्यते

ਜੋ ਸਦਾ ਦੰਡ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਪਿਆਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਤੇ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

यस्य राज्ञः प्रजा राष्ट्रे पच्यते नरकेषु सः । अचौरं चौरवत्पश्येच्चौरं वाऽचौररूपिणम्

ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪਕਾਈ’ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਵੇਖੇ, ਜਾਂ ਚੋਰ ਨੂੰ ਨਿਰਚੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ।

Verse 75

आलस्योपहतो राजा व्यसनी नरकं व्रजेत् । एवमादीनि चान्यानि पापान्याहुः पुराविदः

ਆਲਸ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵਿਅਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਾਜਾ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 76

यद्वातद्वा परद्रव्यमपि सर्षपमात्रकम् । अपहृत्य नरः पापो नारकी नात्र संशयः

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਾਇਆ ਧਨ, ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿਤਨਾ ਵੀ, ਚੁਰਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਰਕਗਾਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 77

एवमाद्यैर्नरः पापैरुत्क्रान्तैः समनंतरम् । शरीरं यातनार्थाय पूर्वाकारमवाप्नुयात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਯਾਤਨਾ ਭੋਗਣ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

तस्मात्त्रिविधमप्येतन्नारकीयं विवर्जयेत् । सदाशिवं च शरणं व्रजेत्सच्छ्रद्धया युतः

ਇਸ ਲਈ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 79

नमस्कारः स्तुतिः पूजा नामसंकीर्तनं तथा । संपर्कात्कौतुकाल्लोभान्न तस्य विफलं भवेत्

ਨਮਸਕਾਰ, ਸ্তুਤੀ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਸੰਕੀਰਤਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗਤ, ਕੌਤੁਹਲ ਜਾਂ ਲੋਭ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 80

करंधम उवाच । संक्षेपाच्छिवपूजाया विधानं वक्तुमर्हसि । कृतेन येन मनुजः शिवपूजाफलं लभेत्

ਕਰੰਧਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ।”

Verse 81

महाकाल उवाच । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने शंकरं सर्वदा भजेत् । दर्शनात्स्पर्शनान्मर्त्यः कृततृत्यो भवेत्स्फुटम्

ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਾਤੇ, ਮੱਧਿਆਹਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਸਦਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਭਜਨ-ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਮਰਤ੍ਯ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 82

आदौ स्नानं प्रकुर्वित भस्मस्नानमथापि वा । आपद्गतः कण्ठस्नानं मन्त्रस्नानमथापि वा

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰੇ—ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਭਸਮ-ਸਨਾਨ ਵੀ। ਜੇ ਆਪੱਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਣ্ঠ-ਸਨਾਨ (ਅੰਸ਼ਿਕ ਅਭਿਸੇਕ) ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਨਾਨ (ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁੱਧੀ) ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 83

आविकं परिदध्याच्च ततो वासः सितं च वा । धातुरक्तमथो नव्यं मलिनं संधितं न च

ਉਨ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰੇ, ਫਿਰ ਸਫੈਦ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨੇ। ਧਾਤੂ-ਲਾਲ ਰੰਗਿਆ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਨਵਾਂ ਹੋਵੇ, ਮੈਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੀਤਾ-ਜੋੜਿਆ (ਰਫੂ ਕੀਤਾ) ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 84

उत्तरीयं च संदध्याद्विना तन्निष्फलार्चनम् । भस्मत्रिपुण्ड्रधारी च ललाटे हृति चांसयोः

ਉਪਰਲਾ ਅੰਗਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਧਾਰੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਰਚਨਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਸਮ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਲਲਾਟ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾਏ।

Verse 85

पूजयेद्यो महादेवं प्रीतः पश्यति तं मुहुः । सर्वदोषान्बहिः क्षिप्य शिवायतनमाविशेत्

ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦੋਸ਼ ਬਾਹਰ ਛੱਡ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਲਯ (ਮੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।

Verse 86

प्रविश्य च प्रणम्येशं ततो गर्भगृहं विशेत् । पाणी प्रक्षाल्य तच्चित्तो निर्माल्यमवरोपयेत्

ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ। ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ/ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਦੇਵੇ।

Verse 87

येन रुद्रायते भक्त्या कुरुते मार्जनक्रियाम् । तस्मान्मार्जयते त्वेवं स्थाणुनैतत्परस्परम्

ਜਿਸ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਗਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਮਾਰਜਨ (ਸ਼ੁੱਧੀ) ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਸਥਾਣੁ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਸਪਰ, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਹੀਂ।

Verse 88

रुद्रभक्त्या च संतिष्ठेनमालिन्यं मार्जयेत्ततः । भक्तिर्देवस्य तिष्ठेन्न मालिन्यं मार्जतः सदा

ਰੁਦ੍ਰ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕ ਕੇ, ਫਿਰ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਜਨ ਕਰ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਸਦਾ ਸੇਵਾ-ਰੂਪ ਸ਼ੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।

Verse 89

गडुकान्पूरयेत्पश्चान्निर्मलेन जलेन वै । गडुकास्तु समाः सर्वे सर्वे च शुभदर्शनाः

ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਗਡੂਕੇ (ਜਲ-ਘੜੇ) ਭਰ ਦੇਵੇ। ਸਾਰੇ ਗਡੂਕੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ।

Verse 90

निर्व्रणाः सौम्यरूपाश्च सर्वे चोदकपूरिताः । वस्त्रपूतजलैः पूर्णागन्धधूपैश्च वासिताः

ਉਹ ਬਿਨਾ ਦਰਾਰਾਂ ਤੇ ਦਾਗਾਂ ਦੇ ਹੋਣ, ਸੁਮਧੁਰ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਣ। ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸੁਵਾਸਿਤ ਕੀਤੇ ਹੋਣ।

Verse 91

क्षालिताः पूरिता नीताः षडक्षरजपेन च । गडुकाष्चशतं कुर्यादथवाप्यष्टविंशतिः

ਧੋ ਕੇ, ਭਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ—ਸੌ ਗਡੂਕੇ ਸਜਾਏ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਠਾਈ।

Verse 92

अष्टादशापि चतुरस्ततोन्यूनं न कारयेत् । पयो दधि घृतं चैव क्षौद्रमिक्षुरसं तथा

ਅਠਾਰਾਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਚਾਰ; ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾ ਕਰੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘਿਉ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।

Verse 93

एवं सर्वं च तद्द्रव्यं वामतः संन्यसेद्भवात् । ततो बहिर्विनिष्क्रम्य पूजयेत्प्रतिहारकान्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ। ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਕਾਂ—ਦਰਬਾਨ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 94

सर्वेषां वाचका मन्त्राः कथ्यंतेऽतः परं क्रमात्

ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭ ਦੇ ਵਾਚਕ—ਸੰਕੇਤਕ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 95

ओंगं गणपतये नमः ओंक्षां क्षेत्रपालाय नमः ओंगं गुरुभ्यो नमः इति आकाशे ओंकौं कुलदेव्यै नमः ॐ नंदिने नमः ओंमहाकालाय नमः ओंधात्रे विधात्रै नमः । ततः प्रविस्य लिंगाच्च किञ्चिद्दक्षिणतः शुचिः । उदङ्मुखः क्षणं ध्यायेत्समकायासनस्थितः

“ਓਂਗੰ ਗਣਪਤਏ ਨਮਹ। ਓਂਕ੍ਸ਼ਾਂ ਖੇਤਰਪਾਲਾਯ ਨਮਹ। ਓਂਗੰ ਗੁਰੁਭ੍ਯੋ ਨਮਹ।” ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ “ਓਂਕੌਂ ਕੁਲਦੇਵ੍ਯੈ ਨਮਹ।” ਅਤੇ “ਓਂ ਨੰਦਿਨੇ ਨਮਹ। ਓਂ ਮਹਾਕਾਲਾਯ ਨਮਹ। ਓਂ ਧਾਤ੍ਰੇ ਵਿਧਾਤ੍ਰੈ ਨਮਹ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਕੁਝ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰੇ; ਸਮਕਾਇਆਸਨ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖ ਕੇ ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 96

दर्भादिभिः परिवृतं मध्यपद्मार्कमंडलम् । सोममण्डलमध्यस्थं ध्यायेद्वै वह्निमंडलम्

ਦਰਭ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਰੂਪ ਸੂਰਯ ਮੰਡਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਮੰਡਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਭੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 97

तन्मध्ये विश्वरूपं च वामाद्यष्टादिशक्तिकम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं चंद्रभूषितम्

ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਵਾਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦਸ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 98

वामांकगिरिजं देवं ध्यायेत्सिद्धैः स्तुतं मुहुः । ततः पूर्वं प्रदद्याच्च पाद्यार्घं शंभवे नृप

ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਤੁਤ ਕੀਤੇ, ਵਾਮ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪਾਦ੍ਯ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 99

पानीयमक्षता दर्भा गंधपूष्पं ससर्पिषम् । क्षीरं दधि मधु पुनर्नवांगोऽर्घः प्रकीर्तितः

ਪਾਣੀ, ਅਖੰਡ ਅੰਨ (ਅਕ੍ਸ਼ਤਾ), ਦਰਭ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਘੀ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਮਧੁ—ਇਹ ਨੌ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਰਘ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 100

ततः श्रद्धार्द्रचित्तस्य स्नानं लिंगस्य चाचरेत् । गृहीत्वा गडुकं पूर्वं मलस्नानं समाचरेत्

ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਰਦ੍ਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਗਡੁਕ (ਜਲ-ਪਾਤ੍ਰ) ਲੈ ਕੇ ਮਲਸਨਾਨ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਨ ਸਨਾਨ, ਕਰੇ।

Verse 101

अर्द्धेन स्नापयेत्पूर्वं कुर्याच्च मलघर्षणम् । सर्वेण स्नापयेत्पश्चात्पूजयेत्स्नापयेत्ततः

ਪਹਿਲਾਂ ਜਲ ਦੇ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਮਲ-ਮੈਲ ਨੂੰ ਘਿਸ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਤਦ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਫੇਰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 102

प्रणम्य च ततो भक्त्या स्नापयेन्मूलमंत्रतः । ओंहूं विश्वमूर्तये शिवाय नम । इति द्वादशाक्षरो मूलमंत्रः

ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ: “ਓਂ ਹੂੰ—ਵਿਸ਼ਵ-ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਿਵਾਯ ਨਮঃ।” ਇਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਖਰ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 103

वारिक्षरदधिक्षौद्रघृतेनेक्षुरसेन च । स्नापयेन्मूलमन्त्रेण जलधूपार्चनात्पृथक्

ਜਲ, ਸ਼ੱਕਰ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਿਦ, ਘੀ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਵੀ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਿਆਂ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ—ਇਹ ਜਲ-ਅਰਪਣ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ।

Verse 104

गडुकैः स्नापयेत्सर्वैः स्नातं गन्धैर्विरूक्षयेत्

ਸਾਰੇ ਗਡੂਕਾਂ (ਜਲ-ਪਾਤਰਾਂ) ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਸੁਕਾਵੇ।

Verse 105

विरूक्षितं ततः स्नाप्य श्रीखण्डेन विलेपयेत् । पूजयेद्विविधैः पुष्पैर्विधिना येन तच्छृणु

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਮੁੜ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡ (ਚੰਦਨ) ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰੇ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਉਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੁਣ।

Verse 106

आग्नेयपादे ओंधर्माय नमः नैरृतके ओंज्ञानाय नमः वायव्ये ओंवैराग्याय नमः ईशानपादे ओंऐश्वर्याय नमः पूर्वपादे ओंअधर्माय नमः दक्षिणे ओंअज्ञानाय नमः पश्चिमे ओंअवैराग्याय नमः उत्तरे ओंअनैश्वर्याय नमः ओंअनन्ताय नमः ओंपद्माय नमः ओंअर्कमण्डला नमः ओंसोममण्डलाय नमः ओंवह्निमण्डला नमः ओंवामाज्येष्ठादिपंचमन्त्रशक्तिभ्यो नमः ओंपरमप्रकृत्यै देव्यै नमः ओंईशानतत्पुरुषाघोरवामदेवसद्योजातपञ्चवक्त्राय रुद्रसाध्यवस्वादित्यविश्वेदेवादिदेवविश्वरूपाय अण्डजस्वेदजोद्भिज्जजरायुजरूपस्थावरजङ्गममूर्तये परमेश्वराय ओंहूं विश्वमूर्तये शिवाय नमस्त्रिशूलधनुःखड्गकपालदण्डकुठारेभ्यः

ਅਗਨੇਯ ਪਾਦੇ: ‘ਓਂ ਧਰਮਾਯ ਨਮਹ’; ਨੈਰ੍ਰਿਤੇ: ‘ਓਂ ਗਿਆਨਾਯ ਨਮਹ’; ਵਾਯਵ੍ਯੇ: ‘ਓਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਯ ਨਮਹ’; ਈਸ਼ਾਨ ਪਾਦੇ: ‘ਓਂ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯਾਯ ਨਮਹ’। ਪੂਰਬੇ: ‘ਓਂ ਅਧਰਮਾਯ ਨਮਹ’; ਦੱਖਿਣੇ: ‘ਓਂ ਅਜ੍ਞਾਨਾਯ ਨਮਹ’; ਪੱਛਿਮੇ: ‘ਓਂ ਅਵੈਰਾਗ੍ਯਾਯ ਨਮਹ’; ਉੱਤਰੇ: ‘ਓਂ ਅਨੈਸ਼ਵਰ੍ਯਾਯ ਨਮਹ’। ਓਂ ਅਨੰਤਾਯ ਨਮਹ, ਓਂ ਪਦ੍ਮਾਯ ਨਮਹ; ਓਂ ਅਰਕਮੰਡਲਾਯ ਨਮਹ, ਓਂ ਸੋਮਮੰਡਲਾਯ ਨਮਹ, ਓਂ ਵਹ੍ਨਿਮੰਡਲਾਯ ਨਮਹ। ਵਾਮਾ-ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਆਦਿ ਪੰਚ-ਮੰਤ੍ਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਈਸ਼ਾਨ, ਤਤ੍ਪੁਰੁਸ਼, ਅਘੋਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ—ਇਹ ਪੰਚਵਕਤ੍ਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਦਿਦੇਵ, ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ, ਅੰਡਜ-ਸ੍ਵੇਦਜ-ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜ-ਜਰਾਯੁਜ ਸਭ ਜੰਗਮ-ਸਥਾਵਰ ਰੂਪ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਹੂੰ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰਤਿ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਧਨੁਸ਼, ਖਡਗ, ਕਪਾਲ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਕੁਠਾਰ ਸਮੇਤ।

Verse 107

ततो जलाधारमुखे चण्डीश्वराय नमः । एवं संपूज्य विधिवत्ततोऽर्घं संनिवेशयेत्

ਤਦੋਂ ਜਲਾਧਾਰ ਦੇ ਮੁਖ ਤੇ ‘ਚੰਡੀਂਸ਼ਵਰਾਯ ਨਮਹ’ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਧੀਵਤ ਸੰਪੂਜਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਅਰਘ੍ਯ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 108

पानीयमक्षताः पुष्पमेतैर्युक्तं फलोत्तमैः । गृहाणार्घ्यं महादेव पूजासंपूर्तिहेतवे

ਪਾਣੀ, ਅਖੰਡ ਅੰਨ-ਦਾਣੇ (ਅਕ੍ਸ਼ਤ) ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ—ਉੱਤਮ ਫਲਾਂ ਸਮੇਤ—ਅਰਪਣ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਪੂਜਾ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।

Verse 109

अर्घादनंतरं शक्तः पूजयेद्वसुपूजया । धूपं दीपं च नैवेद्यं क्रमात्पश्चान्निवेदयेत्

ਅਰਘ੍ਯ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਸੁ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪੂਜਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧੂਪ, ਦੀਪ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 110

घण्टां च वादयेत्तत्र ततो नीराजनं चरेत् । भ्रामयेद्देवदेवस्य शंखवादित्रनिःस्वनैः

ਉਥੇ ਘੰਟੀ ਵਜਾਏ; ਫਿਰ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰੇ। ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁਮਾਵੇ (ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ)।

Verse 111

नीराजनं च यः पश्ये द्देवदेवस्य शूलिनः । स मुच्येत्पातकैः सर्वैः किं पुनर्यः करिष्यति

ਜੋ ਦੇਵਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ੂਲਿਨ ਦੇ ਨੀਰਾਜਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਜੋ ਆਪ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ!

Verse 112

नृत्यं गीतं च वाद्यं च अलीकमपि यश्चरेत् । तस्य तुष्येदनंतंहि गीतवाद्यफलं यतः

ਜੇ ਕੋਈ ਨਾਚ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜੇ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਅਧੂਰਾ ਹੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਅਨੰਤ ਉਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਗੀਤ-ਵਾਜੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।

Verse 113

स्तोत्रैस्ततश्च संस्तूय दण्डवत्प्रणमेद्भुवि । क्षमापयेच्च देवेशं सुकृतं कुकृतं क्षम

ਫਿਰ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਅੱਗੇ ਖਿਮਾ ਮੰਗੇ: ‘ਮੇਰੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਕੁਕ੍ਰਿਤ—ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰ।’

Verse 114

य एवं यजते रुद्रमस्मिंल्लिंगे विशेषतः । पितरं पितामहं चैव तथैव प्रपितामहम्

ਜੋ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਪਿਤਾਮਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਭੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉੱਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 115

सर्वात्पापात्समुत्तार्य रुद्रलोके वसेच्चिरम् । एवं माहेश्वरो भूत्वा सदाचारव्रतस्थितः

ਹਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਿਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 116

पशुपाशविमोक्षार्थं पूजयेत्तन्मना यदि । य एवं यजते रुद्रं तेनैतत्तर्पितं जगत्

ਜੇ ਮਨ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਪਸ਼ੁ-ਪਾਸ (ਬੰਧਨ) ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਪੋਸ਼ਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 117

किं त्वेतत्सफलं राजन्नाचारयो न लंघयेत् । आचारात्फलते धर्मो ह्याचारात्स्वर्गमश्नुते

ਪਰ ਇਹ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਆਚਾਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਮ ਫਲਦਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 118

आचाराल्लभते ह्यायुराचारो हंत्यलक्षणम् । यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य न भूतये

ਸਦਾਚਾਰ ਤੋਂ ਆਯੁ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸਦਾਚਾਰ ਅਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਯਜ੍ਞ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੇ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ।

Verse 119

भवन्ति यः सदाचारं समुल्लंघ्य प्रवर्तते । तस्य किञ्चित्समुद्देशं वक्ष्ये तं श्रृणु पार्थिव

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾਚਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਤੂੰ ਉਹ ਸੁਣ।

Verse 120

त्रिवर्गसाधने यत्नः कर्तव्यो गृहमेधिना । तत्संसिद्धौ गृहस्थस्य सिद्धिरत्र परत्र च

ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵਰਗ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ) ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 121

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येन धर्मार्थौ चापि चिन्तयेत् । समुत्थाय तथाचम्य दंतधावनपूर्वकम्

ਬ੍ਰਾਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਸੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੇ।

Verse 122

सन्ध्यामुपासीत बुधः संशांतः प्रयतः शुचिः । पूर्वां सन्ध्यां सनक्षत्रां पश्चिमां सदिवाकराम्

ਸ਼ਾਂਤ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ—ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦਿਸਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਵੇਲੇ।

Verse 123

उपासीत यथान्यायं नैनां जह्यादनापदि । वर्जयेदनृतं चासत्प्रलापं परुषं तथा

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੇ। ਝੂਠ, ਵਿਅਰਥ ਤੇ ਅਸੱਤ ਬੋਲ, ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਵਾਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚੇ।

Verse 124

असत्सेवां ह्यसद्वादं ह्यसच्छास्त्रं च पार्थिव । आदर्शदर्शनं दंतधावनं केशसाधनम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਅਸੱਤ ਬੋਲ ਅਤੇ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਬਚੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਅਣਉਚਿਤ ਵੇਲੇ) ਦਰਪਣ ਵੇਖਣਾ, ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ ਸਵਾਰਨਾ ਵੀ ਤਿਆਗੇ।

Verse 125

देवार्चनं च पूर्वाह्णे कार्याण्याहुर्महर्षयः । पालाशमासनं चैव पादुके दंतधावनम् । वर्जयेदासनं चैव पदा नाकर्षयेद्बुधः

ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਪੂਰਵਾਹਣ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਲਾਸ਼-ਕਾਠ ਦਾ ਆਸਨ ਵਰਤੇ, ਪਾਦੁਕਾ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰੇ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਆਸਨ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘਸੀਟੇ ਨਾ।

Verse 126

जलमग्निं च निनयेद्यगपन्न विचक्षणः

ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲਾਵੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਵਿਵਸਥਿਤ ਜਾਂ ਅਨੁਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਾਵ ਕਰੇ।

Verse 127

पादौ प्रसारयेन्नैव गुरुदेवाग्निसंमुखौ । चतुष्पथं चैत्यतरुं देवागारं तथा यतिम्

ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਰ ਨਾ ਫੈਲਾਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਰਾਹੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੈਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਯਤੀ (ਸੰਨਿਆਸੀ) ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਆਦਰ ਰੱਖੇ।

Verse 128

विद्याधिकं गुरुं वृद्धं कुर्यादेतान्प्रदक्षिणान्

ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਆਦਰਨੀਯ ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 129

आहारनीहारविहारयोगाः सुसंवृता धर्मविदानुकार्याः । वाग्बुद्धिवीर्याणि तपस्तथैव वार्तायुषी गुप्ततमे च कार्ये

ਆਹਾਰ, ਨਿਹਾਰ (ਸ਼ਰੀਰਕ ਨਿਕਾਸ ਆਦਿ), ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸੁਸੰਯਮਿਤ ਰੱਖੇ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੇ। ਵਾਣੀ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵੀਰਯ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ; ਤਪ ਕਰੇ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਬੋਲੇ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।

Verse 130

उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः । दक्षिणाभिमुखो रात्रौ ह्येवमायुर्न रिष्यते

ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਪਖਾਨਾ—ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਕਰੇ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਆਯੁ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ।

Verse 131

प्रत्यग्निं प्रति सूर्यं च प्रति गां व्रतिनं प्रति । प्रति सोमोदकं सन्ध्यां प्रज्ञा नश्यति मेहतः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ, ਸੂਰਜ, ਗਾਂ, ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ, ਚੰਦਰ-ਜਲ ਜਾਂ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 132

भोजने शयने स्थाने उत्सर्गे मलमूत्रयोः । रथ्याचंक्रमणे चार्द्रपञ्चकश्चाचमेत्सदा

ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੌਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਥਾਂ ਬਦਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਮਲ ਜਾਂ ਮੂਤਰ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਦਾ ਆਚਮਨ ਅਤੇ ‘ਆਰਦ੍ਰ-ਪੰਚਕ’ (ਜਲ-ਆਧਾਰਿਤ ਪੰਜ ਸ਼ੁੱਧਿਕ੍ਰਿਆਵਾਂ) ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 133

न नद्यां मेहनं कुर्यान्न श्मशाने नभस्मनि । न गोमये न कृष्टे च नैवालूने न शाड्वले

ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਰਾਖ ਉੱਤੇ; ਨਾ ਗੋਬਰ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਜੋਤੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ; ਨਾ ਅਣਕੱਟੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹਰੀ ਘਾਹ ਉੱਤੇ।

Verse 134

उद्धृत्ताभिस्तथाद्भिस्तु शौचं कुर्याद्विचक्षणः । अंतर्जलाद्देवकुलाद्वल्मीकान्मूषकस्थलात्

ਵਿਚੱਖਣ ਮਨੁੱਖ ਉਖੇੜੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੌਚ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਘਰ ਅੰਦਰਲੇ ਜਲ-ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ, ਦੇਵਕੁਲ (ਮੰਦਰ-ਪਰਿਸਰ) ਤੋਂ, ਵਲਮੀਕ (ਚੀਂਟੀ-ਟਿੱਬੇ) ਤੋਂ ਜਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਤੋਂ ਲੱਗੇ।

Verse 135

अपविद्धापशौचाश्च वर्जयेत्पंच मृत्तिकाः । गन्धलेपापहरणं शौचं कुर्यात्तथा बुधः

ਜਦੋਂ ਸ਼ੌਚ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਬੇਢੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਐਸਾ ਸ਼ੌਚ ਕਰੇ ਕਿ ਬਦਬੂ ਅਤੇ ਲੇਪ-ਦਾਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 136

नात्मानं ताडयेन्नैव दद्याद्दुः खेभ्य एव च । उभाभ्यामपि पाणिभ्यां कण्डूयेन्नात्मनः शिरः

ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਮਾਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਨਾ ਖੁਜਲਾਏ।

Verse 137

रक्षेद्दारांस्त्यजेदीष्यां तासु निष्कारणं बुधः । सूर्यास्तं न विनाकाश्चित्क्रिया नैवाचरेत्तथा

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁਰਖ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਈਰਖਾ ਤਿਆਗੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ-ਕਿਰਿਆ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 138

अद्रोहेणैव भूतानामल्पद्रोहेण वा पुनः । शिवचित्तोर्जयोद्वित्तं न चातिकृपणो भवेत्

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰਨ ਅਦ੍ਰੋਹ—ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ—ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਜਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਅਤਿ ਕੰਜੂਸ ਨਾ ਬਣੇ।

Verse 139

नेर्ष्युः स्यान्न कृतघ्नः स्यान्न परद्रोहकर्मधीः । न पाणिपादचपलो न नेत्रचपलोऽनृजुः

ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾਏ; ਹੱਥ-ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਪਲਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਟੇਢਾਪਣ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 140

न च वागङ्गचपलो न चाशिष्टस्य गोचरः । न शुष्कवादं कुर्वीत शुष्क्रवैरं तथैव च

ਬੋਲ ਅਤੇ ਅੰਗ-ਭੰਗੀ ਵਿੱਚ ਚਪਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਬਦਤਮੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਿਰੇ; ਸੁੱਕੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਬੇਕਾਰ ਵੈਰ ਵੀ ਨਾ ਪਾਲੇ।

Verse 141

उपायैः साधयेदर्थान्दण्डस्त्वगतिका गतिः । भिन्नाशनं भिन्नशय्यां वर्जयेद्भिन्नभाजनम्

ਉਚਿਤ ਉਪਾਅਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰੋ; ਦੰਡ ਤਾਂ ਓਦੋਂ ਹੀ ਗਤੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਰਹੇ। ਟੁੱਟੀ ਆਸਨ-ਪੱਟੀ, ਟੁੱਟੀ ਸੇਜ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਭਾਂਡੇ ਤੋਂ ਬਚੋ।

Verse 142

अंतरेण न गच्छेन द्वयोर्ज्वलनलिंगयोः । नाग्न्योर्न विप्रयोश्चैव न दंपत्योर्नृपोत्तम

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਦੋ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਨਾ ਲੰਘੋ; ਨਾ ਹੀ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ; ਨਾ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ; ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ।

Verse 143

न सूर्यव्योमयोर्नैव हरस्य वृषभस्य च । एतेषामंतरं कुर्वन्यतः पापमवाप्नुयात्

ਨਾ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੋ, ਨਾ ਹੀ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਨੰਦੀ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 144

नैकवस्त्रश्च भुंजीत नाग्नौ होममथाचरेत् । न चार्चयेद्द्विजान्नैव कुर्याद्देवार्चनं बुधः

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਭਗਤ ਇਕੋ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਅਨੁਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਭੰਗ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਰੂਪ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ, ਨ ਹੀ ਦੇਵ-ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 145

खंडनं पेषणं मार्ष्टिं जलसंशोधनं तथा । रंधनं भोजनं स्वाप उत्थानं गमनं क्षुतम्

ਕੱਟਣਾ, ਪੀਸਣਾ, ਝਾੜੂ ਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛਾਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ; ਰੰਧਣਾ, ਭੋਜਨ, ਨੀਂਦ, ਉੱਠਣਾ, ਤੁਰਨਾ, ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਲੱਗਣਾ—ਇਹ ਦਿਨਚਰਿਆ ਦੇ ਕਰਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਨਿਯਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 146

कार्यारंभं समाप्तिं च वचः प्रोच्य तथा प्रियम् । पिबञ्जिघ्रन्स्पृशञ्छृण्वन्विवक्षुर्मैथुनं तथा

ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ, ਬੋਲ—ਭਾਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਣ; ਪੀਣਾ, ਸੁੰਘਣਾ, ਛੂਹਣਾ, ਸੁਣਣਾ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੈਥੁਨ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਧੀਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 147

शुचित्वं च जपं स्थाणुं यः कुर्याद्विंशतिं तथा । माहेश्वरः स विज्ञेयः शेषोन्यो नामधारकः

ਜੋ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਸਥਾਣੁ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਜਪ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀਹ ਵਾਰ ਕਰੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਦੇ ਧਾਰਕ ਹਨ।

Verse 148

स वै रुद्रमयो भूत्वा ततश्चांते शिवं व्रजेत् । परस्त्रियं नाभिभाषेत्तथा संभाषयेद्यदि

ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਮਯ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਨਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੇ ਬੋਲਣਾ ਪਏ ਤਾਂ ਸੰਯਮਿਤ ਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਬੋਲੇ।

Verse 149

मातः स्वसरथो पुत्रि आर्येति च वदेद्बुधः । उचछिष्टो नालभेत्किंचिन्न च सूर्यं विलोकयेत्

ਬੁੱਧਿਮਾਨ (ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ) ਆਦਰ ਨਾਲ ‘ਮਾਤਾ’, ‘ਭੈਣ’, ‘ਧੀ’ ਜਾਂ ‘ਆਰਿਆ’ ਕਹੇ। ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਛੂਹੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 150

नेन्दुं न तारकाश्चैव नादयेन्नात्मनः शिरः । स्वस्रा दिहित्रा मात्रा वा नैकांतासन माचरेत्

ਉਹ ਨਾ ਚੰਦ ਨੂੰ ਤੱਕੇ, ਨਾ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਮਾਰੇ। ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ, ਧੀ ਜਾਂ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 151

दुर्जयो हींद्रियग्रामो मुह्यते पंडितोऽपि सन् । गुरुमभ्यागतं गेहे स्वयमुत्थाय यत्नतः

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਜਿੱਤਣਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ; ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਕਦੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਗੁਰੂ ਘਰ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਆਪ ਉੱਠ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਾਵਧਾਨੀਪੂਰਵਕ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰੇ।

Verse 152

आसनं कल्पयेत्तस्य कुर्यात्पादाभिवंदनम् । नोदक्छिराः स्वपेज्जातु न च प्रत्यक्छिरा बुधः

ਉਸ (ਗੁਰੂ) ਲਈ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤੇ, ਨਾਹ ਹੀ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਿਰ ਕਰਕੇ।

Verse 153

शिरस्यगस्त्यमाधाय तथैव च पुरंदरम् । उदक्यादर्शनं स्पर्शं वर्ज्यं संभाषणं तथा

ਅਗਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਤਿਆਗੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਤਿਆਗੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਤਿਆਗੇ (ਨਿਯਮ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ)।

Verse 154

नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा मैथुनं वा समाचरेत् । कृत्वा विभवतो देवमनुष्यर्षिसमर्चनाम्

ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ ਮੂਤਰ ਕਰੇ, ਨ ਮਲ ਤਿਆਗੇ, ਨ ਉੱਥੇ ਮੈਥੁਨ ਕਰੇ। ਆਪਣੇ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 155

पितॄणां च ततः शेषं भोक्तुं माहेश्वरोऽर्हति । वाग्यतः शुचिराचांतः प्राङ्मुखोदङ्मुखोऽपि वा

ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਸ਼ੇਸ਼ ਰਹੇ, ਉਹ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਤ ਲਈ ਭੋਜਨਯੋਗ ਹੈ। ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ—ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ—ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 156

अन्तर्जानुश्च तच्चित्तो भुञ्जीतान्नमकुत्सयन् । नोपघातं विना दोषान्न तस्योदाहरेद्बुधः

ਘੁੱਟਣ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਬਿਨਾ ਅੰਨ ਖਾਏ। ਜਿੱਥੇ ਸੱਚਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰੇ।

Verse 157

नग्नस्नानं न कुर्वीत न शयीत व्रजेत वा । दुष्कृतं न गुरोर्ब्रूयात्क्रुद्धं चैनं प्रसादयेत्

ਨਗਨ ਹੋ ਕੇ ਸਨਾਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੇਟੇ ਜਾਂ ਭਟਕੇ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੁਰਕਿਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਹੇ; ਅਤੇ ਜੇ ਗੁਰੂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੇ।

Verse 158

परिवादं न श्रृमुयादन्येषामपि जल्पताम् । सदा चा कर्णयेद्धमास्त्यक्त्वा कृत्यशतान्यपि

ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਬਕਬਕ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿੰਦਾ-ਚਰਚਾ ਨਾ ਸੁਣੇ। ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਸਦਾ ਧਰਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕੰਨ ਲਗਾਏ।

Verse 159

नित्यं नित्यं हि संमार्ष्टि गेहदर्पणयोरिव । शुक्लायां च चतुर्दश्यां नक्तभोजी सदा भवेत्

ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਅਤੇ ਦਰਪਣ ਨੂੰ ਮਲ ਕੇ ਚਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਰੱਖੇ।

Verse 160

तिस्रो रात्रीर्न शक्तश्चेदेवं माहेश्वरो भवेत् । संयावकृशरामांसं नात्मानमुपसाधयेत्

ਜੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ (ਇਹ ਨਿਯਮ) ਨਿਭਾ ਨਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਸੰਯਾਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਮਾਸ ਵਰਗੇ ਰਸਦਾਰ ਭੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਡ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 161

सायंप्रातश्च भोक्तव्यं कृत्वा ह्यतिथि भोजनम् । स्वप्नाध्ययनभोज्यानि संध्ययोश्च विवर्जयेत्

ਉਸਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ (ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਡੁੱਬਣ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੌਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ।

Verse 162

भुंजानः संध्ययोर्मोहादसुरावसथो भवेत् । स्नातो न धूनयेत्केशान्क्षुते निष्ठीवितेऽध्वनि

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੋਹ ਵੱਸ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਛਿੱਕਣ ਜਾਂ ਥੁੱਕਣ ਵੇਲੇ ਸਹੀ ਸੰਜਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 163

आलभेद्दक्षिणं कर्णं सर्वभूतानि क्षामयेत् । न चापि नीलीवासाः स्यान्न विपर्यस्तवस्त्रधृक्

ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਲਟੇ ਜਾਂ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 164

वर्ज्यं च मलिनं वस्त्रं दशाभिश्च विवर्जितम् । प्रक्षाल्य मुखहस्तौ च पादौ चाप्युपविश्य च

ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਫਟੇ ਹੋਏ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 165

अंतजानुस्त्रिराचामेद्दिर्मुखं परिमार्जयेत् । तोयेन स्पर्शयेत्खानि स्वमूर्धानं तथैव च

ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਛੇਕਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 166

आचम्य पुनराचम्य क्रियाः कुर्वीत सर्वशः । क्षुते निष्ठीविते चैव दंतलग्ने तथैव च

ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਪਵੇ ਮੁੜ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜ ਪੂਰੇ ਕਰੇ। ਛੀਂਕ ਆਉਣ ਤੇ, ਥੁੱਕਣ ਤੇ, ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਟਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਆਚਮਨ ਕਰੇ।

Verse 167

पतितानां च संभाषे कुर्यादाचमनिक्रियाम् । अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता

ਪਤਿਤਾਂ (ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਇਆਂ) ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਆਚਮਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰੈਈ ਦਾ ਨਿੱਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣਨ ਲਈ ਸਦਾ ਵਿਵੇਕ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 168

धर्मतो धनमाहार्य यष्टव्यं चापि यत्नतः । हीनेभ्योपि न युंजीत त्वंकारं कर्हिचिद्बधः । त्वंकारो वा वधो वापि गुरूणामुभयं समम्

ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਦੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਭਰੀ ‘ਤੂੰ!’ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਨਾ ਵਰਤੇ—ਇਹ ‘ਤਵੰਕਾਰ’ ਵੀ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚੋਟ ਹੈ। ਗੁਰੂਆਂ ਲਈ ਬੇਅਦਬ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਮਾਨ ਪਾਪ ਹਨ।

Verse 169

सत्यं वाच्यं नित्यमैत्रेण भाव्यं कार्यं त्याज्यं नित्यमायासकारि । लोकेऽमुष्मिन्यद्दिनं स्यात्तथास्मिन्नात्मा योगे येजनीयो गभीरैः

ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਿੱਤ ਮਿੱਤਰਤਾ ਭਾਵ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਕਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਉਹ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਬੀਤਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਗੰਭੀਰ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ।

Verse 170

तीर्थस्नानैः सोपवासैर्व्रतैश्च पात्रे दानैर्होमजप्यैश्चयज्ञैः । भवार्चनैर्देवपूजाविशेषैरात्मा नित्यं शोधनीयो मलाक्तः

ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਪਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਹੋਮ-ਜਪ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਨਾਲ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 171

यत्रापि कुर्वतो नात्मा जुगुप्सामेति पार्थिव । तत्कर्तव्यसमसंगेन यन्नगोप्यं महाजने

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਘਿਨ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਕੁੜੇ, ਉਹੀ ਕਰ; ਧਰਮਯੋਗ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਕਰ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਜਨ ਅੱਗੇ ਲੁਕਾਉਣ ਜੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰ।

Verse 172

इति ते वै समुद्देशः कीर्तितः किंचिदेव च । शेषः स्मृतिपुराणेभ्यस्त्वया श्रोतव्य एव च

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਭਾਗ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀਂ।

Verse 173

एवमाचरतो धर्मं महेशस्य गृहे सतः । धर्मार्थकामसंप्राप्तौ परत्रेह च शोभनम्

ਜੋ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।

Verse 174

एवं नानाविधान्धर्मान्महाकालस्य फाल्गुन । वदतो ध्वनिराकाशे सुमहानभ्यजायत

ਹੇ ਫਾਲਗੁਨ, ਜਦ ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।

Verse 175

यावत्पश्यंति ये तत्र समाजग्मुः श्रृणुष्व तान् । ब्रह्मा विष्णुः स्वयं रुद्रो दे वी रुद्रगणास्तथा

ਉਥੇ ਜੋ ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਵੈੰ ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ।

Verse 176

इंद्रादयस्तथा देवा वसिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तुंबरुप्रवराश्चापि गंधर्वाप्सरसां गणाः

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਆਏ; ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ; ਅਤੇ ਤੁੰਬਰੂ ਅਗੇਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 177

तान्महेशमुखान्सर्वान्महाकालो महामतिः । अर्चयामास बहुधा भक्त्युद्रेकातिपूरितः

ਤਦ ਮਹਾਕਾਲ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਮਹੇਸ਼ ਆਦਿ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਭਕਤੀ ਦੇ ਉਫਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ।

Verse 178

ततो ब्रह्मादिभिर्देवैर्वरे रत्नमयासने । उपविष्टोऽभिषिक्तश्च महीसागरसंगमे

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਸਥਾਨ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 179

ततो देव्या समालिंग्य नीत्वोत्संगं स्वकं मुदा । पुत्रत्वे कल्पितः पार्थ महाकालो महामतिः

ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ; ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਕਾਲ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 180

उक्तञ्च यावद्ब्रह्माण्डमिदमास्ते शिवव्रत । तावत्तिष्ठ शिवस्थाने शिववच्छिवभक्तितः

ਅਤੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਈ: ‘ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ।’

Verse 181

देवेन च वरो दत्तस्त्वल्लिंगं योऽर्चयिष्यति । जितेन्द्रियः शुचिर्भूत्वा ऊर्ध्वं मल्लोकमेष्यति

ਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ‘ਜੋ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਪਰ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।’

Verse 182

दर्शनं स्तवनं पूजा प्रणामश्च ततो जपः । दानं चात्र कृतं लिंगे ममातितृप्तिकारणम्

ਦਰਸ਼ਨ, ਸਤੁਤੀ, ਪੂਜਾ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਪ—ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ ਲਈ ਕੀਤਾ ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ।

Verse 183

इत्युक्ते विस्मिता देवाः साधु साध्विति ते जगुः । ब्रह्मविष्णुमुखाश्चैव महाकालं प्रतुष्टुवुः

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ‘ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!’ ਕਹਿ ਉੱਠੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਭ ਨੇ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 184

ततः सुरैःस्तूयमानो वंद्यमानश्च चारणैः । नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च कीतैर्गंधर्वजैः शुभैः

ਤਦ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋਇਆ, ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹੋਇਆ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਰਹੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਉਤਸਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹੋਇਆ।

Verse 185

कोटिकोटिगणैश्चैव स्तुवद्भिः सर्वतो वृतः

ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕੋਟਿ-ਕੋਟਿ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 186

महाकालो रुद्रभवनं गतो भवपुरस्सरः । एवमेतन्महालिंगमुत्पन्नं कुरुनंदन

ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਅਗੇ ਅਗੇ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਕਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਇਹ ਮਹਾਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 187

कूपश्चापि सरः पुण्यं महाकालस्य सिद्धिदम् । अत्र ये मनुजाः पार्थ लिंगस्याराधने रताः

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਕਾਲ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ—

Verse 188

महाकालः समालिंग्य ताञ्छिवाय निवेदयेत् । एतदत्यद्भुतं लिंगं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ਮਹਾਕਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਿੰਗਨ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਲਿੰਗ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 189

दृष्टं स्पृष्टं पूजितं च गतास्ते भवसद्म तत् एवमेतानि लिंगानि सप्त जातानि फाल्गुन

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਛੂਹ ਕੇ ਅਤੇ ਪੂਜ ਕੇ, ਉਹ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਫਾਲਗੁਨ, ਇਹ ਸੱਤ ਲਿੰਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 190

ये श्रृण्वंति गृणंत्येतत्तेपि धन्या नरोत्तमाः

ਜੋ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਨਰੋਤਮ ਧੰਨ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।