Adhyaya 24

Verse 1

नारद उवाच । एवं श्रुत्वा सभार्यः स प्रमोदप्लुतमानसः । प्रणम्य मामिति प्राह यद्येवं पुण्यवानहम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਂ ਐਨਾ ਪੁੰਨਵਾਨ ਹਾਂ…”

Verse 2

पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि पुत्र्या मे दक्षिणः करः । उत्तानः कारणं किं तच्छ्रोतुमिच्छामि नारद

“ਫਿਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉਠਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 3

इति पृष्टोऽस्मि शैलेन प्रावोचं कारणं तदा । सर्वदैव करो ह्यस्याः सर्वेषां प्राणिनां प्रति

ਇਉਂ ਪਹਾੜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਮੈਂ ਤਦ ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ: ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

अभयस्य प्रदाताऽसावुत्तानस्तु करस्ततः । एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਹੱਥ ਅਭਯ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਤੀ-ਧਾਰਕ ਪਹਾੜ! ਇਹ ਜਗਤ-ਪਤੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਂਕ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

Verse 5

जननी सर्वलोकस्य भाविनी भूतभाविनी । तद्यथा शीघ्रमेवैषा योगं यातु पिनाकिना

ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ—ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਮੰਗਲ-ਸਰੂਪ ਬਣਨ ਵਾਲੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਿਨਾਕੀਨ (ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ) ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 6

त्वया विधेयं विधिवत्तथा शैलेन्द्रसत्तम । अस्त्यत्र सुमहतकार्यं देवानां हिमभूधर

ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ! ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਹਿਮ-ਭੂਧਰ, ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਹੈ।

Verse 7

इति प्रोच्य तमापृच्छ्य प्रावोचं वासवाय तत् । मम भूयस्तु कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਰਨਾ ਸੀ—ਉਹ ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

Verse 8

किं तु पंचशरः प्रेर्यः कार्यशेषेऽत्र वासव । इत्यादिश्य गतश्चाहं तारकं प्रति फाल्गुन

ਪਰੰਤੂ, ਹੇ ਵਾਸਵ! ਕਾਰਜ ਦੇ ਬਾਕੀ ਅੰਸ਼ ਲਈ ਪੰਚਸ਼ਰ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਹੇ ਫਾਲਗੁਨ, ਮੈਂ ਤਾਰਕ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 9

कलिप्रियत्वात्तस्यैनमर्थं कथयितुं स्फुटम् । हिमाद्रिरपि मे वाक्यप्रेरितः पार्वतीं प्रति

ਉਹ ਕਲਹ-ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਦੇਸ਼ ਉਸਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਹਿਣਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਿਮਾਦ੍ਰਿ ਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਵੱਲ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 10

भवस्याराधनां कर्तुं ससखीमादिशत्तदा । सा तं परिचचारेशं तस्या दृष्ट्वा सुशीलताम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ—ਸਖੀ ਸਮੇਤ—ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਸ਼ੀਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ (ਦੇਵ ਕਿਰਪਾ ਉਭਰੀ)।

Verse 11

पुष्पतोयफलाद्यानि नियुक्ता पार्वती व्यधात् । महेन्द्रोपि च मद्वाक्यात्स्मरं सस्मार भारत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਫੁੱਲ, ਜਲ, ਫਲ ਆਦਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਅਤੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹੇੰਦਰ ਨੇ ਸਮਰ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 12

स च तत्स्मरणं ज्ञात्वा वसंतरतिसंयुतः । चूतांकुरास्त्रःऋ सहसा प्रादुरासीन्मनोभवः

ਉਹ (ਕਾਮਦੇਵ) ਇਹ ਸਿਮਰਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਸੰਤ ਅਤੇ ਰਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਚੂਤ-ਅੰਕੁਰਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਮਨੋਭਵ, ਕਾਮ ਦਾ ਮਨ-ਜਨਮਿਆ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 13

तमाह च वचो धीमान्स्मरन्निव च तं स्पृशन् । उपदेशेन बहुना किं त्वां प्रति रतिप्रिय

ਤਦ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ ਦਿਵਾਂਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਛੂਹਦਾ ਹੋਵੇ: “ਹੇ ਰਤੀ-ਪ੍ਰਿਯ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?”

Verse 14

चित्ते वससि तेन त्वं वेत्सि भूतमनोगतम् । तथापि त्वां वदिष्यामि स्वकार्यपरतां स्मरन्

ਤੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ੍ਯ-ਕਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 15

ममैकं सुमहत्कार्यं कर्तुमर्हसि मन्मथ । महेश्वरं कृपानाथं सतीभार्यावियोजितम्

“ਮੇਰਾ ਇਕ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਮਨਮਥ। ਕਰੁਣਾਨਾਥ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਤੀ-ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 16

संयोजय पुनर्देव्या हिमाद्रिगृहजातया । देवी देवश्च तुष्टौ ते करिष्यत इहेप्सितम्

“ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੇ—ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨਾਲ। ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਤਦ ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।”

Verse 17

मदन उवाच । अलीकमेतद्देवेन्द्र स हि देवस्य पोरतिः । नान्यासादयितव्यानि तेजांसि मुनरब्रवीत्

ਮਦਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ, ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਪੂਰਵ ਪਤੀ-ਸੰਗੀ ਹੈ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਐਸੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅੱਗਾਂ (ਤੇਜ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।”

Verse 18

वेदान्तेषु च मां विप्रा गर्हसंयति पुनःपुनः । महाशनो महापाप्मा कामोऽयम नलो गहान्

ਵੇਦਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਧਿਕਕਾਰਦੇ ਹੋ: ‘ਇਹ ਕਾਮ ਮਹਾਂ-ਭੱਖਕ ਹੈ, ਮਹਾਂ-ਪਾਪੀ ਹੈ—ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜੋ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।’

Verse 19

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनां नित्यवैरिणा । तस्मादयं सदा त्याज्यः कामऽहिरिव सत्तमैः

ਇਸ (ਇੱਛਾ) ਨਾਲ—ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਦਾ ਦੀ ਵੈਰੀ ਹੈ—ਗਿਆਨ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਤ੍ਤਮ ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ।

Verse 20

एवं शीलस्य मे कस्मात्प्रतुष्यति महेश्वरः । मद्यपस्येव पापस्य वासुदेवो जगद्गुरः

ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਉ ਐਸਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਜਗਦਗੁਰੂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਸੇ ਪਾਪੀ ਮਦਿਰਾਪੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 21

इंद्र उवाच । मैवं ब्रूहि महाभाग त्वां विनाकः पुमान्भुवि । धर्ममर्थं तथा कामं मोक्षं वा प्राप्तुमीश्वरः

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਐਸਾ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਸਮਰਥ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ?

Verse 22

यत्किंचित्साध्यते लोके मूलं तस्य च कामना । कथं कामं विनिंदति तस्मात्ते मोक्षसाधकाः

ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕਾਮਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਾਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵੇ? ਇਸ ਲਈ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਸਾਧਕ ਵੀ ਇਸ ਦਾ (ਸੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

सत्यं चापि श्रुतेर्वाक्यं तव रूपं त्रिधागतम् । तामसं राजसं चैव सात्त्विकं चापि मन्मथ

ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਵਚਨ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ: ਹੇ ਮਨਮਥ! ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ—ਤਾਮਸ, ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਸਾਤ्तਵਿਕ।

Verse 24

अमुक्तितः कामनया रूपं तत्तामसं तव । सुखबुद्ध्या स्पृहा या च रूपं तद्राजसं तव

ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬੰਧਨ-ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਉਠੇ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਤਾਮਸ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਤੇ ਸੁਖ-ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਜੋ ਲਾਲਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਰਾਜਸ ਰੂਪ ਹੈ।

Verse 25

केवलं यावदर्थार्थं तद्रूपं सात्त्विकं तव । तत्ते रूपत्रयमिदं ब्रूहि नोपासते हि के

ਪਰ ਜਿੰਨੀ ਲੋੜ ਉਤਨੀ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਾਤ्तਵਿਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਤਿੰਨ-ਰੂਪੀ ਸੁਭਾਵ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ; ਭਲਾ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?

Verse 26

त्वं साक्षात्परमः पूज्यः कुरु कार्यमिदं हि नः । अथ वा पीडितान्दृष्ट्वा सामान्यानपि पंडिताः । स्वप्राणैरपि त्रायांति परमेतन्महाफलम्

ਤੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰਮ ਪੂਜ੍ਯ ਹੈਂ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰ ਦੇ। ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਭੀ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਪਰਮ ਮਹਾਫਲ ਹੈ।

Verse 27

इति संचिंत्य कार्यं त्वं सर्वथा कुरु तत्स्फुटम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਉਹ ਕਾਰਜ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰ—ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਚੂਕ।

Verse 28

इत्या कर्ण्य तथेत्युक्त्वा वसंतरतिसंयुतः । पिकादिसैन्यसंपन्नो हिमाद्रिं प्रययौ स्मरः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮਰ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ”; ਫਿਰ ਵਸੰਤ ਅਤੇ ਰਤੀ ਨਾਲ ਸਹਿਤ, ਕੋਇਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹਿਮਾਦ੍ਰਿ (ਹਿਮਾਲਯ) ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 29

तत्रापश्यत शंभोः स पुण्यमाश्रममंडलम् । नानावृक्षसमाकीर्णं शांतसत्त्वसमाकुलम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪੁੰਨਮਯ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਪਰਿਸਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ।

Verse 30

तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य वीरकंनाम द्वारपम् । यथा साक्षान्महेशानं गणआंश्चायुतशोऽस्य च

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ ਦੇ ਦੁਆਰਪਾਲ ‘ਵੀਰਕ’ ਨਾਮਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਮਾਨੋ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 31

ददर्श च महेशानं नासाग्रकृतलोचनम् । देवदारुद्रुमच्छायावेदिका मध्यमाश्रितम् । समाकायं सुखासीनं समाधिस्थं महेश्वरम्

ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਨਾਸਾਗ੍ਰ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈ; ਦੇਵਦਾਰੂ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਵੇਦਿਕਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਸਮਾਕਾਯ, ਸੁਖਾਸੀਨ, ਸਮਾਧਿਸਥ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।

Verse 32

निस्तरंगं विनिर्गृह्य स्थितमिंद्रियगोचरान् । आत्मानमात्मना देवं प्रविष्टं तपसो निधिम्

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਤਰੰਗ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ—ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ, ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਉਸ ਦੇਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 33

तं तथाविधमालोक्य सोंतर्भेदाय यत्नवान् । भ्रमरध्वनिव्याजेन विवेश मदनो मनः

ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੰਤਰਲੀਨ ਧਿਆਨ-ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਕਾਮਦੇਵ ਭੌਰੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਮਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे देवो विकासितविलोचनः । सस्मार नगराजस्य तनयां रक्तमानसः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵ ਨੇ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ; ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

Verse 35

निवेदिता वीरकेण विवेश च गिरेः सुता । तस्मिन्काले महाभागा सदा यद्वदुपैति सा

ਵੀਰਕ ਵੱਲੋਂ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁਤਾ ਅੰਦਰ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਜਿਵੇਂ ਸਦਾ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਓਸੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 36

ततस्तस्यां मनः स्वीयमनुरक्तमवेक्ष्य च । निगृह्य लीलया देवः स्वकं पृष्ठमवैक्षत । तावदापूर्णधनुषमपश्यत रतिप्रियम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਸ ਵੱਲ ਅਨੁਰਾਗੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਤਾਂ ਦੇਵ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਆ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਸਮੇਤ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 37

तन्नाशकृपया देवो नानास्थानेषु सोऽगमत् । तावत्पस्यति पृष्ठस्तमाकृष्य धनुषः शरम्

ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਦੇਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ—ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਣ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 38

स नदीः पर्वताश्चैव आश्रमान्सरसीस्तथा । परिभ्रमन्महादेवः पृष्ठस्थं तमवैक्षत

ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਮਹਾਦੇਵ ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਚਲਦਾ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਖੜਾ ਹੀ ਵੇਖਦਾ।

Verse 39

जगत्त्रयं परिभ्रम्य पुनरागात्स्वमाश्रमम् । पृष्ठस्थमेव तं वीक्ष्य निःश्वासं मुमुचे हरः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰ ਨੇ ਇਕ ਲੰਮਾ ਨਿਃਸ਼ਵਾਸ ਛੱਡਿਆ।

Verse 40

ततस्तृतीयनेत्रोत्थवह्निना नाकवासिनाम् । क्रोशतां गमितः कामो भस्मत्वं पांडुनंदन

ਫਿਰ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਉਠੀ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਚੀਖਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ—ਹੇ ਪਾਂਡੁ-ਨੰਦਨ।

Verse 41

सस तु तं भस्मसात्कृत्वा हरनेत्रोद्भवोऽनलः । व्यजृंभत जगद्दग्धुं ज्वालापूरितदिङ्मुखः

ਉਸਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਕੇ, ਹਰ ਦੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਉਹ ਅੱਗ ਫਿਰ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਾੜ ਦੇਵੇ; ਚੌਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਜਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 42

ततो भवो जगद्धेतोर्व्यभजज्जातवेदसम् । साहंकारे जने चंद्रे सुमनस्सु च गीतके

ਤਦ ਭਵ, ਜਗਤ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਨੇ ਉਸ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ: ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਿੱਚ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ।

Verse 43

भृंगेषु कोकिलास्येषु विहारेषु स्मरानलम् । तत्प्राप्तौ स्नेहसंयुक्तं कामिनां हृदयं किल

ਭੌਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਇਲ ਦੇ ਕੰਠਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ-ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਕਾਮੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਬੱਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 44

ज्वालयत्यनिशं सोऽग्निर्दुश्चिकित्स्योऽसुखावहः । विलोक्य हरनिःश्वासज्वालाभस्मीकृतं स्मरम्

ਉਹ ਅੱਗ ਨਿਰੰਤਰ ਸੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਉਪਚਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਹਰਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਮਰ ਭਸਮ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸੇ।

Verse 45

विललाप रतिर्द्दीना मधुना बंधुना सह । विलपंती सुबहुशो मधुना परिसांत्विता

ਦੁਖੀ ਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂ ਮਧੁ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ; ਬਾਰੰਬਾਰ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਧੁ ਨੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 46

रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः । कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च

ਰਤੀ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ), ਕਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਪਰਮ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 47

अमूर्तोऽपि ह्ययं भद्रे कार्यं सर्वं पतिस्तव । रतिकाले ध्रुवं बाले करिष्यति न संशयः

“ਭਦ੍ਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਅਮੂਰਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਏਗਾ। ਹੇ ਬਾਲੇ, ਰਤੀ-ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਰੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 48

यदा विष्णुश्च भविता वसुदेवात्मजो विभुः । तदै तस्य सुतो यः स्यात्सपतिस्ते भविष्यति

ਜਦੋਂ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇਗਾ, ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ, ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 49

सा प्रणम्य ततो रुद्रमिति प्रोक्ता रतिस्ततः । जगाम स्वेच्छया गत्या वसंतादिभिरन्विता

ਇਉਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਰਤੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਬਸੰਤ ਆਦਿਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗੇ ਚਲੀ ਗਈ।