Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

सत्यं चापि श्रुतेर्वाक्यं तव रूपं त्रिधागतम् । तामसं राजसं चैव सात्त्विकं चापि मन्मथ

Transliteration

satyaṃ cāpi śrutervākyaṃ tava rūpaṃ tridhāgatam | tāmasaṃ rājasaṃ caiva sāttvikaṃ cāpi manmatha

Translation

ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਵਚਨ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ: ਹੇ ਮਨਮਥ! ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ—ਤਾਮਸ, ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਸਾਤ्तਵਿਕ।

Word by Word

• सत्यम्: truth; true
• सत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; विधेय/विशेष्यभावे (predicate/nominal)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अपि: also; even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावन/अपि-कारार्थक-निपात (particle: also/even)

• श्रुतेः: of the Veda/scripture
• श्रुतेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• वाक्यम्: statement; utterance
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; ‘सत्यम्’ इत्यस्य विशेष्य (apposition)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th case), एकवचन; सर्वनाम; सम्बन्ध (genitive)

• रूपम्: form
• रूपम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन

• त्रिधा: in three ways
• त्रिधा: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिधा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in three ways)

• गतम्: gone/arrived; having become
• गतम्: Karta (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘रूपम्’ इत्यस्य विशेषण

• तामसम्: tamasic
• तामसम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तामस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘रूपम्’ इत्यस्य विशेषण

• राजसम्: rajasic
• राजसम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: राजस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘रूपम्’ इत्यस्य विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (particle: indeed/just)

• सात्त्विकम्: sattvic
• सात्त्विकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सात्त्विक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘रूपम्’ इत्यस्य विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावन/अपि-कारार्थक-निपात (particle: also)

• मन्मथ: O Manmatha (Cupid)
• मन्मथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मन्मथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन; संबोधन

Speaker

Indra

Visual Art Cues

Scene: A contemplative dialogue where Manmatha is addressed as embodying three guṇa-colored forms—dark (tamas), red/golden (rajas), and luminous white (sattva)—with a sage-like speaker citing śruti.

Characters & Entities

• Indra
• Manmatha (Kāma)
• Śruti
• Guṇas (tamas, rajas, sattva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desire manifests according to the three guṇas; ethical and spiritual outcomes depend on which quality predominates.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is praised in this verse; it is a guṇa-based classification within the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces a doctrinal framework (three guṇas) for understanding kāma.