Adhyaya 22

Verse 1

नारद उवाच । एवं विप्रकृता देवा महेंद्रसहितास्तदा । ययुः स्वायंभुवं दाम मर्करूपमुपाश्रिताः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ, ਤਦ ਸਵਯੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਕਰ-ਰੂਪ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 2

ततश्च विस्मितो ब्रह्मा प्राह तान्सुरपुंगवान् । स्वरूपेणेह तिष्ठध्वं नात्र वस्तारकाद्भयम्

ਤਦੋਂ ਅਚੰਭਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੋ; ਇਸ ਥਾਂ ਤਾਰਕ ਤੋਂ ਕੋਈ ਭੈ ਨਹੀਂ।”

Verse 3

ततो देवाः स्वरूपस्थाः प्रम्लानवदनांबुजाः । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे पितरं पुत्रका यथा

ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਮੁਰਝਾਏ ਨਾ ਰਹੇ। ਸਭ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ—ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 4

नमो जगत्प्रसूत्यै ते हेतवे पालकाय च । संहर्त्रे च नमस्तुभ्यं तिस्रोऽवस्थास्तव प्रभो

ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੰਹਾਰਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭੀ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਹੀ ਹਨ।

Verse 5

त्वमपः प्रथमं सृष्ट्वा तासु वीर्यमवासृजः । तदण्डमभवद्धैमं यस्मिल्लोकाश्चराचराः

ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਵਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਰ-ਅਚਰ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 6

वेदेष्वाहुर्विराड्रूपं त्वामेकरूपमीदृशम् । पातालं पादमूलं च पार्ष्णिपादे रसातलम्

ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਵਿਰਾਟ ਹੈਂ, ਇਕੋ ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਸਰੂਪ। ਪਾਤਾਲ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਦੀ ਤਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਸਾਤਲ ਤੇਰੀ ਐਡੀ ਅਤੇ ਪੈਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

Verse 7

महातलं चास्य गुल्फौ जंघे चापि तलातलम् । सुतलं जानुनी चास्य ऊरू च वितलातले

ਉਸ ਦੇ ਗੁਲਫਿਆਂ (ਟਖਣਿਆਂ) ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਲ ਹੈ; ਜੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਾਤਲ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਘੁੱਟਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤਲ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਤਲਾਤਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 8

महीतलं च जघनं नाभिश्चास्य नभस्तलम् । ज्योतिः पदमुरः स्थानं स्वर्लोको बाहुरुच्यते

ਉਸ ਦੇ ਕਟਿਭਾਗ ਨੂੰ ਮਹੀਤਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਨਭਸਤਲ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਉਰ-ਸਥਾਨ ਜੋਤਿ ਦਾ ਪਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਸਵਰਲੋਕ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

ग्रीवा महश्चवदनं जनलोकः प्रकीर्त्यते । ललाटं च तपोलोकः शीर्ष सत्यमुदाहृतम्

ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਮਹਰਲੋਕ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਜਨਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਲਲਾਟ ਤਪੋਲੋਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 10

चन्द्रसूर्यौ च नयने दिशः श्रोत्रे नासिकाश्विनौ । आत्मानं ब्रह्मरंध्रस्थमाहुस्त्वां वेदवादिनः

ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇਰੇ ਦੋ ਨੇਤਰ ਹਨ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਕਾਨ ਹਨ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਸਿਕਾਂ ਹਨ। ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈਂ।

Verse 11

एवं ये ते विराड्रूपं संस्मरंत उपासते । जन्मबन्धविनिर्मुक्ता यांति त्वां परमं पदम्

ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੇਰੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ (ਵਿਰਾਟ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ-ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 12

एवं स्थूलं प्राणिमध्यं च शूक्ष्मं भावेभावे भावितं त्वां गृणंति । सर्वत्रस्थं त्वामतः प्राहुर्वेदास्तस्मै तुभ्यं पदम्ज इद्विधेम

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਗਾਂਦੇ ਹਨ—ਤੈਨੂੰ ਸਥੂਲ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਸੱਤਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਅਨੁਭਵ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕੀਤੀ ਸੂਖਮ ਤੱਤ-ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਵੇਦ ਤੈਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਕਮਲਾਸਨ-ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਭਗਤੀ-ਭਰਿਆ ਸਤਿਕਾਰ-ਸਤੁਤਿਕਰਮ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 13

एवं स्तुतो विरंचिस्तु कृपयाभिपरिप्लुतः । जानन्नपि तदा प्राह तेषामाश्वासहेतवे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਰੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਸਵਾਸਨ ਲਈ ਬੋਲਿਆ।

Verse 14

सर्वे भवन्तो दुःखार्ताः परिम्लानमुखांबुजाः । भ्रष्टायुदास्तथाऽकस्माद्भ्रष्टा भरणवाससः

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ—ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਮੁਰਝਾ ਗਏ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਹਥਿਆਰ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਤੁਹਾਡੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਢਹਿ ਪਏ ਹਨ।

Verse 15

ममैवयं कृतिर्देवा भवतां यद्वडम्बना । यद्वैराजशरीरे मे भवन्तो बाहुसंज्ञकाः

ਹੇ ਦੇਵੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਬੇਇੱਜਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵੈਰਾਜ (ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ) ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ‘ਬਾਹਾਂ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

Verse 16

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं धार्मिकं चोर्जितं महत् । तत्रासीद्बाहुनाशो मे बाहुस्थाने च ते मम

ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਭੂਤੀ-ਸੰਪੰਨ ਸੱਤਾ—ਧਰਮੀ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ—ਉਪਜੀ, ਉੱਥੇ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਜੋ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ, ਓਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਹਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 17

तन्नूनं मम भग्नौ च बाहू तेन दुरात्मना । येन चोपहृतं देवास्तन्ममाख्यातु मर्हथ

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 18

देवा ऊचुः । योऽसौ वज्रांगतनयस्त्वया दत्तवरः प्रभो । भृशं विप्रकृतास्तेन तत्त्वं जानासि तत्त्वतः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਉਹ ਵਜ੍ਰਾਂਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਤੱਤ ਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।’

Verse 19

यत्तन्महीसमुद्रस्य तटं शार्विकतीर्थकम् । तदाक्रम्य कृतं तेन मरुभूमिसमं प्रभोः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਰਵਿਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਰੌਂਦ ਕੇ ਮਰੁਭੂਮੀ ਵਰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 20

ऋद्धयः सर्वदेवानां गृहीतास्तेन सर्वतः । महाभूतस्वरूपेण स एव च जगत्पतिः

ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿੱਧੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਛੀਨ ਲਈਆਂ ਹਨ; ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਬੈਠਾ ਹੈ।

Verse 21

चंद्रसूर्यौ ग्रहास्तारा यच्चान्यद्देवपक्षतः । तच्च सर्वं निराकृत्य स्थापितो दैत्यपक्षकः

ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਤਾਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੇਵਪੱਖ ਦਾ ਸੀ—ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਕੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

वयं च विधृता स्तेन बहूपहसितास्तथा । प्रसादान्मुक्ताश्च कथंचिदिव कष्टतः

ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਫੜ ਲਏ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾਏ; ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ, ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ।

Verse 23

तद्वयं शरणं प्राप्ताः पीडिताः क्षुत्तृषार्दिताः । धर्मरक्षा कराश्चेति संचिंत्य त्रातुमर्हसि

ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ—ਪੀੜਤ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ। ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 24

इत्युक्तः स्वात्मभूर्देवः सुरैर्दैत्यविचेष्टितम् । सुरानुवाच भगवानतः संचिंत्य तत्त्वतः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਤੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਦੋਂ ਸਵਯੰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਬੋਲਿਆ।

Verse 25

अवध्यस्तारको दैत्यः सर्वैरपि सुरासुरैः । यस्य वध्यश्च नाद्यापि स जातो भगवान्पुनः

ਤਾਰਕ ਦੈਤ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਵਧ੍ਯ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਭਗਵਾਨ ਫਿਰ ਜਨਮੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਜੋ ਤਾਰਕ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਧ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

Verse 26

मया च वरदानेन च्छन्दयित्वा निवारितः

ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ, ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਕੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 27

तपसा स हिदीप्तोऽभूत्त्रैलोक्यदहनात्मकः । स च वव्रे वधं दैत्यः शिशतः सप्तवासरात्

ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਦੈਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕ ਉਠਿਆ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਯਤ ਮੌਤ ਇਹ ਮੰਗੀ ਕਿ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 28

स च सप्तदिनो बालः शंकराद्यो भविष्यति । तारकस्य च वीरस्य वधकर्ता भविष्यति

ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਬਾਲਕ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗੇਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹੀ ਵੀਰ ਤਾਰਕ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇਗਾ।

Verse 29

सतीनामा तु या देवी विनष्टा दक्षहेलया । सा भविष्यति कल्याणी हिमाचलशरीरजा

ਅਤੇ ਸਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਜੋ ਦੇਵੀ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਵੇਗੀ—ਕਲਿਆਣੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਕੇ।

Verse 30

शंकरस्य च तस्याश्च यत्नः कार्यः समागमे । अहमप्यस्य कार्यस्य शेषं कर्ता न संशयः

ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਜੋ ਬਾਕੀ ਭਾਗ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 31

इत्युक्तास्त्रिदशास्तेन साक्षात्कलयोनिना । जग्मुर्मेरुं प्रणम्येशं मर्करूपेण संवृताः

ਇਉਂ ਉਸ ਨੇ—ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ—ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਈਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੂ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 32

ततो गतेषु देवेषु ब्रह्मा लोकपितामहः । निशां सस्मार भगवान्स्वां तनुं पूर्वसंभवाम्

ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਉਹ ਤਨੂ ਜੋ ਪੂਰਵ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 33

ततो भगवती रात्रिरुपतस्थे पितामहम् । तां विविक्ते समालोक्य तथोवाच विभावरीम्

ਤਦ ਭਗਵਤੀ ਰਾਤ੍ਰੀ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਭਾਵਰੀ (ਰਾਤ) ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।

Verse 34

विभावरि महाकार्यं विबुधानामुपस्थितम् । तत्कर्तव्यं त्वया देवि श्रृणु कार्यस्य निश्चयम्

ਹੇ ਵਿਭਾਵਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਸੁਣ।

Verse 35

तारकोनाम दैत्येंद्रः सुरकेतुरनिर्ज्जितः । तस्याभावाय भगवाञ्जनयिष्यति यं शिवः

ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਤ-ਇੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵ-ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਧੁਜਾ ਹੈ, ਅਜਿੱਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣਗੇ (ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ)।

Verse 36

सुतः स भविता तस्य तारकस्यांतकारकः । अहं त्वादौ यदा जातस्तदापश्यं पुरःस्थितम्

ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਤਾਰਕ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਕਾਰਕ ਬਣੇਗਾ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਨਮਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ।

Verse 37

अर्धनारीश्वरं देवं व्याप्य विश्वमवस्थितम् । दृष्ट्वा तमब्रुवं देवं भजस्वेति च भक्तितः

ਮੈਂ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਵਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: ‘ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।’

Verse 38

ततो नारी पृथग्जाता पुरुषश्च तथा पृथक् । तस्याश्चैवांशजाः सर्वाः स्त्रियस्त्रिभुवने स्मृताः

ਤਦੋਂ ਨਾਰੀ ਵੱਖਰੀ ਜਨਮੀ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 39

एकादश च रुद्राश्च पुरुषास्तस्य चांशजाः । तां नारीमहामालोक्य पुत्रं दक्षमथा ब्रवम्

ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ-ਸੱਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 40

भजस्व पुत्रीं जगती ममापि च तवापि च । पुंदुःखनकात्त्रात्री पुत्री ते भाविनी त्वियम्

‘ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ, ਇਸ ਧੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰ—ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਵੀ। ਇਹ ਤੇਰੀ ਧੀ ਬਣੇਗੀ ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਰਣਹਾਰ ਹੋਵੇਗੀ।’

Verse 41

एवमुक्तो मया दक्षः पुत्रीत्वे परि कल्पिताम् । रुद्राय दत्तवान्भक्त्या नाम दत्त्वा सतीति यत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸਤੀ’ ਰੱਖਿਆ।

Verse 42

ततः काले चं कस्मिंश्चिदवमेने च तां पिता । मुमूर्षुः पापसंकल्पो दुरात्मा कुलकज्जलः

ਤਦੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਪਾਪੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਦੁਰਾਤਮਾ, ਕੁਲ ਉੱਤੇ ਕਾਲਖ, ਉਹ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ।

Verse 43

ये रुद्रं नैव मन्यंते ते स्फुटं कुलकज्जलाः । पिशाचास्ते दुरात्मानो भवंति ब्रह्मराक्षसाः

ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੁਲ ਦੀ ਕਾਲਖ ਹਨ। ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਪਿਸਾਚ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 44

अवमानेन तस्यापि यथा देवी जहौ तनुम् । यथा यज्ञः स च ध्वस्तो भवेन विदितं हि ते

ਉਸ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵੀ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਵਿਦਿਤ ਹੈ।

Verse 45

अधुना हिमशैलस्य भवित्री दुहिता च सा । महेश्वरं पतिं सा च पुनः प्राप्स्यति निश्चितम्

ਹੁਣ ਉਹ ਹਿਮਸ਼ੈਲ (ਹਿਮਾਲਯ) ਦੀ ਧੀ ਬਣੇਗੀ; ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਮੁੜ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।

Verse 46

तदिदं च त्वया कार्यं मेनागर्भे प्रविश्य च । तस्याश्छविं कुरु कृष्णां यथा काली भवेत्तु सा

ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੈ: ਮੇਨਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛਵੀ ਕਾਲੀ ਕਰ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਾਲੀ ਬਣੇ।

Verse 47

यदा रुद्रोपहसिता तपस्तप्स्यति सा महत् । समाप्तनियमा देवी यदा चोग्रा भविष्यति

ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪਹਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੇਗੀ—ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ…

Verse 48

स्वयमेव यदा रूपं सुगौरं प्रतिपत्स्यते । विरहेण हरश्चास्या मत्वा शून्यं जगत्त्रयम्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਧਵਲ-ਕਾਂਤੀ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ, ਤਦ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਤੇ ਖਾਲੀ ਸਮਝੇਗਾ।

Verse 49

तस्यैव हिमशैलस्य कंदरे सिद्धसेविते । प्रतीक्षमाणस्तां देवीमुग्रं संतप्स्यते तपः

ਉਸੇ ਹਿਮਸ਼ੈਲ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਦੀ ਸਿੱਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੇਗਾ।

Verse 50

तयोः सुतप्ततपसोर्भविता यो महान्सुतः । भविष्यति स दैत्यस्य तारकस्य निवारकः

ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਅਤਿ ਤਪਤ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ; ਉਹ ਦੈਤ ਤਾਰਕ ਦਾ ਰੋਕਣਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 51

तपसो हि विना नास्ति सिद्धिः कुत्रापि शोभने । सर्वासां कर्मसिद्धीनां मूलं हि तप उच्यते

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਤਪ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 52

त्वयापि दानवो देवि देहनिर्गतया तदा । चंडमुंडपुरोगाश्च हंतव्या लोकदुर्जयाः

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਚੰਡ ਤੇ ਮੁੰਡ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਜਿੱਤ ਹਨ, ਸੰਹਾਰਣੇ ਹਨ।

Verse 53

यस्माच्चंडं च मुंडं च त्वं देवि निहनिष्यसि । चामुंडेति ततो लोके ख्याता देवि भविष्यसि

ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਦੇਵੀ! ਤੂੰ ਚੰਡ ਅਤੇ ਮੁੰਡ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ‘ਚਾਮੁੰਡਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗੀ।

Verse 54

ततस्त्वां वरदे देवी लोकः संपूजयिष्यति । भेदेर्बहुविधाकारैः सर्वगां कामसाधनीम्

ਫਿਰ ਹੇ ਵਰਦਾਤਰੀ ਦੇਵੀ! ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇਗਾ—ਅਨੇਕ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ—ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 55

ओंकारवक्त्रां गायत्रीं त्वामर्चंति द्विजोत्तमाः । ऊर्जितां बलदां पापि राजानः सुमहाबलाः

ਓੰਕਾਰ-ਮੁਖੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਿਨੀ! ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਜੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਬਲ, ਬਲ-ਦਾਤਰੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

Verse 56

वैश्याश्च भूतिमित्येव शिवां शूद्रास्तथा शुभे । क्षांतिर्मुनीनामक्षोभ्या दया नियमिनामपि

ਵੈਸ਼ ਤੈਨੂੰ ‘ਭੂਤੀ’ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ‘ਸ਼ਿਵਾ’ ਕਹਿ ਕੇ; ਤੂੰ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਅਡੋਲ ਖ਼ਿਮਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮੀ ਜਨਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਵੀ।

Verse 57

त्वं महोपाय सन्दोहा नीतिर्नयविसर्पिणाम् । परिस्थितिस्त्वमर्थानां त्वमहो प्राणिका मता

ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਉਪਾਯਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈਂ, ਨੀਤੀ-ਨਯ ਦੇ ਨਿਪੁਣਾਂ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੈਂ। ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ।

Verse 58

त्वं युक्तिः सर्वभूतानां त्वं गतिः सर्वदेहिनाम् । रतिस्त्वं रतिचित्तानां प्रीतिस्त्वं हृद्यदर्शिनाम्

ਤੂੰ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਯੁਕਤੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਹੈਂ। ਰਤੀ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤੂੰ ਆਨੰਦ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਪ੍ਰੀਤੀ-ਰਸ ਹੈਂ।

Verse 59

त्वं कांतिः शुभरूपाणां त्वं शांति शुभकर्मिणाम् । त्वं भ्रांतिर्मूढचित्तानां त्वं फलं क्रतुयाजिनाम्

ਤੂੰ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈਂ। ਮੂੜ੍ਹ ਚਿੱਤਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਵੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ-ਯਾਜੀ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਯਜ੍ਞ-ਫਲ ਹੈਂ।

Verse 60

जलधीनां महावेला त्वं च लीला विलासिनाम् । संभूतिस्त्वं पदार्थानां स्थितिस्त्वं लोकपालिनी

ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਵੇਲਾ—ਵੱਡੀ ਤਟਰੇਖਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਲੀਲਾ-ਵਿਲਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਲੀਲਾ-ਰਸ ਹੈਂ। ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸੰਭੂਤੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ—ਹੇ ਲੋਕਪਾਲਿਨੀ।

Verse 61

त्वं कालरात्रिर्निःशेष भुवनावलिनाशिनी । प्रियकंठग्रहानन्ददायिनी त्वं विभावरी

ਤੂੰ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਨਿਃਸ਼ੇਸ਼ ਭੁਵਨਾਵਲੀ ਨੂੰ ਲਯ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਦੇ ਕੰਠ-ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਦਾਤੀ ਹੈਂ—ਹੇ ਵਿਭਾਵਰੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਰਾਤ।

Verse 62

प्रसीद प्रणतानस्मान्सौम्यदृष्ट्या विलोकय

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਅਸੀਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੋਮਲ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰੋ।

Verse 63

इति स्तुवंतो ये देवि पूजयिष्यंति त्वां शुभे । ते सर्वकामानाप्स्यंति नियता नात्र संशयः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਜੋ ਭਗਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 64

इत्युक्ता तु निशादेवी तथेत्युक्त्वा कृताञ्जलिः । जगाम त्वरिता पूर्वं गृहं हिमगिरेर्महत्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦੇਵੀ ਨੇ ‘ਤਥਾਸ্তু’ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਮਗਿਰਿ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਿਹ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 65

तत्राऽसीनां महाहर्म्ये रत्नभित्तिसमाश्रये । ददर्श मेनामापांडुच्छविवक्त्रसरोरुहाम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਦੇਖਿਆ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਭਿੱਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਏ—ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਫਿੱਕੀ ਪਰ ਚਮਕਦਾਰ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦਿਪਦਾ ਸੀ।

Verse 66

किंचिच्छयाममुखोदग्रस्तनभागावनामिताम् । महौषधिगणबद्धमंत्रराजनिषेविताम्

ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਕੁਝ ਕੁ ਸਾਂਵਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਤਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ—ਮਹੌਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 67

ततः किंचित्प्रमिलिते मेनानेत्रांबुजद्वये । आविवेशमुखं रात्रिर्ब्रह्मणो वचनात्तदा

ਤਦੋਂ, ਜਦੋਂ ਮੇਨਾ ਦੇ ਦੋ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਮੁੰਦ ਗਏ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 68

जन्मदाया जगन्मातुः क्रमेण जठरांतरम् । अरंजयच्छविं देव्या गुहमातुर्विभावरी

ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣਨ ਲਈ, ਵਿਭਾਵਰੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਗੁਹਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਮਾਤਾ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਛਵੀ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰ ਗਈ।

Verse 69

ततो जगन्मं गलदा मेना हिमगिरेः प्रिया । ब्राह्मे मुहूर्ते सुभगे प्रासूयत शुभाननाम्

ਫਿਰ ਹਿਮਗਿਰਿ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਮੇਨਾ, ਜੋ ਜਗਤ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ, ਸੁਭਾਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮ-ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਬੈਠੀ।

Verse 70

तस्यां तु जायमानायां जंतवः स्थाणुजंगमाः । अभवन्सुखिनः सर्वे सर्वलोकनिवासिनः

ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਸਭ ਜੀਵ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਏ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 71

अभवत्क्रूरसत्त्वानां चेतः शांतं च देहिनाम् । ज्योतिषामपि तेजस्त्वमभवत्सुतरां तदा

ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੂਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਤੇਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧ ਗਿਆ।

Verse 72

वनाश्रिताश्चौषधयः स्वादवंति फलानि च । गंधवंति च माल्यानि विमलं च नभोऽभवत्

ਵਨ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਫਲ ਹੋਰ ਮਿੱਠੇ ਹੋਏ; ਮਾਲਾਵਾਂ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋਈਆਂ; ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 73

मारुतश्च सुखस्पर्शो दिशश्च सुमनोहराः । विस्मृता नि च शास्त्राणि प्रादुर्भावं प्रपेदिरे

ਪਵਨ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਭੁੱਲੇ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 74

प्रभावस्तीर्थमुख्यानां तदा पुण्यतमोऽभवत् । सत्ये धर्मे चाध्ययने यज्ञे दाने तपस्यपि

ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤਿ ਪੁਣ੍ਯਮਯ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ, ਧਰਮ, ਅਧ੍ਯਯਨ, ਯਜ੍ਞ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁਣ੍ਯ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ।

Verse 75

सर्वेषामभवच्छ्रद्धा जन्मकाले गुहारणेः । अंतरिक्षेमराश्चापि प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः

ਗੁਹਾ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਗ ਉਠੀ; ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਗਣ ਵੀ ਪ੍ਰਹਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਤਫੁੱਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 76

हरिब्रह्ममहेंद्रार्कवायुवह्निपुरोगमाः । पुष्पवृष्टिं प्रमुमुचुस्तस्मिन्मेनागृहे शुभे

ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਸੂਰਜ, ਵਾਯੁ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਆਦਿ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਨਾ ਦੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਿਹ ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 77

मेरुप्रभृतयश्चापि मूर्तिमंतो महानगाः । तस्मिन्महोत्सवे प्राप्ता वीरकांस्योपशोभिताः

ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਹੋਤਸਵ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਵੀਰਤਾ ਦੇ ਕਾਂਸੀ-ਸਮ ਚਮਕਦਾਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।

Verse 78

सागराः सरितश्चैव समाजग्मुश्च सर्वशः

ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਆ ਮਿਲੀਆਂ।

Verse 79

हिमशैलोऽभवल्लोके तदा सर्वैश्चराचरैः । सेव्यश्चाप्यभिगम्यश्च पूजनीयश्च भारत

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਿਮਸ਼ੈਲ (ਹਿਮਾਲਯ) ਸਭ ਚਰ-ਅਚਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੇਵਣਯੋਗ, ਨੇੜੇ ਜਾਣਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 80

अनुभूयोत्सवं ते च जग्मुः स्वानालयांस्तदा

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਉਤਸਵ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਤਦ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।