Adhyaya 17

Verse 1

अगस्त्य उवाच । रत्नेश्वरसमुत्पतिं कथयस्व षडानन । रत्नभूतं महालिंगं यत्काश्यां परिवर्ण्यते

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ਡਾਨਨ! ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੋ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਤਨਮਯ ਲਿੰਗ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਵਰਣਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

कोस्य लिंगस्य महिमा केनैतच्च प्रतिष्ठितम् । एतं विस्तरतो ब्रूहि गौरीहृदयनंदन

ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗੌਰੀ-ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ।

Verse 3

स्कंद उवाच । रत्नेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्यामि ते मुने । यथा च रत्नलिंगस्य प्रादुर्भावोऽभवद्भुवि

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਰਤਨ-ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਤ ਹੋਇਆ।

Verse 4

श्रुतं नामापि लिंगस्य यस्य जन्मत्रयार्जितम् । वृजिनं नाशयेत्तस्य प्रादुर्भावं ब्रुवे मुने

ਜਿਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈਣਾ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 5

शैलराजेन रत्नानि यानि पुंजीकृतान्यहो । उत्तरे कालराजस्य तानि तस्य गिरेर्वृषात्

ਅਹੋ! ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੋ ਰਤਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਢੇਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉਹ ਕਾਲਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉੱਚੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਸਨ।

Verse 6

सर्वरत्नमयं लिंगं जातं तत्सुकृतात्मनः । शक्रचापसमच्छायं सर्वरत्नद्युतिप्रभम्

ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁੱਖ ਵਰਗੀ ਛਾਂਹ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਮਣੀ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਗਦਗ ਕਰਦਾ।

Verse 7

तल्लिंगदर्शनादेव ज्ञानरत्नमवाप्यते । शैलेश्वरं समालोक्य शिवौ तत्र समागतौ

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ (ਪਾਰਵਤੀ) ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 8

यत्र रत्नमयं लिंगमाविर्भूतं स्वयं मुने । तस्य स्फुरत्प्रभाजालैस्ततमंबरमंडलम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਤਨਮਯ ਲਿੰਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਭਾ-ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਢੱਕ ਗਿਆ।

Verse 9

तत्र दृष्ट्वा शुभं लिंगं सर्वरत्नसमुद्भवम् । भवान्यदृष्टपूर्वा हि परिपप्रच्छ शंकरम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਨੂੰ—ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਵੇਖ ਕੇ, ਭਵਾਨੀ ਨੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 10

देवदेव जगन्नाथ सर्वभक्ताभयप्रद । कुतस्त्यमेतल्लिंगं द्विसप्तपातालमूलवत्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ, ਸਭ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਇਹ ਲਿੰਗ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੌਦਾਂ ਪਾਤਾਲਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ?

Verse 11

ज्वालाजटिलिताकाशं प्रभाभासित दिङ्मुखम् । किमाख्यं किं स्वरूपं च किं प्रभावं भवांतक

ਇਸ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਟਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਥਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਭਵਾਂਤਕ, ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ?

Verse 12

यस्य संवीक्षणादेव मनोमेतीव हृष्टवत् । इहैव रमते नाथ कथयैतत्प्रसादतः

ਕੇਵਲ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਥ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।

Verse 13

देवदेव उवाच । शृण्वपर्णे समाख्यामि यत्त्वया पृच्छि पार्वति । स्वरूपमेतल्लिंगस्य सर्वतेजोनिधेः परम्

ਦੇਵਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਹੇ ਅਪਰਣਾ; ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਮਝਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪਰਮ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਸਭ ਤੇਜ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਨਿਧਾਨ ਹੈ।

Verse 14

तव पित्रा हिमवता गिरिराजेन भामिनि । त्वामुद्दिश्य महारत्नसंभारोत्राप्यनायि हि

ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਿਮਵਤ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮਹਾਰਤਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਚੇ ਵੀ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।

Verse 15

अत्र तानि च रत्नानि राशीकृत्य हिमाद्रिणा । सुकृतोपार्जितान्येव ययौ स्वसदनं पुनः

ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਨੇ ਉਹ ਰਤਨ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਢੇਰ ਲਾ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆ—ਉਹ ਮਣੀ ਕੇਵਲ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸੰਚੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 16

तवार्थं वाममार्थं वा श्रद्धया यत्समर्प्यते । काश्यां तस्य परीपाको भवेदीदृग्विधोऽनघे

ਹੇ ਨਿਰਪਾਪੇ! ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ—ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

लिंगं रत्नेश्वराख्यं वै मत्स्वरूपं हि केवलम् । अस्य प्रभावो हि महान्वाराणस्यामुमे ध्रुवम्

ਇਹ ਲਿੰਗ ‘ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਹੀ ਕੇਵਲ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਹੇ ਉਮਾ! ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਹਾਨ ਹੈ—ਇਹ ਧ੍ਰੁਵ ਸੱਚ ਹੈ।

Verse 18

सर्वेषामिह लिंगानां रत्नभूतमिदं परम् । अतो रत्नेश्वरं नाम परं निर्वाणरत्नदम्

ਇਥੇ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਮ ਰਤਨ-ਸਰੂਪ, ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ’ ਹੈ—ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਤਨ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਦਾਤਾ।

Verse 19

अनेनैव सुवर्णेन पित्रा राशीकृतेन च । प्रासादमस्य लिंगस्य विधापय महेश्वरि

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ! ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਢੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਇਸੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਇਸ ਲਿੰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਓ।

Verse 20

लिंगप्रासादकरणात्खंडस्फुटित संस्कृतेः । लिंगस्थापनजं पुण्यं हेलयैवेह लभ्यते

ਲਿੰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਅਲਪ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿੰਗ-ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

तथेति भगवत्योक्त्वा गणाः प्रासादनिर्मितौ । सोमनंदि प्रभृतयो ऽसंख्या व्यापारिता मुने

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, “ਤਥੇਤਿ,” ਭਗਵਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਗਣਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੋਮਨੰਦਿਨ ਆਦਿ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਗਣ ਸੇਵਾ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ।

Verse 22

गणैश्च कांचनमयो नानाकौतुकचित्रितः । निर्ममे याममात्रेण प्रासादो मेरुशृंगवत्

ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਾਂਚਨਮਯ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਰਚਿਆ, ਨਾਨਾ ਅਦਭੁਤ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਯਾਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੂ-ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 23

देवी प्रदृष्टवदना दृष्ट्वा प्रासादनिर्मितिम् । गणेभ्यो व्यतरद्भूरि समानं पारितोषिकम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਮੁਖੜਾ ਕਰਕੇ ਜਦ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਪਾਰਿਤੋਸ਼ਿਕ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 24

पुनश्च देवी पप्रच्छ प्रणिपातपुरःसरम् । महिमानं महादेवं लिंगस्यास्य महामुने

ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 25

देवदेव उवाच । लिंगं त्वनादिसंसिद्धमेतद्देवि शुभप्रदम् । आविर्भूतमिदानीं च त्वत्पितुः पुण्यगौरवात्

ਦੇਵਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਲਿੰਗ ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਸਿੱਧ ਹੈ, ਸ਼ੁਭਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਗੌਰਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 26

गुह्यानां परमं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिश्चिंतितप्रदम् । कलौ कलुषबुद्धीनां गोपनीयं प्रयत्नतः

ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੇਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਭੇਦ ਹੈ, ਮਨੋਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਲਈ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧਿ ਮਲਿਨ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਰੱਖੋ।

Verse 27

यथा रत्नं गृहे गुप्तं न कैश्चिज्ज्ञायते परैः । अविमुक्ते तथा लिंगं रत्नभूतं गृहे मम

ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਇਆ ਰਤਨ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਤਨ-ਸਮ ਲਿੰਗ ਗੁਪਤ ਹੈ।

Verse 28

यानि ब्रह्मांडमध्येत्र संति लिंगानि पार्वति । तैरर्चितानि सर्वाणि रत्नेशो यैः समर्चितः

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ—ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਤਨੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 29

प्रमादेनापि यैर्गौरि लिंगं रत्नेशमर्चितम् । ते भवंत्येव नियतं सप्तद्वीपेश्वरा नृपाः

ਹੇ ਗੌਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਰਤਨੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਰਾਜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

त्रैलोक्ये यानि वस्तूनि रत्नभूतानि तानि तु । रत्नेश्वरं समभ्यर्च्य सकृत्प्राप्नोति मानवः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰਤਨ-ਸਮ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 31

पूजयिष्यंति ये लिंगं रत्नेशं कामवर्जिताः । ते सर्वे मद्गणा भूत्वा प्रांते द्रक्ष्यंति मामिह

ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਤਨੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਗਣ ਬਣ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 32

रुद्राणां कोटिजप्येन यत्फलं परिकीर्तितम् । तत्फलं लभ्यते देवि रत्नेशस्य समर्चनात्

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਕਰੋੜਾਂ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਰਤਨੇਸ਼ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਮਰਚਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

लिंगे चानादिसंसिद्धे यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि ते । इतिहासं महाश्चर्यं सर्वपापनिकृंतनम्

ਉਸ ਅਨਾਦਿ, ਸਵਯੰ-ਸਿੱਧ ਲਿੰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਇੱਕ ਮਹਾ ਅਦਭੁਤ ਇਤਿਹਾਸ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 34

पुरेह नर्तकी काचिदासीन्नाट्यार्थकोविदा । सैकदा फाल्गुने मासि शिवरात्र्यां कलावती

ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਇੱਕ ਨਰਤਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਨਾਟ੍ਯ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ। ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ, ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਕਲਾਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ (ਉੱਥੇ) ਸੀ।

Verse 35

ननर्त जागरं प्राप्य जगौ गीतं च पेशलम् । स्वयं च वादयामास नानावाद्यानि वाद्यवित्

ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਨੱਚੀ; ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁਘੜ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ। ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਦਯ ਵਜਾਏ।

Verse 36

तेन तौर्यत्रिकेणापि प्रीणयित्वाथ सा नटी । रत्नेश्वरं महालिंगं देशमिष्टं जगाम ह

ਉਸ ਨੇ ਗੀਤ, ਵਾਜੇ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪੁਟੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਨਟੀ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਧਾਮ, ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਮਹਾਲਿੰਗ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 37

कालधर्मवशंयाता तत्र सा वरनर्तकी । सुता गंधर्वराजस्य वसुभूतेर्बभूव ह

ਉੱਥੇ ਕਾਲ-ਧਰਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ (ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ), ਉਹ ਉੱਤਮ ਨਰਤਕੀ ਗੰਧਰਵ-ਰਾਜ ਵਸੁਭੂਤੀ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ।

Verse 38

संगीतस्य सवाद्यस्य तस्य लास्यस्यपुण्यतः । तत्रेशाग्रे कृतस्येह जागरे शिवरात्रिजे

ਉਸ ਸਾਜਾਂ ਸਮੇਤ ਕੀਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਲਾਸ੍ਯ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਈਸ਼ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਵੇਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ—

Verse 39

रम्या रत्नावली नाम रूपलावण्यशालिनी । कलाकलापकुशला मधुरालापवादिनी

ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਸੀ, ਰਤਨਾਵਲੀ ਨਾਮ ਦੀ—ਰੂਪ ਤੇ ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ, ਸੁਰਿਲੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ।

Verse 40

पितुरानंदकृन्नित्यं वसुभूतेर्घटोद्भव । सर्वगांधर्वकुशला गुणरत्नमहाखनिः

ਵਸੁਭੂਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਉਹ ਸਦਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਸਭ ਗੰਧਰਵ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਗੁਣ-ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਖਾਣ ਸੀ।

Verse 41

मुने सखीत्रयं तस्याश्चारु चातुर्यभाजनम् । शशिलेखानंगलेखा चित्रलेखेति नामतः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਖੀਆਂ ਸਨ—ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਦੀਆਂ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰੀਆਂ—ਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾ, ਅਨੰਗਲੇਖਾ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ।

Verse 42

तिसृभिस्ताभिरेकत्र वाग्देवीपरिशीलिता । ताभ्यः सर्वाः कलाः प्रादात्परिप्रीता सरस्वती

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਕ੍ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨਿਰੰਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਲਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 43

प्राप्य रत्नावली गौरि सा जन्मांतरवासनाम् । रत्नेश्वरस्य लिंगस्य जग्राह नियमं शुभम्

ਹੇ ਗੌਰੀ, ਰਤਨਾਵਲੀ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸ਼ੁਭ ਨਿਯਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 44

रत्नभूतस्य लिंगस्य काश्यां रत्नेश्वरस्य वै । नित्यं संदर्शनं प्राप्य वक्ष्याम्यपि वचो मुखे

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉਸ ਰਤਨ-ਸਮ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨਿੱਤ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਮੁਖੋ-ਮੁਖੀ ਉਹ ਬਚਨ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 45

इत्थं नियमवत्यासीत्सा गंधर्वसुतोत्तमा । ताभिः सखीभिः सहिता नित्यं लिंगं च पश्यति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਗੰਧਰਵ-ਕੁਮਾਰੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਈ; ਉਹਨਾਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਨਿੱਤ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 46

एकदाराध्य रत्नेशं ममैतल्लिंगमुत्तमम् । समानर्च च सा बाला रम्यया गीतमालया

ਰਤਨੇਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਵਾਰ ਭਜਨ-ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ—ਮੇਰੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਦੀ—ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸਮਾਨ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 47

सख्यः प्रदक्षिणीकर्तुं लिंगं तिस्रोऽप्युमे गताः । तस्या गीतेन तुष्टोहं लिंगस्थो वरदोभवम्

ਹੇ ਉਮਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਖੀਆਂ ਵੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ—ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ—ਵਰਦਾਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 48

यस्त्वया रंस्यते रात्रावद्य गंधर्वकन्यके । तवनामसमानाख्यः स ते भर्ता भविष्यति

ਹੇ ਗੰਧਰਵ-ਕਨਿਆ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰਮਣ ਕਰੇਂਗੀ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 49

इति लिंगांबुधेर्जातां परिपीय वचःसुधाम् । बभूवानंदसंदोह मंथरातीव ह्रीमती

ਇਉਂ ਲਿੰਗ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ, ਲੱਜਾਵਾਨ ਕੁੜੀ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨਾਲ ਐਨੀ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਲਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ।

Verse 50

गताथ व्योममार्गेण सखीभिः स्वपितुर्गृहम् । कथयंती निजोदंतं तमालीनां पुरो मुदा

ਫਿਰ ਉਹ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਗਈ, ਅਤੇ ਤਮਾਲੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।

Verse 51

ताभिर्दिष्ट्येति दिष्ट्येति सखीभिः परिनंदिता । अद्य ते वांछितं भावि रत्नेशस्य समर्चनात्

ਸਖੀਆਂ ਨੇ ‘ਧੰਨਤਾ! ਧੰਨਤਾ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ: ‘ਅੱਜ ਰਤਨੇਸ਼ ਦੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।’

Verse 52

यद्यायाति स ते रात्रावद्य कौमारहारकः । चोरो बाहुलतापाशैः पाशितव्योतियत्नतः

ਜੇ ਅੱਜ ਰਾਤ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਚੋਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਲਤਾ-ਵਾਂਗ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣਾ।

Verse 53

गोचरीक्रियतेस्माभिर्यथा स सुकृतैकभूः । प्रातरेव तव प्रेयान्रत्नेशादिष्ट इष्टकृत्

ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ਕਿ ਉਹ ਪੁੰਨ ਦਾ ਮੂਰਤਿ-ਸਰੂਪ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਰਤਨੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਨਚਾਹਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 54

यातास्वस्मासु हृष्टासु भवती शयगौरवात् । अहो रत्नेश्वरं लिंगं प्रत्यक्षीकृतवत्यसि

ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਅਹੋ! ਤੂੰ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 55

अहोभाग्योदयो नृणामहो पुण्यसमुच्छ्रयः । एकस्यैव भवेत्सिद्धिर्यदेकत्रापि तिष्ठताम्

ਅਹੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਧੰਨਤਾ ਦਾ ਉਦਯ ਹੈ—ਅਹੋ, ਪੁੰਨ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਸੰਚਯ! ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 56

सत्यं वदंति नासत्यं दैवप्राधान्यवादिनः । दैवमेव फलेदेकं नोद्यमो नापरं बलम्

ਜੋ ਭਾਗ੍ਯ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ: ‘ਫਲ ਨੂੰ ਪਕਾਉਂਦਾ ਕੇਵਲ ਦੈਵ ਹੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖੀ ਉਦਮ ਨਾ ਅਸਲ ਬਲ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ।’

Verse 57

भवत्या अपि चास्माकमेक एव हि चोद्यमः । परं दैवं फलत्येकं यथा तव न नः पुरः

ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਉਦਮ ਤਾਂ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਫਲ ਕੇਵਲ ਦੈਵ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ।

Verse 58

लोकानां व्यवहारोयमालिप्रोक्तप्रसंगतः । परं मनोरथावाप्तिस्तव या सैव नः स्फुटम्

ਇਹ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰਿਵਾਜ ਹੈ, ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਤੇਰੀ ਮਨੋਰਥ-ਪੂਰਤੀ—ਉਹੀ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 59

इति संव्याहरंतीनामनंतोध्वाऽतितुच्छवत् । क्षणात्तासां व्यतिक्रांतः प्राप्ताश्च स्वंस्वमालयम्

ਇਉਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨੰਤ ਜਿਹੀ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਵੀ ਤুচ্ছ ਜਿਹੀ ਲੱਗ ਕੇ ਲੰਘ ਗਈ; ਪਲ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ।

Verse 60

अथ प्रातः समुत्थाय पुनरेकत्र संगताः । सा च मौनवती ताभिः परिभुक्तेव लक्षिता

ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਅਤੇ ਉਹ—ਹੁਣ ਚੁੱਪ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਘੇਰ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇ।

Verse 61

तूष्णीं प्राप्याथ काशीं सा स्नात्वा मंदाकिनीजले । सखीभिः सहितापश्यल्लिंगं रत्नेश्वरं मम

ਚੁੱਪਚਾਪ ਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 62

निर्वर्त्य नियमं साथ लज्जामुकुलितेक्षणा । निर्बंधेन वयस्याभिः परिपृष्टा जगाद ह

ਨਿਯਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ, ਲੱਜਾ ਦੀ ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਝੁਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਸਖੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਬੋਲ ਪਈ।

Verse 63

रत्नावल्युवाच । अथ रत्नेश यात्रायाः प्रयातासु स्वमंदिरम् । भवतीषु स्मरंत्येव तद्रत्नेशवचोऽमृतम्

ਰਤਨਾਵਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਮੈਂ ਉਸ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਬਚਨ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।’

Verse 64

सविशेषांगसंस्काराऽविशं संवेशमंदिरम् । निद्रादरिद्रनयना तद्विलोकनलालसा

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ਯਨ-ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ; ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਕੰਗਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ।

Verse 65

बलात्स्वप्नदशां प्राप्ता भाविनोर्थस्य गौरवात् । आत्मविस्मरणे हेतू ततो मे द्वौ बभूवतुः

ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਭਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਅਤੇ ਤਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਤਮ-ਵਿਸਮਰਨ ਦੇ ਦੋ ਕਾਰਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 66

तंद्री तदंगसंस्पर्शौ मम बोधापहारकौ । तंद्र्या परवशा चासं ततस्तत्स्पर्शनेन च

ਉਂਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਮੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਉਂਘ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਗਵਾ ਬੈਠੀ।

Verse 67

न जाने त्वथ किं वृत्तं काहं क्वाहं स चाथ कः । तं निर्जिगमिषुं सख्यो यावद्धर्तुं प्रसारितः

ਫਿਰ ਮੈਂ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ—ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕੌਣ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਹੇ ਸਖਿਓ, ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਸਤੇ ਹੱਥ ਵਧਾਇਆ।

Verse 68

दोः कंकणेन रिपुणा क्वणितं तावदुत्कटम् । महता सिंजितेनाहं तेनाल्पपरिबोधिता

ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਕੰਗਣ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ। ਉਸ ਉੱਚੀ ਝਨਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਈ।

Verse 69

सुखसंतानपीयूष ह्रदे परिनिमज्य वै । क्षणेन तद्वियोगाग्निकीलासु पतिता बलात्

ਅਨੰਦ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਧਾਰ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਮੈਂ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ ਗਈ।

Verse 70

किंकुलीयः स नो वेद्मि किंदेशीयः किमाख्यकः । दुनोति नितरां सख्यस्तद्विश्लेषानलो महान्

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਕੁਲ ਦਾ ਹੈ, ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ ਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਸਖਿਓ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 71

अनल्पोत्कलितं चेतः पुनस्तत्संगमाशया । प्राणानां मे यियासूनामेकमेव महौषधम्

ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਛਲ ਪਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਫਿਰ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਆਸ ਕਰਕੇ। ਜਦ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿਛੁੜਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਉਹੀ ਆਸ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਹੌਸ਼ਧੀ ਬਣੀ।

Verse 72

वयस्या निशिभुक्तस्य तस्यैव पुनरीक्षणम् । भवतीनामधीनं च तत्पुनर्दर्शनं मम

ਹੇ ਸਖਿਓ! ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਫਿਰ ਦਰਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ—ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 73

काऽलीकमालयो वक्ति स्निग्धमुग्धेसखीजने । तद्दर्शनेन स्थास्यंति प्राणा यास्यंति चान्यथा

‘ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ,’ ਮਾਲਯ ਨੇ ਸਨੇਹੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ‘ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਟਿਕਣਗੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।’

Verse 74

दशम्यवस्था सन्नह्येद्बाधितुं माधुना भृशम् । इति तस्या गिरः श्रुत्वा दूनाया नितरां च ताः

‘ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਧੂ ਨਾਲ ਇਸ ਪੀੜ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ।’ ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਖੀਆਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 75

प्रवेपमानहृदयाः प्रोचुर्वीक्ष्य परस्परम्

ਕੰਬਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 76

सख्य ऊचुः । यस्य ग्रामो न नो नाम नान्वयो नापि बुध्यते । स कथं प्राप्यते भद्रे क उपायो विधीयताम्

ਸਖੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਨ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਨ ਨਾਮ, ਨ ਹੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਦੱਸੋ।”

Verse 77

इति रत्नावली श्रुत्वा ससंदेहां च तद्गिरम् । वयस्यास्तदवाप्तौ मे यूयं कुंठि मुमूर्छ ह

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਤਨਾਵਲੀ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: “ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹਿਚਕ ਰਹੀਆਂ ਹੋ,” ਅਤੇ ਉਹ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 78

इत्यर्धोक्तेन सा बाला यूयं कुंठितशक्तयः । यद्वक्तव्यं त्विति तया यूयं कुंठीति भाषितम्

ਅੱਧੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਬਾਲਾ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ: “ਤੁਹਾਡਾ ਹੌਸਲਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੇ ਇੰਝ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਹਿਚਕ ਰਹੀਆਂ ਹੋ।”

Verse 79

ततस्तास्त्वरिताः सख्यः परितापोपहारकान् । बहुशः शीतलोपायान्व्यधुर्मोहप्रशांतये

ਤਦੋਂ ਸਖੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਤਪਤ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕਾਂ ਠੰਡੇ ਉਪਾਯ ਵਾਰੰਵਾਰ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮੋਹ-ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 80

व्यपैति न यदा मूर्छा तत्तच्छीतोपचारतः । तस्यास्तदैकयानीतं रत्नेशस्नपनोदकम्

ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਠੰਡੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਛਾ ਨਾ ਹਟੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਰਤਨੇਸ਼ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਸਨਾਨ-ਜਲ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 81

तदुक्षणात्क्षणादेव तन्मूर्छा विरराम ह । सुप्तोत्थितेव सावादीन्मुहुः शिवशिवेति च

ਉਸੇ ਪਲ ਛਿੜਕਦੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ ਉਹ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ “ਸ਼ਿਵ! ਸ਼ਿਵ!” ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 82

स्कदं उवाच । श्रद्धावतां स्वभक्तानामुपसर्गे महत्यपि । नोपायांतरमस्त्येव विनेश चरणोदकम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਵੀ ਆ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਜਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ।”

Verse 83

ये व्याधयोपि दुःसाध्या बहिरंतः शरीरगाः । श्रद्धयेशोदकस्पर्शात्ते नश्यंत्येव नान्यथा

ਜੋ ਰੋਗ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਨਾਲ ਸਧਦੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹੋਣ—ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 84

सेवितं येन सततं भगवच्चरणोदकम् । तं बाह्याभ्यंतरशुचिं नोपसर्पति दुर्गतिः

ਜਿਸ ਨੇ ਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਜਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੁৰ্গਤੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

Verse 85

आधिभौतिकतापं च तापं वाप्याधिदैविकम् । आध्यात्मिकं तथा तापं हरेच्छ्रीचरणोदकम्

ਭੂਤ-ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੀ ਤਾਪਨਾ (ਆਧਿਭੌਤਿਕ), ਦੇਵਿਕ ਬਲਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਪਨਾ (ਆਧਿਦੈਵਿਕ), ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਤਾਪਨਾ (ਆਧਿਆਤਮਿਕ)—ਇਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੀਚਰਨਾਂ ਦਾ ਜਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 86

व्यपेतसंज्वरा चाथ गंधर्वतनया मुने । उचितज्ञेति होवाच ताः सखीः स्रिग्धधो रधीः

ਤਦ, ਜਦੋਂ ਗੰਧਰਵ-ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਜ੍ਵਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੋਮਲ ਤੇ ਸਨੇਹੀ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਓ…”

Verse 87

रत्नावल्युवाच । शशिलेखेनंगलेखे चित्रलेखे मदीहितं । यूयं कुंठितसामर्थ्याः कुतो वस्ताः कलाः क्व वा

ਰਤਨਾਵਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾ, ਹੇ ਨੰਗਲੇਖਾ, ਹੇ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ—ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਕਿੱਥੇ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਿਉਂ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ?”

Verse 88

मत्प्रियप्राप्तये सम्यगुपायोऽस्ति मयेक्षितः । रत्नेश्वरानुग्रहतोऽनुतिष्ठत हि तं हिताः

“ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਇਕ ਉਚਿਤ ਉਪਾਯ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਸਖੀਓ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਓ।”

Verse 89

शशिलेखेभिलषितप्राप्त्यै लेखांस्त्वमालिख । संलिखानंगलेखे त्वं यूनः सर्वावनीचरान्

“ਹੇ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾ, ਇੱਛਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤੂੰ ਚਿੱਤਰ-ਰੇਖਾਵਾਂ ਬਣਾਅ। ਅਤੇ ਹੇ ਨੰਗਲੇਖਾ, ਤੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ—ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਭਨਾਂ—ਦੇ ਰੂਪ ਅੰਕਿਤ ਕਰ।”

Verse 90

चित्रगे चित्रलेखे त्वं पातालतलशायिनः । किंचिदाविर्भवच्चारु तारुण्यालंकृतींल्लिख

“ਹੇ ਚਿੱਤਰ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ, ਤੂੰ ਪਾਤਾਲ-ਤਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਯੌਵਨ-ਛਟਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੌਢ ਯੌਵਨ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਦਰਸਾ।”

Verse 91

अथाकण्येति ताः सख्यस्तच्चातुर्यं प्रवर्ण्य च । लिलिखुः क्रमशः सख्यो यूनो यौवन शेवधीन्

ਫਿਰ “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਖੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਚਤੁਰਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਯੁਵਕਾਂ—ਯੌਵਨ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ—ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਉਕੇਰੇ।

Verse 92

निर्यत्कौमारलक्ष्मीकान्पुंवत्त्व श्रीसमावृतान् । प्रातःसंध्येव गंधर्वी नृपाद्यांस्तानवैक्षत

ਉਹ ਗੰਧਰਵੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ—ਰਾਜਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ—ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ਤਵ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਯੌਵਨ-ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਤಃ-ਸੰਧਿਆ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 93

सर्वान्सुरनिकायान्सा व्यलोकत शुभेक्षणा । न चांचल्यं जहावक्ष्णोस्तेषु स्वर्लोकवासिषु

ਉਹ ਸ਼ੁਭ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਭ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ; ਪਰ ਸਵਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਡੋਲ੍ਹੀ ਨਹੀਂ।

Verse 94

ततो मध्यमलोकस्थान्मुनिराजकुमारकान् । विलोक्यापि न सा प्रीतिं क्वाप्याप प्रेमनिर्भरा

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੱਧ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੁਨੀ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ; ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਲਾਲਸਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਭੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾ ਹੋਈ।

Verse 95

अथ रत्नावली बाला कर्णाभ्यर्णविलोचना । दृशौ व्यापारयामास बलिसद्मयुवस्वपि

ਤਦ ਰਤਨਾਵਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਬਾਲਾ, ਕਾਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਬਲੀ ਦੇ ਸਦਨ ਦੇ ਯੁਵਕਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀ।

Verse 96

दितिजान्दनुजान्वीक्ष्य सा गंधर्वी कुमारकान् । रतिं बबंध न क्वापि तापिता मान्मथैः शरैः

ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਗੰਧਰਵੀ ਕੁਮਾਰੀ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤਪ ਗਈ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਚੈਨ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।

Verse 97

सुधाकर करस्पृष्टाप्यतिदूनांगयष्टिका । पश्यंती नागयूनः सा किंचिदुच्छ्वसिताऽभवत्

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਹੀ ਹੱਥ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾ ਜਾਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸੁਕਮਲ ਅੰਗ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ; ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਸਾਹ ਭਰ ਬੈਠੀ।

Verse 98

भोगिनस्तान्विलोक्यापि चित्रंचित्रगतानथ । मनात्संभुक्तभोगेव क्षणमासीत्कुमारिका

ਉਹ ਭੋਗੀ ਨਾਗ-ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਅਚੰਭੇ ਉੱਤੇ ਅਚੰਭਾ—ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੋਗ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਅਡੋਲ ਰਹੀ।

Verse 99

यूनः प्रत्येकमद्राक्षीदशेषाञ्छेष वंशजान् । तक्षकान्वयगांस्तद्वदथ वासुकिगोत्रजान्

ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਗ ਵੇਖੇ; ਤਕਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਗੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵੀ।

Verse 100

पुलीकानंत कर्कोट भद्रसंतानगानपि । दृष्ट्वा नागकुमारांस्ताञ्छंखचूडमथैक्षत

ਪੁਲੀਕਾ, ਅਨੰਤ, ਕਰਕੋਟ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਸੰਤਾਨ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਗ-ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਖਚੂਡ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ।

Verse 110

एतस्यावगतं सर्वं देशनामान्वयादिकम् । मा विषीदालिसुलभस्त्वेष रत्नेश्वरार्पितः

ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ—ਦੇਸ਼, ਨਾਮ, ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਆਦਿ—ਸਭ ਸਮਝ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸਖੀ, ਵਿਸਾਦ ਨਾ ਕਰ; ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੌਖੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੈ।

Verse 120

कोसौ मत्स्वामिनो नाम रत्नेशस्य महेशितुः । लिंगराजस्य गृह्णाति कर्मबंधनभेदिनः

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ—ਮਹਾਨ ਅਧਿਪਤੀ ਰਤਨੇਸ਼, ਲਿੰਗਰਾਜ—ਕਰਮ-ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ—ਦਾ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ?

Verse 130

हृदि रत्नेश्वरं लिंगं यस्य सम्यग्विजृंभते । अलातदंडवत्तस्मिन्कालदंडोपि जायते

ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦਾ ਡੰਡਾ ਵੀ ਅੱਗ ਦੇ ਸਲਗਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਵਾਂਗ ਉੱਠਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 140

अकारण सखा कोसौ प्रांतरे समुपस्थितः । निजप्राणान्पणीकृत्य येन त्राता स्म बालिकाः

ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਾਰਣ ਮਿੱਤਰ ਜੋ ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾਅ ਤੇ ਲਾ ਕੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ?

Verse 150

आरभ्य बाल्यमप्येषा लिंगं रत्नेश्वराभिधम् । यांति पित्राप्यनुज्ञाता काश्यामर्चयितुं सदा

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਦਾ ਕਾਸ਼ੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਜੋ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 160

निशम्येति स पुण्यात्मा नागराजकुमारकः । आश्वास्य ता भयत्रस्ताः प्रोवाचेदं च पुण्यधीः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਨਾਗਰਾਜ ਦਾ ਕੁਮਾਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਪੁੰਨ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 170

एषा मंदाकिनी नाम दीर्घिका पुण्यतोयभूः । यस्यां कृतोदका मर्त्या मर्त्यलोके विशंति न

ਇਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਜਲ ਵਾਲੀ ਦੀਰਘਿਕਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਦੇ ਜੀਵ ਮੁੜ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

Verse 180

वृद्धकालेश्वरस्यैष प्रासादो रत्ननिर्मितः । प्रतिदर्शं वसेद्यत्र रात्रौ चंद्रः सतारकः

ਇਹ ਵ੍ਰਿੱਧਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਰਾਤ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਚੰਦਰਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਝਲਕ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 190

अथ सा कथयामास दनुजापहृतेः कथाम् । रत्नेश्वरं वरावाप्तिं स्वप्नावस्थां विहाय च

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨਵ ਵੱਲੋਂ ਅਪਹਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਬਾਰੇ—ਵਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਕੇਵਲ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸੀ।

Verse 200

यावद्बहिः समागच्छेद्रम्याद्रत्नेशमंडपात । तावद्गंधर्वराजाय ताभिः स वसुभूतये

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਰਮਣੀਯ ਰਤਨੇਸ਼ ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਓਸੇ ਪਲ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਉਹ ਗੱਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।

Verse 210

विनिवेदितवृत्तांतो रत्नेशानुग्रहस्य च । उवास ताभिः ससुखं पितृभ्यामभिनंदितः

ਰਤਨੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ-ਕਥਾ ਨਿਵੇਦਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ; ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਖ-ਸਹਿਤ ਵੱਸਿਆ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਤੇ ਅਭਿਨੰਦਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ।

Verse 220

मूर्तः षडाननस्तत्र तव पुत्रः सुमध्यमे । एतत्त्रयं नरो दृष्ट्वा न गर्भं प्रविशेदुमे

ਉਥੇ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਡਾਨਨ—ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ—ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਮਧ੍ਯਮੇ ਉਮਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਉਮਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 225

इतिहासमिमं श्रुत्वा नारी वा पुरुषोपिवा । न जात्विष्टवियोगाग्नि तापेन परितप्यते

ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ-ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ—ਚਾਹੇ ਨਾਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ—ਪ੍ਰਿਯ-ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ।