Adhyaya 14

Verse 1

सूत उवाच । प्राप्तसिंहासनो वीरो भद्रायुः स महीपतिः । प्रविवेश वनं रम्यं कदाचिद्भार्यया सह

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਿੰਹਾਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਵੀਰ ਭਦ੍ਰਾਯੁ, ਇਕ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸੁੰਦਰ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 2

तस्मिन्विकसिताशोकप्रसूननवपल्लवे । प्रोत्फुल्लमल्लिकाखंडकूजद्भ्रमरसंकुले

ਉਸ ਥਾਂ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕੋਪਲਾਂ ਦੀ ਛਟਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ) ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 3

नवकेसरसौरभ्यबद्धरागिजनोत्सवे । सद्यः कोरकिताशोकतमालगहनांतरे

ਉੱਥੇ ਨਵੇਂ ਕੇਸਰ-ਸਮਾਨ ਪਰਾਗ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੇ ਰਾਗੀ ਜਨਾਂ ਦੇ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਤਮਾਲ ਦੇ ਘਣੇ ਕੁੰਜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਕਲੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ।

Verse 4

प्रसूनप्रकरानम्र माधवीवनमंडपे । प्रवालकुसुमोद्द्योतचूतशाखिभिरञ्चिते

ਮਾਧਵੀ ਲਤਾ-ਵਨ ਦੇ ਮੰਡਪ ਅੰਦਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਟਾਹਣੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਲ-ਰੰਗੇ ਕੁਸੁਮਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਆਮ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 5

पुन्नागवनविभ्रांतपुंस्कोकिलविराविणि । वसन्तसमये रम्ये विजहार स्त्रिया सह

ਉਸ ਸੁਹਾਵਣੇ ਵਸੰਤ ਸਮੇਂ, ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ—ਜਿੱਥੇ ਉੱਡਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨਰ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਕੂਕ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ—ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 6

अथाविदूरे क्रोशंतौ धावंतौ द्विजदंपती । अन्वीयमानौ व्याघ्रेण ददर्श नृपसत्तमः

ਤਦ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰੋਣ-ਚੀਕਣ ਕਰਦੇ, ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਾਘ ਲੱਗਾ ਸੀ—ਉੱਤਮ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।

Verse 7

पाहि पाहि महाराज हा राजन्करुणानिधे । एष धावति शार्दूलो जग्धुमावां महारयः

“ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ, ਮਹਾਰਾਜ! ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ! ਇਹ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ!”

Verse 8

एष पर्वतसंकाशः सर्वप्राणिभयंकरः । यावन्न खादति प्राप्य तावन्नौ रक्ष भूपते

“ਇਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਖਾ ਨਾ ਜਾਵੇ—ਤਦ ਤੱਕ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਭੂਪਤੇ!”

Verse 9

इत्थमाक्रंदितं श्रुत्वा स राजा धनुराददे । तावदागत्य शार्दूलो मध्ये जग्राह तां वधूम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਪਰ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਰਦੂਲ (ਬਾਘ) ਦੌੜਦਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਹੀ ਵਧੂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 10

हा नाथ नाथ हा कांत हा शंभो जगतः पते । इति रोरूयमाणां तां यावज्जग्राह भीषणः

ਉਹ ਚੀਖਦੀ ਰਹੀ—“ਹਾ ਨਾਥ! ਹਾ ਨਾਥ! ਹਾ ਕਾਂਤ! ਹਾ ਸ਼ੰਭੋ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ!”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਹੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪਸ਼ੂ ਨੇ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ।

Verse 11

तावत्स राजा निशितैर्भल्लैर्व्याघ्रमताडयत् । न च तैर्विव्यथे किंचिद्गिरींद्र इव वृष्टिभिः

ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਭੱਲਾਂ (ਤੀਰਾਂ) ਨਾਲ ਬਾਘ ਨੂੰ ਵੱਜਾਇਆ; ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਪੀੜ ਨਾ ਹੋਈ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 12

स शार्दूलो महासत्त्वो राज्ञोस्त्रैरकृतव्यथः । बलादाकृष्य तां नारीमपाक्रामत सत्वरः

ਉਹ ਮਹਾਸੱਤਵ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਕ੍ਰਿਤ-ਵਿਥਾ ਰਹਿਆ; ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਭੱਜ ਗਿਆ।

Verse 13

व्याघ्रेणापहृतां पत्नीं वीक्ष्य विप्रोऽतिदुःखितः । रुरोद हा प्रिये बाले हा कांते हा पतिव्रते

ਬਾਘ ਵੱਲੋਂ ਅਪਹ੍ਰਿਤ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਪ੍ਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਇਆ—“ਹਾ ਪ੍ਰਿਯੇ! ਹਾ ਬਾਲੇ! ਹਾ ਕਾਂਤੇ! ਹਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤੇ!”

Verse 14

एकं मामिह संत्यज्य कथं लोकांतरं गता । प्राणेभ्योपि प्रियां त्यक्त्वा कथं जीवितुमुत्सहे

ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਪਰਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਚਲੇ ਗਏ? ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੈਂ ਜਿਉਣ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?

Verse 15

राजन्क्व ते महास्त्राणि क्व ते श्लाघ्यं महद्धनुः । क्व ते द्वादशसाहस्रमहानागातिगं बलम्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਤੁਹਾਡੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨੁਸ਼? ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਬਲ ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ?

Verse 16

किं ते शंखेन खङ्गेन किं ते मंत्रास्त्रविद्यया । किं च तेन प्रयत्नेन किं प्रभावेण भूयसा

ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਖ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਤੁਹਾਡੇ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਉਸ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਜੇਕਰ ਉਹ ਲੋੜ ਵੇਲੇ ਕੰਮ ਨਾ ਆਵੇ?

Verse 17

तत्सर्वं विफलं जातं यच्चान्यत्त्वयि तिष्ठति । यस्त्वं वनौकसं जंतुं निवारयितुमक्षमः

ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ।

Verse 18

क्षात्त्रस्यायं परो धर्मः क्षताद्यत्परिरक्षणम् । तस्मात्कुलोचिते धर्मे नष्टे त्वज्जीवितेन किम्

ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਇਹ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਚਿਤ ਧਰਮ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਮੁੱਲ ਹੈ?

Verse 19

आर्तानां शरणार्तानां त्राणं कुर्वंति पार्थिवाः । प्राणैरर्थैश्च धर्मज्ञास्तद्विहीना मृतोपमाः

ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਰਾਜੇ ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਧਨ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੁਰਦਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ।

Verse 20

धनिनां दानहीनानां गार्हस्थ्याद्भिक्षुता वरा । आर्तत्राणविहीनानां जीवितान्मरणं वरम्

ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਦਾਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਭਿਖ ਮੰਗਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੀਊਣ ਨਾਲੋਂ ਮਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।

Verse 21

वरं विषादनं राज्ञो वरमग्नौ प्रवेशनम् । अनाथानां प्रपन्नानां कृपणानामरक्षणात्

ਰਾਜੇ ਲਈ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵੀ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ—ਪਰ ਅਨਾਥਾਂ, ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਮ ਹੈ।

Verse 22

इत्थं विलपितं तस्य स्ववीर्यस्य च गर्हणम् । निशम्य नृपतिः शोकादात्मन्येवमचिंतयत्

ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲਾਪ-ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 23

अहो मे पौरुषं नष्टमद्य दैवविपर्ययात् । अद्य कीर्तिश्च मे नष्टा पातकं प्राप्तमुत्क टम्

ਹਾਏ! ਦੈਵ ਦੇ ਉਲਟੇ ਫੇਰ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਪੌਰੁਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਵੀ ਮਿਟ ਗਈ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।

Verse 24

धर्मः कालोचितो नष्टो मन्दभाग्यस्य दुर्मतेः । नूनं मे संपदो राज्यमायुष्यं क्षयमेष्यति

ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਤੇ ਕੁਮੱਤੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ-ਆਚਰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਯੁ ਵੀ ਹੁਣ ਘਟਾਅ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 25

अपुंसां संपदो भोगाः पुत्रदारधनानि च । दैवेन क्षणमुद्यंति क्षणादस्तं व्रजंति च

ਅਪੁੰਸਕ—ਅਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ—ਸੰਪਦਾ ਤੇ ਭੋਗ, ਪੁੱਤਰ-ਦਾਰਾ ਅਤੇ ਧਨ ਵੀ ਦੈਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਇਕ ਪਲ ਉਗਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਡੁੱਬ ਕੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 26

अत एनं द्विजन्मानं हतदारं शुचार्दितम् । गतशोकं करिष्यामि दत्त्वा प्राणानपि प्रियान्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਦ੍ਵਿਜ—ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਛੁੜ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ—ਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਦੇਣ ਪੈਣ।

Verse 27

इति निश्चित्य मनसा भद्रायुर्नृपसत्तमः । पतित्वा पादयोस्त्वस्य बभाषे परिसांत्वयन्

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਭਦ੍ਰਾਯੁ—ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ।

Verse 28

कृपां कुरु मयि ब्रह्मन्क्षत्रबंधौ हतौजसि । शोकं त्यज महाबुद्धे दास्याम्यर्थं तवेप्सितम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਦਾ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਹਾਂ, ਤੇਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ! ਸ਼ੋਕ ਤਿਆਗੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 29

इदं राज्यमियं राज्ञी ममेदं च कलेवरम् । त्वधीनमिदं सर्वं किं तेऽभिलषितं वद

ਇਹ ਰਾਜ, ਇਹ ਰਾਣੀ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ—ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਦੱਸ, ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਹੈ?

Verse 30

ब्राह्मण उवाच । किमादर्शेन चांधस्य किं गृहैर्भैक्ष्यजीविनः । किं पुस्तकेन मूर्खस्य ह्यस्त्रीकस्य धनेन किम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਦਰਪਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਭਿਖਿਆ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ? ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ?

Verse 31

अतोऽहं गतपत्नीको भुक्तभोगो न कर्हिचित् । इमां तवाग्रमहिषीं कामार्थं दीयतां मम

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ—ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਅਤੇ ਕਦੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਨਾ ਭੋਗਿਆ—ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇਰੀ ਇਸ ਅਗ੍ਰ-ਮਹਿਸੀ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 32

राजोवाच । ब्रह्मन्किमेष धर्मस्ते किमेतद्गुरुशासनम् । अस्वर्ग्यमयशस्यं च परदाराभिमर्शनम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਤੇਰਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਗੁਰੂ-ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ? ਪਰਾਏ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਸਵਰਗ-ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਅਯਸ਼ ਅਤੇ ਅਪਕੀਰਤੀ ਹੈ।

Verse 33

दातारः संति वित्तस्य राज्यस्य गजवाजिनाम् । आत्मदेहस्य वा क्वापि न कलत्रस्य कर्हिचित्

ਧਨ ਦੇ, ਰਾਜ ਦੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਪਤਨੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।

Verse 34

परदारोपभोगेन यत्पापं समुपार्जितम् । न तत्क्षालयितुं शक्यं प्रायश्चित्तशतैरपि

ਪਰਾਏ ਪੁਰਖ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਾਪ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਧੋਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 35

ब्राह्मण उवाच । अपि ब्रह्मवधं घोरमपि मद्यनिषेवणम् । तपसा नाशयिष्यामि कि पुनः पारदारिकम् । तस्मात्प्रयच्छ मे भार्यामिमां त्वं ध्रुवमन्यथा

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ, ਮਦਿਰਾ ਪਾਨ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ, ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਫਿਰ ਪਰ-ਸਤ੍ਰੀਗਮਨ ਤਾਂ ਕੀਹ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇਹ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।’

Verse 36

अरक्षणाद्भयार्तानां गंतासि निरयं ध्रुवम् । इति विप्रगिरा भीतश्चिंतयामास पार्थिवः । अरक्षणान्महत्पापं पत्नीदानं ततो वरम्

‘ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ।’ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਰਾਜਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: ‘ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪਤਨੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ।’

Verse 37

अतः पत्नीं द्विजाग्र्याय दत्त्वा निर्मुक्तकिल्विषः । सद्यो वह्निं प्रवेक्ष्यामि कीर्तिश्च निहिता भवेत्

‘ਇਸ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੇ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।’

Verse 38

इति निश्चित्य मनसा समुज्ज्वाल्य हुताशनम् । तं ब्राह्मणं समाहूय ददौ पत्नीं सहोदकाम्

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਸਮੇਤ (ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ) ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 39

स्वयं स्नातः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य विबुधेश्वरान् । तमग्निं द्विः परिक्रम्य शिवं दध्यौ समाहितः

ਉਹ ਆਪ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਅਗਨੀ ਦੀ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ, ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 40

तमथाग्नौ पतिष्यंतं स्वपदासक्तचेतसम् । प्रत्यदृश्यत विश्वेशः प्रादुर्भूतो जगत्पतिः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਨੂੰ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਦ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼्वर—ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਪਤੀ—ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 41

तमीश्वरं पंचवक्त्रं त्रिनेत्रं पिनाकिनं चन्द्रकलावतंसम् । आलंबितापिंगजटाकलापं मध्यंगतं भास्करकोटितेजसम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ; ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਪਿੰਗਲ ਜਟਾਵਾਂ ਲਟਕਦੀਆਂ; ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 42

मृणालगौरं गजचर्मवाससं गंगातरंगो क्षितमौलिदेशम् । नागेंद्रहारावलिकंकणोर्मिकाकिरीटकोट्यंगदकुंडलोज्ज्वलम्

ਕਮਲ-ਰੇਸ਼ੇ ਵਰਗਾ ਧਵਲ, ਗਜਚਰਮ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ; ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ; ਨਾਗਰਾਜ ਦੀ ਹਾਰਮਾਲਾ, ਕੰਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਬਾਜੂਬੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਦਿਪਤਿਮਾਨ।

Verse 43

त्रिशूलखट्वांगकुठारचर्ममृगाभयेष्टार्थपिनाकहस्तम् । वृषोपरिस्थं शितिकंठमीशं प्रोद्भूतमग्रे नृपतिर्ददर्श

ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਉਸ ਨੀਲਕੰਠ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਸਨਾਸੀਨ ਸੀ; ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਖਟਵਾਂਗ, ਕੁਠਾਰ, ਚਰਮ, ਮ੍ਰਿਗ, ਅਭਯ ਮੁਦਰਾ, ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਰ, ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ।

Verse 44

अथांबराद्द्रुतं पेतुर्दिव्याः कुसुमवृष्टयः । प्रणेदुर्देवतूर्याणि देवाश्च ननृतुर्जगुः

ਤਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਰ੍ਹੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤੂਰਯ ਗੂੰਜੇ, ਅਤੇ ਦੇਵ ਨੱਚੇ ਤੇ ਗਾਏ।

Verse 45

तत्राजग्मुर्नारदाद्याः सनकाद्या सुरर्षयः । इन्द्रादयश्च लोकेशास्तथाब्रह्मर्षयोऽमलाः

ਉੱਥੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ, ਸਨਕ ਆਦਿ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 46

तेषां मध्ये समासीनो महादेवः सहोमया । ववर्ष करुणासारं भक्तिनम्रे महीपतौ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਮਹਾਦੇਵ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮ੍ਰ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਸਾਰ ਵਰ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

तद्दर्शनानंदविजृंभिताशयः प्रवृद्धबाष्पांबुपरिप्लुतांगः । प्रहृष्टरोमा गलगद्गदाक्षरं तुष्टाव गीर्भिर्मुकुलीकृतांजलिः

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਖਿੜ ਉਠਿਆ; ਅੰਸੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਅੰਗ ਭਿੱਜ ਗਏ; ਰੋਮਾਂਚ ਹੋਇਆ; ਗਲਾ ਭਰ ਆਇਆ—ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਤੁਤਿ-ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 48

राजोवाच । नतोस्म्यहं देवमनाथमव्ययं प्रधानमव्यक्तगुणं महांतम् । अकारणं कारणकारणं परं शिवं चिदानंदमयं प्रशांतम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਆਪ ਅਨਾਥ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਕਾਰਣ ਹੈ, ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ, ਚਿਤ-ਆਨੰਦਮਯ, ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ।

Verse 49

त्वं विश्वसाक्षी जगतोऽस्यकर्त्ता विरूढधामा हृदि सन्निविष्टः । अतो विचिन्वंति विधौ विपश्चितो योगैरनेकैः कृतचित्तरोधैः

ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਤ-ਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਅਨੇਕ ਯੋਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਵਾਨ ਤੈਨੂੰ ਖੋਜਦੇ ਹਨ।

Verse 50

एकात्मतां भावयतां त्वमेको नानाधियां यस्त्वमनेकरूपः । अतींद्रियं साक्ष्युदयास्तविभ्रमं मनःपथात्संह्रियते पदं ते

ਜੋ ਏਕਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਏਕ ਹੀ ਹੈਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਨਾ ਰੁਝਾਨਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਤੱਤ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜਦ ਸਾਕਸ਼ੀ-ਚੇਤਨਾ ਉਦੇ ਹੋਵੇ, ਤੇਰਾ ਸੱਚਾ ਪਦ ਮਨ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

तं त्वां दुरापं वचसो धियाश्च व्यपेतमोहं परमात्मरूपम् । गुणैकनिष्ठाः प्रकृतौ विलीनाः कथं वपुः स्तोतुमलंगिरो मे

ਤੂੰ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈਂ—ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰਮਾਤਮਾ-ਸਰੂਪ। ਪਰ ਮੇਰੀਆਂ ਗਿਰਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਲਈ ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਕਿਵੇਂ ਪਰਯਾਪਤ ਹੋਵੇ?

Verse 52

तथापि भक्त्याश्रयतामुपेयुस्तवांघ्रिपद्मं प्रणतार्तिभंजनम् । सुघोरसंसारदवाग्निपीडितो भजामि नित्यं भवभीतिशांतये

ਤੱਥਾਪਿ ਜੋ ਭਕਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਭੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਦਾਵਾਗਨੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਭਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਭਵ-ਭੀਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ।

Verse 53

नमस्ते देव देवाय महादेवाय शंभवे । नमस्त्रिमूर्तिरूपाय सर्गस्थित्यंतकारिणे

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਭੂ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ-ਸਰੂਪ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Verse 54

नमो विश्वादिरूपाय विश्वप्रथमसाक्षिणे । नमः सन्मात्रतत्त्वाय बोधानंदघनाय च

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਆਦਿ-ਰੂਪ ਹੋ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਸਤ੍ਤਾ-ਮਾਤ੍ਰ ਤੱਤ ਹੋ—ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਘਨ ਸਰੂਪ।

Verse 55

सर्वक्षेत्रनिवासाय क्षेत्रभिन्नात्मशक्तये । अशक्ताय नमस्तुभ्यं शक्ताभासाय भूयसे

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਹਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਹਰ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਅਸ਼ਕਤ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਭੀ, ਹੇ ਸਰਬਤ੍ਰ ਸ਼ਕਤੀ-ਪ੍ਰਭਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 56

निराभासाय नित्याय सत्यज्ञानांतरात्मने । विशुद्धाय विदूराय विमुक्ताशेषकर्मणे

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਉਸ ਨਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਹਰ ਆਭਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਉਸ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਵਿਦੂਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੈ।

Verse 57

नमो वेदांतवेद्याय वेदमूलनिवासिने । नमो विविक्तचेष्टाय निवृत्तगुण वृत्तये

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਿਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੈ।

Verse 58

नमः कल्याणवीर्याय कल्याणफलदायिने । नमोऽनंताय महते शांताय शिवरूपिणे

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੀਰ੍ਯ ਕਲਿਆਣਮਯ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਅਨੰਤ ਮਹਾਨ, ਹੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ—ਮੰਗਲਮਯ ਭਲਾਈ।

Verse 59

अघोराय सुघोराय घोराघौघ विदारिणे । भर्गाय भवबीजानां भंजनाय गरीयसे । नमो विध्वस्तमोहाय विशदात्मगुणाय च

ਅਘੋਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੁਘੋਰ—ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ; ਜੋ ਘੋਰਤਾ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਗਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੰਹਾਰਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਭੰਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪੂਜਨੀਯ। ਮੋਹ ਨੂੰ ਵਿਧਵੰਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਆਤਮ-ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 60

पाहि मां जगतां नाथ पाहि शंकर शाश्वत । पाहि रुद्र विरूपाक्ष पाहि मृत्युंजयाव्यय

ਹੇ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਹੇ ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼ (ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ), ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਹੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ, ਅਵ੍ਯਯ—ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 61

शम्भो शशांककृतशेखर शांतमूर्ते गौरीश गोपतिनिशापहुताशनेत्र । गंगाधरांधकविदारण पुण्यकीर्ते भूतेश भूधरनिवास सदा नमस्ते

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਸ਼ੇਖਰ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤਮੂਰਤੇ; ਹੇ ਗੌਰੀਸ਼, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਹਨ। ਹੇ ਗੰਗਾਧਰ, ਅੰਧਕ-ਵਿਦਾਰਣ, ਪੁੰਨ੍ਯ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਭੂਤੇਸ਼, ਭੂਧਰ-ਨਿਵਾਸੀ—ਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 62

सूत उवाच । एवं स्तुतः स भगवान्राज्ञा देवो महेश्वरः । प्रसन्नः सह पार्वत्या प्रत्युवाच दयानिधिः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 63

ईश्वर उवाच । राजंस्ते परितुष्टोऽस्मि भक्त्या पुण्यस्तवेन च । अनन्यचेता यो नित्यं सदा मां पर्यपूजयः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁੰਨ੍ਯ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਅਨਨ੍ਯ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਨਿੱਤ, ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।

Verse 64

तव भावपरीक्षार्थं द्विजो भूत्वाहमागतः । व्याघ्रेण या परिग्रस्ता सैषा दैवी गिरींद्रजा

ਤੇਰੇ ਅੰਤਰ-ਭਾਵ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ। ਜੋ ‘ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ’ ਵਿਆਘਰ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਸੀ।

Verse 65

व्याघ्रो मायामयो यस्ते शरैरक्षतविग्रहः । धीरतां द्रष्टुकामस्ते पत्नीं याचितवानहम्

ਉਹ ਵਿਆਘਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਾਇਆ-ਰਚਿਤ ਸੀ; ਤੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਅਖੰਡ ਰਿਹਾ। ਤੇਰੀ ਧੀਰਜ-ਧਰਮਤਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮੰਗੀ ਸੀ।

Verse 66

अस्याश्च कीर्तिमालिन्यास्तव भक्त्या च मानद । तुष्टोऽहं संप्रयच्छामि वरं वरय दुर्लभम्

ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕੀਰਤਿਮਾਲਿਨੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁਰਲਭ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 67

राजोवाच । एष एव वरो देव यद्भवान्परमेश्वरः । भवतापपरीतस्य मम प्रत्यक्षतां गतः

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰਾ ਇਹੀ ਵਰ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਆਏ ਹੋ।

Verse 68

नान्यं वरं वृणे देव भवतो वरदर्षभात् । अहं च सेयं सा राज्ञी मम माता च मत्पिता

ਹੇ ਦੇਵ, ਵਰਦਾਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ, ਇਸ ਰਾਣੀ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਰਹੇ।

Verse 69

वैश्यः पद्माकरो नाम तत्पुत्रः सुनयाभिधः । सर्वानेतान्महादेव सदा त्वत्पार्श्वगान्कुरु

ਇੱਕ ਵੈਸ਼੍ਯ ਪਦਮਾਕਰ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਸੇਵਕ-ਸੰਗੀ ਬਣਾ ਲੈ।

Verse 70

सूत उवाच । अथ राज्ञी महाभागा प्रणता कीर्तिमालिनी । भक्त्या प्रसाद्य गिरिशं ययाचे वरमुत्तमम्

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਕੀਰਤਿਮਾਲਿਨੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗਿਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਮ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲੱਗੀ।

Verse 71

राज्ञ्युवाच । चंद्रांगदो मम पिता माता सीमंतिनी च मे । तयोर्याचे महादेव त्वत्पार्श्वे सन्निधिं सदा

ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਚੰਦਰਾਂਗਦ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਸੀਮੰਤਿਨੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਸਦਾ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ।

Verse 72

एवमस्त्विति गौरीशः प्रसन्नो भक्तवत्सलः । तयोः कामवरं दत्त्वा क्षणादंतर्हितोऽभवत्

ਗੌਰੀਸ਼ ਨੇ ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 73

सोपि राजा सुरैः सार्धं प्रसादं प्राप्य शूलिनः । सहितः कीर्तिमालिन्या बुभुजे विषयान्प्रियान्

ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੂਲਿਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕੀਰਤਿਮਾਲਿਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਲੱਗਾ।

Verse 74

कृत्वा वर्षायुतं राज्यमव्याहतबलोन्नतिः । राज्यं पुत्रेषु विन्यस्य भेजे शंभोः परं पदम्

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਖੰਡ ਬਲ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 75

चंद्रांगदोपि राजेंद्रो राज्ञी सीमंतिनी च सा । भक्त्या संपूज्य गिरिशं जग्मतुः शांभवं पदम्

ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਾਂਗਦ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸੀਮੰਤਿਨੀ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗਿਰਿਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਂਭਵ ਪਦ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਧਾਮ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 76

एतत्पवित्रमघनाशकरं विचित्रं शम्भोर्गुणानुकथनं परमं रहस्यम् । यः श्रावयेद्बुधजनान्प्रयतः पठेद्वा संप्राप्य भोगविभवं शिव मेति सोंते

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ, ਉਹ ਭੋਗ-ਵਿਭਵ ਪਾ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।