Opening the text

The First Collection
ਪੂਰਵਾਰਚਿਕ (“ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ”) ਸਾਮਵੇਦ ਦਾ ਮੂਲ ਆਰਚਿਕ ਹੈ, ਜੋ 585 ਰਿਗਵੇਦੀ ਸਰੋਤ-ਛੰਦਾਂ (ṛcas) ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੰਦ ਸਾਮਨ ਧੁਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਾਨ-ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਲਈ ਯੋਨੀ (ਗਰਭ/ਸਰੋਤ) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 6 ਪ੍ਰਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਲਿਟਰਜੀਕਲ-ਦੇਵਤਾ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ: ਆਗਨੇਯ (ਅਗਨੀ) ਭਾਗ ਯਜ್ಞ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀਬੱਧ ਕਰਮ ਦੇ ਹੋਤ੍ਰ-ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਇੰਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਭਾਗ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ—ਸੋਮ ਨਾਲ ਆਹਵਾਨਿਤ ਵਿਜੇਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਵਮਾਨ (ਸੋਮ-ਪਵਮਾਨ) ਭਾਗ ਸੋਮ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਵੰਡ ਲਈ ਤਿਆਰੀ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰਚਿਕਾ 1, ਪ੍ਰਪਾਠਕ 1 ਆਗਨੇਯ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਯਜ੍ਞਾਤਿਥਿ (ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅਤਿਥੀ) ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰ-ਤੱਤਵ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਕੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਦਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੇਤੂ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਹੁਤੀਆਂ, ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਾਹਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਚਾਲ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਆਇੰਦ੍ਰ ਮੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਗਨੀ ਦੁਆਰਾ ਆਧਾਰਿਤ ਰੀਤ ਲਈ ਬਲਵਰਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੋਮ-ਭਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਪਾਠਕ ਇੱਕ ਲਿਟਰਜਿਕਲ ‘ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ’ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਅਗਨੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਆਰਚਿਕਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਰਚਿਕਾ 1, ਪ੍ਰਪਾਠਕ 2 (ਐਂਦ੍ਰ) ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਾਮਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਮ-ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਰਿਤੀਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਲ ਮੋੜਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਚੌਕਸ ਰਖਵਾਲਾ ਕਰਕੇ ਆਹਵਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੋਮ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਇੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਮਨ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਹੰਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਬਲ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਿਆ ਨੂੰ ਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਰੇਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅੰਤਿਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਸ ਦਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ, ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਸੰਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਲਿਟਰਜਿਕਲ ਹਥਿਆਰ-ਭੰਡਾਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਰਚਿਕਾ 1 ਦਾ ਪ੍ਰਪਾਠਕ 3 ‘ਆਇੰਦ੍ਰ’ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੋਮ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਲੜੀ ਵਜੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਨਿਚੋੜੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਦਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਵਿਜੇਈ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਧਨ ਤੇ ਬਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦਾਤਾ। ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਚਾਲ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਆਮੰਤ੍ਰਣ ਅਤੇ ਅਸਨਾਰੋਹਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਰ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਮ ਅਧਿਆਇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗਾਇਨ-ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਗਵੇਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਰਾਗਮਈ ਲਿਟਰਜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਧੁਨੀ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ‘ਲਿਆਉਂਦਾ’ ਹੈ।
ਆਰਚਿਕਾ 1, ਪ੍ਰਪਾਠਕ 4 ਆਇੰਦ੍ਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਜਾਗ੍ਰਤ ਦਿਵ੍ਯ ਮਨ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੋਮ-ਸਤੁਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਦਸ ਦਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸੋਮ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਹੰਤਾ, ਧਨ-ਦਾਤਾ, ਅਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਚਾਲ ਨਿਯੋਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ (ਧੀ/ਮੇਧਾ) ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਵਿਜਯ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਸਾਮਨ-ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਉਹਨਾਂ ਉਰਜਾਵਾਨ, ਉਤਸ਼ਾਹ-ਭਰੇ ਸੁਰ-ਰੂਪਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੋਧਾ ਪਰ ਉਪਕਾਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ।
ਆਰਚਿਕਾ 1, ਪ੍ਰਪਾਠਕ 5 ਆਇੰਦ੍ਰ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੰਪੰਨ ਸਰਵਭੌਮ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਚੱਜੇ, ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਵਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਅਡੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਮਨ (ਮੇਧਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਰਿਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਬਲ ਅਤੇ ਤੇਜ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਦਸ਼ਤੀਆਂ ਭਰ ਅਧਿਆਇ ਇੱਕੋ ਹੀ ਧੱਕਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਐਸੀ ਸਤੁਤੀ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਵਭੌਮਤਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਇਕੱਠੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ।
ਆਰਚਿਕਾ 1 ਦਾ ਪ੍ਰਪਾਠਕ 6 ਪਵਮਾਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰ (ਛਾਣਨੀ/ਫਿਲਟਰ) ਵਿਚੋਂ ਵਹਿ ਕੇ ਅਰਪਣ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਦਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੋਮ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਤੇ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਮ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਾਨੀਯ ਮੰਨ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਜਿੱਤ, ਧਨ-ਸੰਪੱਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਪਾਠਕ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਭੌਤਿਕ ਛਾਣ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਹੀ-ਕ੍ਰਮਿਤ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਧਾਰਮਿਕ-ਤੱਤਵਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
The Pūrvārcika is the first and foundational ārcika of the Sāmaveda, containing 585 Rigvedic ṛcas arranged in 6 prapāṭhakas. These verses serve as yoni (source) texts from which Sāman melodies and gāna expansions are formed for ritual chanting.
It is organized chiefly by deity-currents aligned to ritual function: an opening Āgneya section centered on Agni (establishing and protecting the rite), a large middle Āindra span centered on Indra (Soma invitation, victory, protection), and a concluding Pavamāna section centered on Soma’s purification through the filter.
Pavamāna hymns present Soma as self-purifying as it passes through the pavitra (filter), becoming fit for offering. In the Pūrvārcika they provide the culminating purification register of the Soma-sacrifice, complementing the earlier Agni establishment and Indra victory/invitation sequences.
Read Sama Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.