Opening the text

Sukta 6.67
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.67 Mitra-Varuṇa hymn)
Mitra-Varuṇa
Triṣṭubh (standard for many 6th maṇḍala hymns; probable here)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ṛta (ਸੱਚ/ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਕ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਲਗਾਮ’ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਸੱਤਾ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਧਰਤੀ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਰੱਖਿਆ, ਕ੍ਰਮਵੱਧ ਸ਼ਾਸਨ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤਮਈ ਅੱਗੇ ਵਧਤ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ, ਧਰਮਸੰਮਤ ਰਾਜ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਲਮੇਲ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਹੈ।
Mantra 1
विश्वेषां वः सतां ज्येष्ठतमा गीर्भिर्मित्रावरुणा वावृधध्यै । सं या रश्मेव यमतुर्यमिष्ठा द्वा जनाँ असमा बाहुभिः स्वैः ॥
ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਤਮ ਹੋ; ਸਾਡੀਆਂ ਗੀਰਭਿਃ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਵૃਧਧ੍ਯੈ—ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਅਸਮਾ (ਅਨੁਪਮ), ਰਸ਼ਮੀ (ਲਗਾਮ) ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਮਥੁಃ—ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਸ੍ਵੈਃ ਬਾਹੁਭਿਃ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਾਬਾਹਾਂ ਨਾਲ।
Mantra 2
इयं मद्वां प्र स्तृणीते मनीषोप प्रिया नमसा बर्हिरच्छ । यन्तं नो मित्रावरुणावधृष्टं छर्दिर्यद्वां वरूथ्यं सुदानू ॥
ਇਹ ਸਾਡੀ ਮਨੀਸ਼ਾ ਪ੍ਰ ਸ੍ਤ੍ਰੁਣੀਤੇ—ਨਮਸਾ (ਵੰਦਨਾ ਨਾਲ) ਪ੍ਰਿਯ ਬਰ੍ਹਿਃ (ਯਜ੍ਞ-ਆਸਨ) ਵਿਛਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਨੇੜੇ ਆਓ। ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਧ੍ਰਿਸ਼ਟੰ—ਅਜਿੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਓ; ਹੇ ਸੁਦਾਨੂ, ਤੁਹਾਡਾ ਵਰੂਥ੍ਯੰ ਛਰ੍ਦਿਃ—ਰੱਖਿਆ-ਕਵਚ ਵਰਗਾ ਆਸਰਾ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਢੱਕਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣੇ।
Mantra 3
आ यातं मित्रावरुणा सुशस्त्युप प्रिया नमसा हूयमाना । सं यावप्नःस्थो अपसेव जनाञ्छ्रुधीयतश्चिद्यतथो महित्वा ॥
ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣੋ, ਸੁਸ਼ਸਤੀ—ਚੰਗੀ ਸਤੁਤੀ—ਵੱਲ ਆਓ; ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤੂ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਆਓ। ਕਰਮ-ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤੁਸੀਂ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਰਿਆ ਵਾਂਗ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਪੁਕਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹੋ।
Mantra 4
अश्वा न या वाजिना पूतबन्धू ऋता यद्गर्भमदितिर्भरध्यै । प्र या महि महान्ता जायमाना घोरा मर्ताय रिपवे नि दीधः ॥
ਵਾਜੀ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ੁੱਧ ਬੰਧ ਵਾਲੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ—ਜਦੋਂ ਅਦਿਤੀ ਤ ਦਾ ਗਰਭ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਲਈ ਧਰਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੁਸੀਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਮਰਤਯ ਲਈ ਘੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।
Mantra 5
विश्वे यद्वां मंहना मन्दमानाः क्षत्रं देवासो अदधुः सजोषाः । परि यद्भूथो रोदसी चिदुर्वी सन्ति स्पशो अदब्धासो अमूराः ॥
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਤੁਹਾਡਾ ਖ਼ਤ੍ਰ—ਸਰਬ ਅਧਿਕਾਰ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਗਏ, ਤਦ—ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ—ਤੁਹਾਡੇ ਸਪਸ਼ਃ (ਪਹਿਰੇਦਾਰ) ਅਦੱਭ, ਅਮੂਰ, ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 6
ता हि क्षत्रं धारयेथे अनु द्यून्दृंहेथे सानुमुपमादिव द्योः । दृळ्हो नक्षत्र उत विश्वदेवो भूमिमातान्द्यां धासिनायोः ॥
ਹੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਤੁਸੀਂ ਛਤਰ—ਰਾਜਸੱਤਾ—ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਦ੍ਯੌਹ ਦੇ ਮਾਪ ਵਾਂਗ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ—ਤੁਹਾਡੀ ਸਥਾਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ—ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌਹ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 7
ता विग्रं धैथे जठरं पृणध्या आ यत्सद्म सभृतयः पृणन्ति । न मृष्यन्ते युवतयोऽवाता वि यत्पयो विश्वजिन्वा भरन्ते ॥
ਹੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਠਰ ਨੂੰ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਭਰਦੇ ਹੋ, ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਘਰ ਨੂੰ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਅਘਾਤ ਨਾ ਪਾਈਆਂ ਜੁਆਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਕਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ ਲਿਆ ਕੇ ਵੰਡਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 8
ता जिह्वया सदमेदं सुमेधा आ यद्वां सत्यो अरतिॠते भूत् । तद्वां महित्वं घृतान्नावस्तु युवं दाशुषे वि चयिष्टमंहः ॥
ਹੇ ਸੁਮੇਧੋ, ਰਿਤ ਦੇ ਸੱਚੇ ਉਚਾਰਨ ਦੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਹ ਅਰਪਣ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ—ਜਦੋਂ ਰਿਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਝੂਠੀ ਅਵਿਵਸਥਾ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਹੱਤਵ ਸਾਡੇ ਲਈ ਘ੍ਰਿਤਾਨ্ন ਬਣੇ; ਦਾਸ਼ੁਸ਼—ਅਰਪਣਕਰਤਾ—ਲਈ, ਹੇ ਯੁਗਲੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛਾਂਟ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰੋ।
Mantra 9
प्र यद्वां मित्रावरुणा स्पूर्धन्प्रिया धाम युवधिता मिनन्ति । न ये देवास ओहसा न मर्ता अयज्ञसाचो अप्यो न पुत्राः ॥
ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਿਯ ਧਾਮ (ਆਧਾਰ-ਆਸਨ) ਉੱਚੀ ਸਪੁਰਧਾ/ਉਦਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਨਾ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਓਜਸ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਰਤ੍ਯ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਚੱਲਦੇ ਹਨ (ਅਯਜ੍ਞਸਾਚ), ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਲੁਕਵੇਂ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਪੁੱਤਰ।
Mantra 10
वि यद्वाचं कीस्तासो भरन्ते शंसन्ति के चिन्निविदो मनानाः । आद्वां ब्रवाम सत्यान्युक्था नकिर्देवेभिर्यतथो महित्वा ॥
ਜਦੋਂ ਕੀਰਤਾਸ (ਗਾਇਕ-ਸਤੁਤਿਕਾਰ) ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਨਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ ਨਿਵਿਦ (ਆਹਵਾਨ-ਵਾਕ) ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੀਆਂ ਉਕਥਾਂ ਅਰਪਦੇ ਹਾਂ: ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮਹਿਤ੍ਵ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।
Mantra 11
अवोरित्था वां छर्दिषो अभिष्टौ युवोर्मित्रावरुणावस्कृधोयु । अनु यद्गावः स्फुरानृजिप्यं धृष्णुं यद्रणे वृषणं युनजन् ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਅਟੱਲ ਸਹਾਇਕੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਛਰਦਿਸ਼ (ਆਸਰਾ-ਛਤਰ) ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਗਾਵಃ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਣਾਂ) ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ, ਉਤਾਵਲੀ ਤੇ ਜਿੱਤੂ ਵृषਣ (ਬਲਵਾਨ) ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਰਣ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤਦੀਆਂ ਹਨ।
They are paired Āditya deities who protect truth (ṛta). Mitra supports harmony and agreements, while Varuṇa safeguards moral law and restraint; together they govern and protect.
It means they guide and hold society together the way a rein controls and directs a horse—keeping people aligned with order, cooperation, and right conduct.
Protection and stable order: the hymn asks Mitra-Varuṇa to uphold right rule, keep life’s rhythms steady, and give shelter and unfailing help amid struggles.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.