
Sukta 6.40
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.40)
Indra
Triṣṭubh (probable)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੋਮ ਪੀੜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਦੇਵਤਾ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ, ਪਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਕਵੀ ਦੀ ਤਤਕਾਲ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਥ ਦਾ ਜੂਆ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਭਗਤ-ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਬਲ, “ਸੁਵਿਤਾ” (ਸੁਗਮ ਗਤੀ/ਸ਼ੁਭ ਪਾਰਗਮਨ) ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਭਾਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੁਪਤ ਆਸਨ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਰੀਤ/ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 1
इन्द्र पिब तुभ्यं सुतो मदायाव स्य हरी वि मुचा सखाया । उत प्र गाय गण आ निषद्याथा यज्ञाय गृणते वयो धाः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਪੀ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੋਮ ਮਦ ਲਈ ਨਿਚੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸਖਾ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਹਰੀ (ਬਯ ਅਸ਼ਵ) ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਾਨ ਕਰ; ਗਣ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਬੈਠ—ਫਿਰ ਯਜ्ञ ਲਈ, ਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ।
Mantra 2
अस्य पिब यस्य जज्ञान इन्द्र मदाय क्रत्वे अपिबो विरप्शिन् । तमु ते गावो नर आपो अद्रिरिन्दुं समह्यन्पीतये समस्मै ॥
ਇਸ ਦਾ ਪੀ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਦ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਲਈ ਪੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਕਰਮਾ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਗਾਵಃ (ਕਿਰਣਾਂ), ਨਰಃ (ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ), ਆਪಃ (ਜਲ) ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿ (ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ) ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਇੰਦੁ (ਸੋਮ-ਬੂੰਦ) ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੰਕ ਕੇ ਲਿਆਏ ਹਨ—ਇਕੱਠੇ ਤੇਰੇ ਪਾਨ ਲਈ, ਇਕੱਠੇ ਤੇਰੇ ਲਈ।
Mantra 3
समिद्धे अग्नौ सुत इन्द्र सोम आ त्वा वहन्तु हरयो वहिष्ठाः । त्वायता मनसा जोहवीमीन्द्रा याहि सुविताय महे नः ॥
ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਿਚੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਾਹਕ ਹਰੀ (ਕਪਿਲ) ਅਸ਼ਵ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ। ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹਾਂ: ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਾਡੇ ਮਹਾਨ ਸੁਪਥ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਅਗੇਤਰ ਲਈ ਆ।
Mantra 4
आ याहि शश्वदुशता ययाथेन्द्र महा मनसा सोमपेयम् । उप ब्रह्माणि शृणव इमा नोऽथा ते यज्ञस्तन्वे वयो धात् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਸਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਰਾਹੀਂ ਆ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਲਈ ਆ। ਸਾਡੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਚਨ (ਸਤੁਤੀਆਂ) ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਸੁਣ; ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਯਜ੍ਞ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਤਨੂ (ਪ੍ਰਕਟ ਦੇਹ) ਵਿੱਚ ਬਲ-ਵੀਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਾਵੇ।
Mantra 5
यदिन्द्र दिवि पार्ये यदृधग्यद्वा स्वे सदने यत्र वासि । अतो नो यज्ञमवसे नियुत्वान्त्सजोषाः पाहि गिर्वणो मरुद्भिः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਦਿਵਿ ਦੇ ਪਾਰ ਹੋਵੇਂ, ਜਾਂ ਵੱਖਰਾ ਕਿਤੇ ਹੋਵੇਂ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ—ਉਥੋਂ ਸਾਡੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ। ਨਿਯੁਤ ਅਸ਼ਵ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਗਿਰਵਣ, ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
It invites Indra to come to the Soma sacrifice, drink the pressed Soma, and then grant strength, successful progress (suvitā), and protection to the worshippers.
Because the hymn assumes a Soma-yajña setting: Agni is kindled to carry offerings, and Soma is pressed as Indra’s special drink that energizes his help.
The Maruts are storm-like powers allied to Indra; invoking them together asks for coordinated force—both protection of the ritual and victory over obstacles.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.