Sukta 20
Sukta 6.20
Bharadvāja Bārhaspatya (trad.)
Indra
Triṣṭubh (probable)
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੱਪ-ਸਮਾਨ ਵੈਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਾਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ’ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਧਨ, ਗੋ-ਧਨ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤ—ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਮੰਤ੍ਰ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਜਿੱਤਾਂ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਅਤੇ ਵੈਰੀ-ਦਮਨ) ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਠੋਸ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੋਮ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantras
Mantra 1
द्यौर्न य इन्द्राभि भूमार्यस्तस्थौ रयिः शवसा पृत्सु जनान् । तं नः सहस्रभरमुर्वरासां दद्धि सूनो सहसो वृत्रतुरम् ॥
ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਸ਼ੌਰ੍ਯ ਨਾਲ ਜੰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਰ੍ਯਾਂ ਦਾ ਰਯਿ (ਧਨ) ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸਹਸ ਦੇ ਸੂਨੁ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਤੁਰ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧਕ), ਸਾਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੀ, ਉਰਵਰਾ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਹ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼।
Mantra 2
दिवो न तुभ्यमन्विन्द्र सत्रासुर्यं देवेभिर्धायि विश्वम् । अहिं यद्वृत्रमपो वव्रिवांसं हन्नृजीषिन्विष्णुना सचानः ॥
ਜਿਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਤੋਂ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਤ (ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਵਸਥਾ) ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ। ਜਦ ਤੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਬੈਠੇ ਅਹਿ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਹੇ ਹਰਿਤ-ਅਸ਼੍ਵਵਾਹਕ, ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ।
Mantra 3
तूर्वन्नोजीयान्तवसस्तवीयान्कृतब्रह्मेन्द्रो वृद्धमहाः । राजाभवन्मधुनः सोम्यस्य विश्वासां यत्पुरां दर्त्नुमावत् ॥
ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਪ੍ਰਚੰਡਾਂ ਵਿਚ ਅਤਿ-ਪ੍ਰਚੰਡ—ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਤ੍ਯ-ਸਿੱਧ ਵਾਣੀ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਮਹਾਨ ਵਧੋਤਰੀ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਸੋਮ ਦੇ ਮਧੁਰ ਮਧੁ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪੁਰਾਂ (ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ) ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 4
शतैरपद्रन्पणय इन्द्रात्र दशोणये कवयेऽर्कसातौ । वधैः शुष्णस्याशुषस्य मायाः पित्वो नारिरेचीत्किं चन प्र ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ! ਅਰਕ-ਸਾਤੌ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸਤੁਤੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ) ਦਸ-ਗੁਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਥੇ ਪਣੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਏ। ਤੇਰੇ ਵਧਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਮਾਇਆਵਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ (ਪਿਤ੍ਵ) ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ—ਜ਼ਰਾ ਵੀ—ਨਹੀਂ ਚੁੱਸ ਸਕੀਆਂ।
Mantra 5
महो द्रुहो अप विश्वायु धायि वज्रस्य यत्पतने पादि शुष्णः । उरु ष सरथं सारथये करिन्द्रः कुत्साय सूर्यस्य सातौ ॥
ਵੱਡਾ ਦ੍ਰੋਹ—ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲੀ ਹਾਨੀ—ਉਦੋਂ ਢਹਿ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਪਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਸ਼ਣ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਤਦ ਰਾਹ ਅਤੇ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਗਏ; ਸੂਰਯ-ਸਾਤੌ (ਵਾਪਸ ਮਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ) ਇੰਦਰ ਕੁਤਸ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਬਣਿਆ।
Mantra 6
प्र श्येनो न मदिरमंशुमस्मै शिरो दासस्य नमुचेर्मथायन् । प्रावन्नमीं साप्यं ससन्तं पृणग्राया समिषा सं स्वस्ति ॥
ਉੱਡਦੇ ਸ਼੍ਯੇਨ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਮਦਿਰ ਅੰਸ਼ੁ—ਸੋਮ-ਰਸ ਦਾ ਸਾਰ—ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਦਾਸ ਨਮੁਚੀ ਦਾ ਸਿਰ ਮਥ ਕੇ। ਯੋਗ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਨਮੀ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ—ਧਨ, ਪੋਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਸਮਗ੍ਰਤਾ।
Mantra 7
वि पिप्रोरहिमायस्य दृळ्हाः पुरो वज्रिञ्छवसा न दर्दः । सुदामन्तद्रेक्णो अप्रमृष्यमृजिश्वने दात्रं दाशुषे दाः ॥
ਹੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ! ਸੱਪ-ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਪਿਪ੍ਰੂ ਨੇ ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕਾਏ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਰ ਬਣਾਏ ਸਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਵਸਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਸੁਦਾਮਨ (ਸੁਦਾਤਾ)! ਅਪ੍ਰਮ੍ਰਿਸ਼੍ਯ—ਅਸਪਰਸ਼ ਧਨ ਤੂੰ ਰਿਜਿਸ਼ਵਨ ਨੂੰ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾਸ਼ੁਸ਼ੇ ਨੂੰ, ਦਾਤ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Mantra 8
स वेतसुं दशमायं दशोणिं तूतुजिमिन्द्रः स्वभिष्टिसुम्नः । आ तुग्रं शश्वदिभं द्योतनाय मातुर्न सीमुप सृजा इयध्यै ॥
ਸਵਭਿਸ਼ਟੀ-ਸੁਮਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੇਤਸੁ ਨੂੰ—ਦਸ਼ਮਾਯ, ਦਸ਼ੋਣੀ (ਦਸ-ਵਿਧ ਕੌਸ਼ਲ ਅਤੇ ਦਸ-ਵਿਧ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ)—ਸਦਾ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਕੇ ਜਗਾਇਆ। ਚਮਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਤੂਗ੍ਰ, ਸ਼ਸ਼ਵਤ, ਇਭ (ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ।
Mantra 9
स ईं स्पृधो वनते अप्रतीतो बिभ्रद्वज्रं वृत्रहणं गभस्तौ । तिष्ठद्धरी अध्यस्तेव गर्ते वचोयुजा वहत इन्द्रमृष्वम् ॥
ਅਪ੍ਰਤੀਤ ਉਹ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਗਭਸਤੀ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਣ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਰਿ (ਦੋ ਤਾਮ੍ਰਵਰਨ ਘੋੜੇ/ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਯੋਕ-ਸਥਾਨ ਦੇ ਗਰਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਦੋ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਵਚੋਯੁਜਾ—ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋਤੇ ਹੋਏ—ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਨੂੰ, ਵਾਹਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 10
सनेम तेऽवसा नव्य इन्द्र प्र पूरवः स्तवन्त एना यज्ञैः । सप्त यत्पुरः शर्म शारदीर्दर्द्धन्दासीः पुरुकुत्साय शिक्षन् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੀ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰੀਏ; ਪੂਰੂ ਇਹਨਾਂ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੂੰ ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਸ਼ਾਰਦੀਏ ਕਿਲ੍ਹੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਿਖਾ ਕੇ ਬਲਵਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Mantra 11
त्वं वृध इन्द्र पूर्व्यो भूर्वरिवस्यन्नुशने काव्याय । परा नववास्त्वमनुदेयं महे पित्रे ददाथ स्वं नपातम् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਉਸ਼ਨਾ ਕਾਵ੍ਯ ਲਈ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤੂੰ ‘ਨਵਾਂ ਨਿਵਾਸ’ ਦਿੱਤਾ—ਜੋ ਅੱਗੇ ਵਹਾਇਆ ਜਾਣਾ ਹੈ—ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸੰਤਾਨ, ਦੇਵ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਯੋਗ ਲੜੀ ਵਜੋਂ।
Mantra 12
त्वं धुनिरिन्द्र धुनिमतीॠणोरपः सीरा न स्रवन्तीः । प्र यत्समुद्रमति शूर पर्षि पारया तुर्वशं यदुं स्वस्ति ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਉੱਛਲਦੀਆਂ ਧੁਨਿਮਤੀ ਜਲਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਹੇ ਸ਼ੂਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੁਰਵਸ਼ ਅਤੇ ਯਦੂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀ ਮੰਗਲਮਈ ‘ਸਵਸਤੀ’ ਨਾਲ ਪਾਰ ਉਤਾਰ।
Mantra 13
तव ह त्यदिन्द्र विश्वमाजौ सस्तो धुनीचुमुरी या ह सिष्वप् । दीदयदित्तुभ्यं सोमेभिः सुन्वन्दभीतिरिध्मभृतिः पक्थ्यर्कैः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੀ ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਜਦੋਂ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਚੁਮੁਰੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਢਹਿ ਪਏ। ਪਕਥਾਂ ਦਾ ਦਭੀਤੀ, ਇੰਧਨ ਲਿਆ ਕੇ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀੜ ਕੇ, ਚਾ-ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਆਕਾਂਛਾ ਦੀ ਅੱਗ ਚਮਕੀ।
Frequently Asked Questions
It praises Indra’s power as a victorious protector who breaks enemy strongholds and removes obstruction, then asks him to grant wealth, cattle, and fertile prosperity to the worshippers.
These are remembered as examples of Indra’s decisive victories. By recalling them, the poet strengthens the claim that Indra can also overcome present dangers and grant secure riches now.
Indra is portrayed as growing in strength through Soma and hymns. The act of pressing and offering Soma, along with praise, is presented as a key way to invoke his help and generosity.
Ask anything about Sukta 20 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.