Prakarana 25

Verse 501 (चौपाई)

सीय स्वयंबरु देखिअ जाई। ईसु काहि धौं देइ बड़ाई।। लखन कहा जस भाजनु सोई। नाथ कृपा तव जापर होई।। हरषे मुनि सब सुनि बर बानी। दीन्हि असीस सबहिं सुखु मानी।। पुनि मुनिबृंद समेत कृपाला। देखन चले धनुषमख साला।। रंगभूमि आए दोउ भाई। असि सुधि सब पुरबासिन्ह पाई।। चले सकल गृह काज बिसारी। बाल जुबान जरठ नर नारी।। देखी जनक भीर भै भारी। सुचि सेवक सब लिए हँकारी।। तुरत सकल लोगन्ह पहिं जाहू। आसन उचित देहू सब काहू।।

"ਅਸੀਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਵੈਂਬਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਵਾਂਗੇ।" "ਈਸ਼ਵਰ ਇਤਨੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਉਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹੀ ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਥ, ਤੁਹਾਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੈ।" ਉਸਦੇ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ; ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਚੱਲ ਪਏ ਜਿੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰੰਗਭੂਮੀ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਭੁੱਲ ਕੇ; ਬੱਚੇ, ਜਵਾਨ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਸਭ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਜਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਲਈ ਉਚਿਤ ਆਸਨ ਦਿਓ।

Verse 502 (दोहा/सोरठा)

कहि मृदु बचन बिनीत तिन्ह बैठारे नर नारि। उत्तम मध्यम नीच लघु निज निज थल अनुहारि।।240।।

ਉਹ ਨੇ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਚ, ਮੱਧਮ, ਨੀਵੇਂ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 503 (चौपाई)

राजकुअँर तेहि अवसर आए। मनहुँ मनोहरता तन छाए।। गुन सागर नागर बर बीरा। सुंदर स्यामल गौर सरीरा।। राज समाज बिराजत रूरे। उडगन महुँ जनु जुग बिधु पूरे।। जिन्ह कें रही भावना जैसी। प्रभु मूरति तिन्ह देखी तैसी।। देखहिं रूप महा रनधीरा। मनहुँ बीर रसु धरें सरीरा।। डरे कुटिल नृप प्रभुहि निहारी। मनहुँ भयानक मूरति भारी।। रहे असुर छल छोनिप बेषा। तिन्ह प्रभु प्रगट कालसम देखा।। पुरबासिन्ह देखे दोउ भाई। नरभूषन लोचन सुखदाई।।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆਏ, ਮਾਨੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ, ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਗੌਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਰਾਜਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੂਰਨਮਾਸ਼। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੈਸੀ ਭਾਵਨਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ। ਮਹਾਵੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਸਨ, ਮਾਨੋ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਸਾਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਕਪਟੀ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਏ, ਮਾਨੋ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮੂਰਤਿ ਵੇਖੀ ਹੋਵੇ। ਦੈਤ ਆਪਣੇ ਛਲਪੂਰਨ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਕਾਲ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਤਾ ਸਨ।

Verse 504 (दोहा/सोरठा)

नारि बिलोकहिं हरषि हियँ निज निज रुचि अनुरूप। जनु सोहत सिंगार धरि मूरति परम अनूप।।241।।

ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀਆਂ ਸਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਨੋ ਪਰਮ ਅਨੂਪ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇ।

Verse 505 (चौपाई)

बिदुषन्ह प्रभु बिराटमय दीसा। बहु मुख कर पग लोचन सीसा।। जनक जाति अवलोकहिं कैसैं। सजन सगे प्रिय लागहिं जैसें।। सहित बिदेह बिलोकहिं रानी। सिसु सम प्रीति न जाति बखानी।। जोगिन्ह परम तत्वमय भासा। सांत सुद्ध सम सहज प्रकासा।। हरिभगतन्ह देखे दोउ भ्राता। इष्टदेव इव सब सुख दाता।। रामहि चितव भायँ जेहि सीया। सो सनेहु सुखु नहिं कथनीया।। उर अनुभवति न कहि सक सोऊ। कवन प्रकार कहै कबि कोऊ।। एहि बिधि रहा जाहि जस भाऊ। तेहिं तस देखेउ कोसलराऊ।।

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਰਾਟਮਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਬਹੁਤ ਮੁਖ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਨੇਤਰ ਅਤੇ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਜਨਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਟੁੰਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਸਗੇ ਸਨੇਹੀ ਵਰਗੇ ਲੱਗੇ। ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਬੱਚੇ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤਵਮਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਮ ਅਤੇ ਸਹਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨ। ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟਦੇਵ, ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ। ਜਿਸਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਸੁਖ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਉਸਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ, ਕੋਈ ਕਵੀ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰੇ? ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਉਸ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੋਸਲਰਾਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 506 (दोहा/सोरठा)

राजत राज समाज महुँ कोसलराज किसोर। सुंदर स्यामल गौर तन बिस्व बिलोचन चोर।।242।।

ਕੋਸਲ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਜਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਗੌਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਸੀ।

Verse 507 (चौपाई)

सहज मनोहर मूरति दोऊ। कोटि काम उपमा लघु सोऊ।। सरद चंद निंदक मुख नीके। नीरज नयन भावते जी के।। चितवत चारु मार मनु हरनी। भावति हृदय जाति नहीं बरनी।। कल कपोल श्रुति कुंडल लोला। चिबुक अधर सुंदर मृदु बोला।। कुमुदबंधु कर निंदक हाँसा। भृकुटी बिकट मनोहर नासा।। भाल बिसाल तिलक झलकाहीं। कच बिलोकि अलि अवलि लजाहीं।। पीत चौतनीं सिरन्हि सुहाई। कुसुम कलीं बिच बीच बनाईं।। रेखें रुचिर कंबु कल गीवाँ। जनु त्रिभुवन सुषमा की सीवाँ।।

ਦੋਵੇਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਹਜ ਮਨੋਹਰ ਸਨ, ਕਰੋੜਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਮਾ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿੰਦਕ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਨੇਤਰ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਮਨ ਹਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਕੁੰਡਲ ਸਨ, ਠੋਢੀ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਕੋਮਲ ਸੀ। ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਸੇ ਤੋਂ ਲਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਵਕਰੀਆਂ, ਨੱਕ ਮਨੋਹਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਚੌੜੇ ਸਨ, ਤਿਲਕ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭੌਰੇ ਵੀ ਲਜਦੇ ਸਨ। ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਰੇਖਾਵਾਂ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਗਲ, ਮਾਨੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਸੀਵਣ ਹੋਣ।

Verse 508 (दोहा/सोरठा)

कुंजर मनि कंठा कलित उरन्हि तुलसिका माल। बृषभ कंध केहरि ठवनि बल निधि बाहु बिसाल।।243।।

ਹਾਥੀ ਦੇ ਮਣੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਹਵਾਂ ਬਲ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਸਨ, ਬਲਦ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪਸਲੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ।

Verse 509 (चौपाई)

कटि तूनीर पीत पट बाँधे। कर सर धनुष बाम बर काँधे।। पीत जग्य उपबीत सुहाए। नख सिख मंजु महाछबि छाए।। देखि लोग सब भए सुखारे। एकटक लोचन चलत न तारे।। हरषे जनकु देखि दोउ भाई। मुनि पद कमल गहे तब जाई।। करि बिनती निज कथा सुनाई। रंग अवनि सब मुनिहि देखाई।। जहँ जहँ जाहि कुअँर बर दोऊ। तहँ तहँ चकित चितव सबु कोऊ।। निज निज रुख रामहि सबु देखा। कोउ न जान कछु मरमु बिसेषा।। भलि रचना मुनि नृप सन कहेऊ। राजाँ मुदित महासुख लहेऊ।।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਪੀਲਾ ਕੱਪੜਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭੱਥੇਰੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਧਨੁਸ਼ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਪੀਲੇ ਯੱਗੋਪਵੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਛਬੀ ਛਾਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲੀ। ਜਨਕ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਦੇ ਚਰਣ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਫੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਦਿਖਾਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਹੱਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸੀ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਮਿਲਿਆ।

Verse 510 (दोहा/सोरठा)

सब मंचन्ह ते मंचु एक सुंदर बिसद बिसाल। मुनि समेत दोउ बंधु तहँ बैठारे महिपाल।।244।।

ਸਾਰੇ ਮੰਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ।

Verse 511 (चौपाई)

प्रभुहि देखि सब नृप हिंयँ हारे। जनु राकेस उदय भएँ तारे।। असि प्रतीति सब के मन माहीं। राम चाप तोरब सक नाहीं।। बिनु भंजेहुँ भव धनुषु बिसाला। मेलिहि सीय राम उर माला।। अस बिचारि गवनहु घर भाई। जसु प्रतापु बलु तेजु गवाँई।। बिहसे अपर भूप सुनि बानी। जे अबिबेक अंध अभिमानी।। तोरेहुँ धनुषु ब्याहु अवगाहा। बिनु तोरें को कुअँरि बिआहा।। एक बार कालउ किन होऊ। सिय हित समर जितब हम सोऊ।। यह सुनि अवर महिप मुसकाने। धरमसील हरिभगत सयाने।।

ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਮਾਨੋ ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਠਣ ਤੇ ਤਾਰੇ ਫਿੱਕੇ ਪੈ ਜਾਣ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ ਧਨੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾ ਸਕਦਾ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤੋੜੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਆਪਣੀ ਯਸ਼, ਪ੍ਰਤਾਪ, ਬਲ ਅਤੇ ਤੇਜ ਗੁਆ ਬੈਠੇ। ਦੂਜੇ ਰਾਜੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਸੇ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ, ਅੰਧੇ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰੇਗਾ, ਚੜ੍ਹਾਏ ਬਿਨਾਂ ਕੌਣ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇਗਾ? ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਾਲ ਵੀ ਕੀ ਹੋਵੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਹ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਾਂਗੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਜੇ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਮੁਸਕੁਰਾਏ।

Verse 512 (दोहा/सोरठा)

सीय बिआहबि राम गरब दूरि करि नृपन्ह के। जीति को सक संग्राम दसरथ के रन बाँकुरे।।245।।

ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਗੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਕੌਣ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 513 (चौपाई)

ब्यर्थ मरहु जनि गाल बजाई। मन मोदकन्हि कि भूख बुताई।। सिख हमारि सुनि परम पुनीता। जगदंबा जानहु जियँ सीता।। जगत पिता रघुपतिहि बिचारी। भरि लोचन छबि लेहु निहारी।। सुंदर सुखद सकल गुन रासी। ए दोउ बंधु संभु उर बासी।। सुधा समुद्र समीप बिहाई। मृगजलु निरखि मरहु कत धाई।। करहु जाइ जा कहुँ जोई भावा। हम तौ आजु जनम फलु पावा।। अस कहि भले भूप अनुरागे। रूप अनूप बिलोकन लागे।। देखहिं सुर नभ चढ़े बिमाना। बरषहिं सुमन करहिं कल गाना।।

ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਮਰੋ, ਆਪਣੀਆਂ ਤੂਰੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ; ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਮਿਠਾਈਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਲਏ ਹੋ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਭੁੱਖੇ ਹਨ? ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੋ; ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜਗਦੰਬਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੋ। ਰਘੂਪਤੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਮਝੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੌਂਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਲਓ। ਸੁੰਦਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਧਾਮ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਮਰੂਤੱਪ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਮਰਨ ਲਈ ਦੌੜਦੇ ਹੋ? ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਉੱਥੇ ਜਾਓ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਰਾਜੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਸੌਂਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਿਵਯ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਏ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ।

Verse 514 (दोहा/सोरठा)

जानि सुअवसरु सीय तब पठई जनक बोलाई। चतुर सखीं सुंदर सकल सादर चलीं लवाईं।।246।।

ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਜਨਕ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਚਤੁਰ ਸਹੇਲੀਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਆਈਆਂ।

Verse 515 (चौपाई)

सिय सोभा नहिं जाइ बखानी। जगदंबिका रूप गुन खानी।। उपमा सकल मोहि लघु लागीं। प्राकृत नारि अंग अनुरागीं।। सिय बरनिअ तेइ उपमा देई। कुकबि कहाइ अजसु को लेई।। जौ पटतरिअ तीय सम सीया। जग असि जुबति कहाँ कमनीया।। गिरा मुखर तन अरध भवानी। रति अति दुखित अतनु पति जानी।। बिष बारुनी बंधु प्रिय जेही। कहिअ रमासम किमि बैदेही।। जौ छबि सुधा पयोनिधि होई। परम रूपमय कच्छप सोई।। सोभा रजु मंदरु सिंगारू। मथै पानि पंकज निज मारू।।

ਸੀਤਾ ਦਾ ਸੌਂਦਰਿਆ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਜਗਦੰਬਾ ਹੈ, ਸੌਂਦਰਿਆ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਖਾਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੀਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਪਮਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਰਾਬ ਕਵੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਨਿੰਦਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੀਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬਣਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁਆਰੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਵਾਣੀ ਹੈ, ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ, ਅਤੇ ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਹੀਣ ਜਾਣ ਕੇ। ਜਿਸਦਾ ਭਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂ? ਜੇ ਉਸਦਾ ਸੌਂਦਰਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਇਸ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ; ਉਹ ਕੱਛੂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੌਂਦਰਿਆ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੰਦਾਰ ਪੁਸ਼ਪ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਮੰਦਾਰ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਰਿੜਕਦੀ ਹੈ।

Verse 516 (दोहा/सोरठा)

एहि बिधि उपजै लच्छि जब सुंदरता सुख मूल। तदपि सकोच समेत कबि कहहिं सीय समतूल।।247।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਸੌਂਦਰਿਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਕਵੀ ਸਾਰੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।

Verse 517 (चौपाई)

चलिं संग लै सखीं सयानी। गावत गीत मनोहर बानी।। सोह नवल तनु सुंदर सारी। जगत जननि अतुलित छबि भारी।। भूषन सकल सुदेस सुहाए। अंग अंग रचि सखिन्ह बनाए।। रंगभूमि जब सिय पगु धारी। देखि रूप मोहे नर नारी।। हरषि सुरन्ह दुंदुभीं बजाई। बरषि प्रसून अपछरा गाई।। पानि सरोज सोह जयमाला। अवचट चितए सकल भुआला।। सीय चकित चित रामहि चाहा। भए मोहबस सब नरनाहा।। मुनि समीप देखे दोउ भाई। लगे ललकि लोचन निधि पाई।।

ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਚੱਲ ਪਈ, ਮੋਹਣੇ ਬੋਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਹੋਈ। ਉਸਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਸੁੰਦਰ ਸਾੜੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੁਲ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲੀ। ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਏ ਗਏ ਸਨ; ਉਸਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੇ ਹਰ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਸਜਾਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸੌਂਦਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਢੋਲ ਵਜਾਏ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਏ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਜੈਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ; ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਪਲਕ ਝਪਕਾਏ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਸੀਤਾ ਦਾ ਮਨ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ; ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨੇੜੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਜਾਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਲਾਲਚ ਆ ਗਿਆ।

Verse 518 (दोहा/सोरठा)

गुरजन लाज समाजु बड़ देखि सीय सकुचानि। लागि बिलोकन सखिन्ह तन रघुबीरहि उर आनि।।248।।

ਸਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ, ਸੀਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਗਈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਰਘੂਵੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ।

Verse 519 (चौपाई)

राम रूपु अरु सिय छबि देखें। नर नारिन्ह परिहरीं निमेषें।। सोचहिं सकल कहत सकुचाहीं। बिधि सन बिनय करहिं मन माहीं।। हरु बिधि बेगि जनक जड़ताई। मति हमारि असि देहि सुहाई।। बिनु बिचार पनु तजि नरनाहु। सीय राम कर करै बिबाहू।। जग भल कहहि भाव सब काहू। हठ कीन्हे अंतहुँ उर दाहू।। एहिं लालसाँ मगन सब लोगू। बरु साँवरो जानकी जोगू।। तब बंदीजन जनक बौलाए। बिरिदावली कहत चलि आए।। कह नृप जाइ कहहु पन मोरा। चले भाट हियँ हरषु न थोरा।।

ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸੌਂਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਝਿਜਕ ਨਾਲ ਬੋਲੇ; ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਲਦੀ ਜਨਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੁਕਾਅ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇਣ ਲਈ। ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਛੱਡੇ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ। ਸੰਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਹੇਗਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਗੇ; ਪਰ ਉਸਦੀ ਹਠ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਲਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤਾਂਘ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ: ਸਾਂਵਲਾ ਰਾਮ ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ! ਫਿਰ ਜਨਕ ਨੇ ਜੋ ਭਟ ਬੁਲਾਏ ਸਨ, ਉਹ ਉਸਤਤ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਆਏ। ਰਾਜੇ ਕਿਹਾ, ਜਾਓ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰੋ। ਭਟ ਚੱਲ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 520 (दोहा/सोरठा)

बोले बंदी बचन बर सुनहु सकल महिपाल। पन बिदेह कर कहहिं हम भुजा उठाइ बिसाल।।249।।

ਹਰਕਾਰੇ ਨੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾ ਓ। ਅਸੀਂ ਵੈਦੇਹ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਉਠਾ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੇ।