Sarga 53

Verse 1

स तं वृक्षं समासाद्य सन्ध्यामन्वास्यपश्चिमाम् ।रामो रमयतां श्रेष्ठ इति होवाच लक्ष्मणम् ॥१॥

ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝ ਦੀ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 2

अद्येयं प्रथमा रात्रिर्याता जनपदाद्बहिः ।या सुमन्त्रेण रहिता तां नोत्कण्ठितुमर्हसि ॥२॥

ਅੱਜ ਜਨਪਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਇਸ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਵਿਹਲ ਨਾ ਹੋ।

Verse 3

जागर्तव्यमतन्द्रिभ्यामद्यप्रभृति रात्रिषु ।योगक्षेमौ हि सीताया वर्तेते लक्ष्मणावयोः ॥३॥

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੀਤਾ ਦਾ ਯੋਗਖੇਮ—ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ—ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।

Verse 4

रात्रिं कथञ्चिदेवेमां सौमित्रे वर्तयामहे ।अपावर्तामहे भूमावास्तीर्य स्वयमार्जितैः ॥४॥

ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ (ਲਕਸ਼ਮਣ), ਇਹ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟਣੀ ਪਵੇਗੀ; ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਵਿਛਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲੇਟਾਂਗੇ।

Verse 5

स तु संविश्य मेदिन्यां महार्हशयनोचितः ।इमाः सौमित्रये रामो व्याजहार कथाः शुभाः ॥५॥

ਮਹਿੰਗੀ ਸ਼ੈਯਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 6

ध्रुवमद्य महाराजो दुःखं स्वपिति लक्ष्मण ।कृतकामा तु कैकेयी तुष्टा भवितुमर्हति ॥६॥

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅੱਜ ਰਾਤ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਣਗੇ; ਪਰ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਈ ਕੈਕਈ ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 7

सा हि देवी महाराजं कैकेयी राज्यकारणात् ।अपि न च्यावयेत्प्राणान् दृष्ट्वा भरतमागतम् ॥७॥

ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਰਾਣੀ ਕੈਕਈ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿਚਕੇਗੀ।

Verse 8

अनाथश्च हि वृद्धश्च मया चैव विनाकृतः ।किं करिष्यति कामात्मा कैकेयी वशमागतः ॥८॥

ਉਹ ਤਾਂ ਬੁੱਢਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕੇਗਾ?

Verse 9

इदं व्यसनमालोक्य राज्ञश्च मतिविभ्रमम् ।काम एवार्थधर्माभ्यां गरीयानिति मे मतिः ॥९॥

ਇਹ ਵਿਪਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਮਤਿ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਧਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਕਾਮ—ਇੱਛਾ—ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

को ह्यविद्वानपि पुमान् प्रमदायाः कृते त्यजेत् ।छन्दानुवर्तिनं पुत्रं तातो मामिव लक्ष्मण ॥१०॥

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ—even ਅਣਪੜ੍ਹ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ, ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ?

Verse 11

सुखी बत सभार्यश्च भरतः केकयीसुतः ।मुदितान् कोसलानेको यो भोक्ष्यत्यधिराजवत् ॥११॥

ਕੈਕਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ; ਖੁਸ਼ ਕੋਸਲਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਚਕਰਵਰਤੀ ਵਾਂਗ ਕੋਸਲ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰੇਗਾ।

Verse 12

स हि सर्वस्य राज्यस्य मुखमेकं भविष्यति ।ताते च वयसाऽतीते मयि चारण्यमास्थिते ॥१२॥

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਇਕੋ ਮੱਥਾ ਬਣੇਗਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਰਣ੍ਯਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 13

अर्थधर्मौ परित्यज्य य काममनुवर्तते ।एवमापद्यते क्षिप्रं राजा दशरथो यथा ॥१३॥

ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਰਥ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਡਿੱਗਿਆ ਹੈ।

Verse 14

मन्ये दशरथान्ताय मम प्रव्राजनाय च ।कैकेयी सौम्य सम्प्राप्ता राज्याय भरतस्य च ॥१४॥

ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੈਕਈ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਰੋਹਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ।

Verse 15

अपीदानीं तु कैकेयी सौभाग्यमदमोहिता ।कौसल्यां च सुमित्रां च सम्प्रबाधेत मत्कृते ॥१५॥

ਅਤੇ ਹੁਣ, ਕੀ ਕੈਕਈ—ਸੌਭਾਗ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ?

Verse 16

मा स्म मत्कारणाद्देवी सुमित्रा दुःखमावसेत् ।अयोध्यामित एव त्वं काल्ये प्रविश लक्ष्मण ॥१६॥

ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੇਵੀ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੇ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ।

Verse 17

अहमेको गमिष्यामि सीतया सह दण्डकान् ।अनाथाया हि नाथस्त्वं कौशल्याया भविष्यसि ॥१७॥

ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਦੰਡਕ ਵਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਨਿਰਾਧਾਰ ਰਹਿ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦਾ ਨਾਥ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕ ਬਣੀਂ।

Verse 18

क्षुद्रकर्मा हि कैकेयी द्वेष्यमन्याय्यमाचरेत् ।परिदद्याहि धर्मज्ञे भरते मम मातरम् ॥१८॥

ਖੁਦਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਕੈਕਈ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਘਿਨੌਣੇ ਤੇ ਅਨਿਆਈ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਮਜਾਣ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਸੌਂਪ ਦੇ।

Verse 19

नूनं जात्यन्तरे कस्मिन् स्त्रियः पुत्रैर्वियोजिताः ।जनन्या मम सौमित्रे तस्मादेतदुपस्थितम् ॥१९॥

ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਲਖ਼ਮਣ! ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ ਹੈ।

Verse 20

मया हि चिरपुष्टेन दुखसंवर्धितेन च ।विप्रयुज्यत कौशल्या फलकाले धिगस्तु माम् ॥२०॥

ਜਿਸ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚਿਰਕਾਲ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਇਆ, ਉਹ ਫਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਰਹੀ ਹੈ—ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਮੈਨੂੰ!

Verse 21

मा स्म सीमन्तिनी काचिज्जनयेत्पुत्रमीदृशम् ।सौमित्रे योऽहमम्बाया दद्मि शोकमनन्तकम् ॥२१॥

ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਲਖ਼ਮਣ! ਮੈਂ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ ਜੋ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਸ਼ੋਕ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਹਾਗਣ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਕਦੇ ਨਾ ਜਣੇ।

Verse 22

मन्ये प्रीतिविशिष्टा सा मत्तो लक्ष्मण शारिका ।यस्यास्तच्छ्रूयते वाक्यं शुक पादमरेर्दश ॥२२॥

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਰਿਕਾ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ— ‘ਹੇ ਸ਼ੁਕ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਡੱਸ!’

Verse 23

शोचन्त्या अल्पभाग्याया न किञ्चिदुपकुर्वता ।पुत्रेण किमपुत्राया मया कार्यमरिन्दम ॥२३॥

ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਅਲਪਭਾਗੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ—ਜਦ ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਪਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ—ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣੀ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 24

अल्पभाग्या हि मे माता कौशल्या रहिता मया ।शेते परमदुःखार्ता पतिता शोकसागरे ॥२४॥

ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਰਹਿ ਗਈ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਲਪਭਾਗੀ ਹੈ; ਪਰਮ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਗ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਈ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 25

एको ह्यहमयोध्यां च पृथिवीं चापि लक्ष्मण ।तरेयमिषुभिः क्रुद्धो ननु वीर्यमकारणम् ॥२५॥

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਬਿਨਾ ਨਿਆਂਯੋਗ ਕਾਰਨ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਿਖਾਉਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।

Verse 26

अधर्मभयभीतश्च परलोकस्य चानघ ।तेन लक्ष्मण नाद्याह मात्मानमभिषेचये ॥२६॥

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ—ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ (ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ) ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 27

एतदन्यश्च करुणं विलप्य विजने वने ।अश्रुपूर्णमुखो रामो निशि तूष्णीमुपाविशत् ॥२७॥

ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਰੁਣ ਵਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੁਖ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 28

विलप्योपरतं रामं गतार्चिषमिवानलम् ।समुद्रमिव निर्वेगमाश्वासयत लक्ष्मणः ॥२८॥

ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਠਹਿਰ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਲੌ ਮੁੱਕੀ ਅੱਗ, ਜਿਵੇਂ ਠਹਿਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ—ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

ध्रुवमद्य पुरी राजन्नयोध्यायुधिनां वर ।निष्प्रभा त्वयि निष्क्रान्ते गतचन्द्रेव शर्वरी ॥२९॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਨਿਰਪ੍ਰਭ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

Verse 30

नैतदौपयिकं राम यदिदं परितप्यते ।विषादयसि सीतां च मां चैव पुरुषर्षभ ॥३०॥

ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਤਾਪ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਰਸ਼ਭ, ਇਸ ਵਿਲਾਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 31

न च सीता त्वया हीना न चाहमपि राघव ।मुहूर्तमपि जीवावो जलान्मत्स्याविनोद्धृतौ ॥३१॥

ਹੇ ਰਾਘਵ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਨ ਸੀਤਾ ਜੀ, ਨ ਮੈਂ—ਜਲ ਤੋਂ ਕੱਢੀ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ—ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

Verse 32

नहि तातं न शत्रुघ्नं न सुमित्रां परन्तप ।द्रष्टुमिच्छेयमद्याहं स्वर्गं चापि त्वया विना ॥३२॥

ਹੇ ਪਰੰਤਪ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਾ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ, ਨਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ, ਨਾ ਸੁਮਿਤਰਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਸੁਰਗ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 33

ततस्तत्र सुखासीनौ नातिदूरे निरीक्ष्य ताम् ।न्यग्रोधे सुकृतां शय्यां भेजाते धर्मवत्सलौ ॥३३॥

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਧਰਮ-ਵਤਸਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਬੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਸ਼ੈਯਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸੇ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ।

Verse 34

स लक्ष्मणस्योत्तमपुष्कलं वचो निशम्य चैवं वनवासमादरात् ।समाः समस्ता विदधे परन्तपः प्रपद्य धर्मं सुचिराय राघवः ॥३४॥

ਪਰੰਤਪ ਰਾਘਵ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ) ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ; ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਦੂਰਗਾਮੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੂਰੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਰਣ੍ਯ-ਵਾਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 35

ततस्तु तस्मिन् विजने वने तदा महाबलौ राघववंशवर्धनौ ।न तौ भयं सम्भ्रममभ्युपेयतु र्यथैव सिंहौ गिरिसानुगोचरौ ॥३५॥

ਫਿਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਬਲੀ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਰਧਕ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਡਰ ਜਾਂ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਏ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਦੋ ਸਿੰਘ।