Adhyaya 43

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे नन्दिकेश्वरोत्पत्तिर् नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः नन्दिकेश्वर उवाच मया सह पिता हृष्टः प्रणम्य च महेश्वरम् उटजं स्वं जगामाशु निधिं लब्ध्वेव निर्धनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ “ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਉਤਪੱਤੀ” ਨਾਮਕ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ— “ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਕੁਟੀਆ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਲੁਕਿਆ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੱਭ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 2

यदागतो ऽहमुटजं शिलादस्य महामुने तदा वै दैविकं रूपं त्यक्त्वा मानुष्यम् आस्थितः

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੇ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 3

नष्टा चैव स्मृतिर्दिव्या येन केनापि कारणात् मानुष्यमास्थितं दृष्ट्वा पिता मे लोकपूजितः

ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿਮਰਤੀ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 4

विललापातिदुःखार्तः स्वजनैश् च समावृतः जातकर्मादिकाश्चैव चकार मम सर्ववित्

ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਵਜਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਸਰਵਜ੍ਞ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਧਰਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 5

शालङ्कायनपुत्रो वै शिलादः पुत्रवत्सलः उपदिष्टा हि तेनैव ऋक्शाखा यजुषस् तथा

ਸ਼ਾਲੰਕਾਯਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਲਾਦ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ-ਵਤਸਲ ਸੀ, ਉਸੇ ਨੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 6

सामशाखासहस्रं च साङ्गोपाङ्गं महामुने आयुर्वेदं धनुर्वेदं गान्धर्वं चाश्वलक्षणम्

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ! ਸਾਮਵੇਦ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ—ਅੰਗ-ਉਪਾਂਗ ਸਮੇਤ—ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ, ਗਾਂਧਰਵ (ਸੰਗੀਤ-ਵਿਦਿਆ) ਤੇ ਅਸ਼ਵ-ਲੱਛਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ (ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ)।

Verse 7

हस्तिनां चरितं चैव नराणां चैव लक्षणम् सम्पूर्णे सप्तमे वर्षे ततो ऽथ मुनिसत्तमौ

ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ (ਵਰਨਿਤ ਹੋਏ)। ਸੱਤਵਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁਨਿ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 8

मित्रावरुणनामानौ तपोयोगबलान्वितौ तस्याश्रमं गतौ दिव्यौ द्रष्टुं मां चाज्ञया विभोः

ਤਦੋਂ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ, ਤਪ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਗਏ; ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ (ਪਤੀ) ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਏ।

Verse 9

ऊचतुश् च महात्मानौ मां निरीक्ष्य मुहुर्मुहुः तात नन्द्ययमल्पायुः सर्वशास्त्रार्थपारगः

ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲੇ—“ਤਾਤ! ਇਹ ਨੰਦੀ ਹੈ। ਆਯੁ ਘੱਟ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹੈ।”

Verse 10

न दृष्टमेवमाश्चर्यम् आयुर्वर्षादतः परम् इत्युक्तवति विप्रेन्द्रः शिलादः पुत्रवत्सलः

“ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਅਚੰਭਾ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ—ਕਿ ਆਯੁ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਹੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ!” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁੱਤਰ-ਵਤਸਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਲਾਦ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 11

समालिङ्ग्य च दुःखार्तो रुरोदातीव विस्वरम् हा पुत्र पुत्र पुत्रेति पपात च समन्ततः

ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਟੁੱਟੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਰੋਇਆ—“ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਪੁੱਤਰ! ਪੁੱਤਰ!” ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 12

अहो बलं दैवविधेर् विधातुश्चेति दुःखितः तस्य चार्तस्वरं श्रुत्वा तदाश्रमनिवासिनः

ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ—“ਅਹੋ! ਵਿਧਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦੈਵ-ਵਿਧਾਨ ਕਿੰਨਾ ਬਲਵਾਨ ਹੈ!” ਉਸ ਦੀ ਆਰਤ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 13

निपेतुर्विह्वलात्यर्थं रक्षाश्चक्रुश् च मङ्गलम् तुष्टुवुश् च महादेवं त्रियंबकमुमापतिम्

ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਆਚਰਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਮਹਾਦੇਵ, ਉਮਾ-ਪਤੀ—ਪਾਸ਼-ਬੱਧ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮੋਚਕ ਪਤੀ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 14

हुत्वा त्रियंबकेनैव मधुनैव च संप्लुताम् दूर्वामयुतसंख्यातां सर्वद्रव्यसमन्विताम्

ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਦੂਬ—ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਸਾਰੇ ਪੂਜਾ-ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 15

पिता विगतसंज्ञश् च तथा चैव पितामहः विचेष्टश् च ललापासौ मृतवन्निपपात च

ਪਿਤਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਵੀ। ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਮੂੰਹੋਂ ਲਾਰ ਵਹੀ, ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 16

मृत्योर् भीतो ऽहम् अचिराच् छिरसा चाभिवन्द्य तम् मृतवत्पतितं साक्षात् पितरं च पितामहम्

ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ।

Verse 17

प्रदक्षिणीकृत्य च तं रुद्रजाप्यरतो ऽभवम् हृत्पुण्डरीके सुषिरे ध्यात्वा देवं त्रियंबकम्

ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੀ ਸੁਖਮ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 18

त्र्यक्षं दशभुजं शान्तं पञ्चवक्त्रं सदाशिवम् सरितश्चान्तरे पुण्ये स्थितं मां परमेश्वरः

ਮੈਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ—ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਦਸਭੁਜ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪੰਜਵਕਤ੍ਰ—ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪਤੀ।

Verse 19

तुष्टो ऽब्रवीन्महादेवः सोमः सोमार्धभूषणः वत्स नन्दिन्महाबाहो मृत्योर्भीतिः कुतस्तव

ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਸੋਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਅੱਧ ਚੰਦ ਹੈ—ਬੋਲੇ: “ਵਤਸ ਨੰਦਿਨ, ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਕਿੱਥੋਂ?”

Verse 20

मयैव प्रेषितौ विप्रौ मत्समस्त्वं न संशयः वत्सैनत्तव देहं च लौकिकं परमार्थतः

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਂ ਹੀ ਭੇਜੇ ਸਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵਤਸ, ਸਮਝ: ਤੇਰਾ ਇਹ ਦੇਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਿਕ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕ ਹੈ।

Verse 21

नास्त्येव दैविकं दृष्टं शिलादेन पुरा तव देवैश् च मुनिभिः सिद्धैर् गन्धर्वैर्दानवोत्तमैः

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ—ਨਾ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ, ਨਾ ਤੂੰ; ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਨਾ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ, ਨਾ ਸਿੱਧਾਂ-ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ, ਨਾ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ।

Verse 22

पूजितं यत्पुरा वत्स दैविकं नन्दिकेश्वर संसारस्य स्वभावो ऽयं सुखं दुःखं पुनः पुनः

ਵਤਸ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਇਹੀ ਹੈ—ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

नृणां योनिपरित्यागः सर्वथैव विवेकिनः एवमुक्त्वा तु मां साक्षात् सर्वदेवमहेश्वरः

ਵਿਵੇਕੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਯੋਨੀ‑ਬੰਧਨ (ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੇਹ ਧਾਰਣ) ਦਾ ਸਰਬਥਾ ਤਿਆਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 24

कराभ्यां सुशुभाभ्यां च उभाभ्यां परमेश्वरः पस्पर्श भगवान् रुद्रः परमार्तिहरो हरः

ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ, ਬੰਧਨਹਰ ਹਰ—ਨੇ ਸਪਰਸ਼ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਜੀਵ ਦੀ ਪਰਮ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 25

उवाच च महादेवस् तुष्टात्मा वृषभध्वजः निरीक्ष्य गणपांश्चैव देवीं हिमवतः सुताम्

ਤਦ ਅੰਦਰੋਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਿਮਵਤ‑ਸੁਤਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 26

समालोक्य च तुष्टात्मा महादेवः सुरेश्वरः अजरो जरया त्यक्तो नित्यं दुःखविवर्जितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਅੰਦਰੋਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਅਜਰ ਹੈ, ਜਰਾ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 27

अक्षयश्चाव्ययश्चैव सपिता ससुहृज्जनः ममेष्टो गणपश्चैव मद्वीर्यो मत्पराक्रमः

ਉਹ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸੁਹਿਰਦ ਹੈ। ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਹੈ।

Verse 28

इष्टो मम सदा चैव मम पार्श्वगतः सदा मद्बलश्चैव भविता महायोगबलान्वितः

ਉਹ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪਾਸੇ ਰਹੇਗਾ। ਮਹਾਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੀ ਬਲ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 29

एवमुक्त्वा च मां देवो भगवान् सगणस्तदा कुशेशयमयीं मालां समुन्मुच्यात्मनस्तदा

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਕਮਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉਤਾਰ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਚਿੰਨ ਵਜੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 30

आबबन्ध महातेजा मम देवो वृषध्वजः तयाहं मालया जातः शुभया कण्ठसक्तया

ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਮੇਰੇ ਦੇਵ ਨੇ ਉਹ ਮਾਲਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਮਾਲਾ ਦੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹੀ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 31

त्र्यक्षो दशभुजश्चैव द्वितीय इव शङ्करः तत एव समादाय हस्तेन परमेश्वरः

ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦਸਭੁਜ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਸ਼ੰਕਰ ਸੀ। ਤਦ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸੇ ਪਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 32

उवाच ब्रूहि किं ते ऽद्य ददामि वरमुत्तमम् ततो जटाश्रितं वारि गृहीत्वा चातिनिर्मलम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਦੱਸ, ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ।” ਫਿਰ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਵਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।

Verse 33

उक्ता नदी भवस्वेति उत्ससर्ज वृषध्वजः ततः सा दिव्यतोया च पूर्णासितजला शुभा

ਇਉਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ “ਨਦੀ ਬਣ” ਕਹਿ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਿਤਾ ਬਣ ਗਈ।

Verse 34

पद्मोत्पलवनोपेता प्रावर्तत महानदी तामाह च महादेवो नदीं परमशोभनाम्

ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲਕਮਲ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਉਹ ਮਹਾਨਦੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਤਦ ਪਾਸ਼ੁਪਤਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 35

यस्माज्जटोदकादेव प्रवृत्ता त्वं महानदी तस्माज्जटोदका पुण्या भविष्यसि सरिद्वरा

ਹੇ ਮਹਾਨਦੀ! ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਜਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਈ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ‘ਜਟੋਦਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗੀ।

Verse 36

त्वयि स्नात्वा नरः कश्चित् सर्वपापैः प्रमुच्यते ततो देव्या महादेवः शिलादतनयं प्रभुः

ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ-ਸਵਾਮੀ ਬਣੇ।

Verse 37

पुत्रस्ते ऽयमिति प्रोच्य पादयोः संन्यपातयत् सा मामाघ्राय शिरसि पाणिभ्यां परिमार्जती

“ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਹਲਾਇਆ।

Verse 38

पुत्रप्रेम्णाभ्यषिञ्चच्च स्रोतोभिस्तनयैस्त्रिभिः पयसा शङ्खगौरेण देवदेवं निरीक्ष्य सा

ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਾਵ-ਵਿਹਲ ਹੋਈ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਤਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 39

तानि स्रोतांसि त्रीण्यस्याः स्रोतस्विन्यो ऽभवंस्तदा नदीं त्रिस्रोतसं देवो भगवानवदद्भवः

ਤਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ‘ਤ੍ਰਿਸ੍ਰੋਤਸ’—ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ—ਆਖਿਆ।

Verse 40

त्रिस्रोतसं नदीं दृष्ट्वा वृषः परमहर्षितः ननाद नादात्तस्माच्च सरिदन्या ततो ऽभवत्

ਤ੍ਰਿਸ੍ਰੋਤਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ (ਧਰਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੰਦੀ) ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੱਜਿਆ; ਉਸੇ ਗੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 41

वृषध्वनिरिति ख्याता देवदेवेन सा नदी जांबूनदमयं चित्रं सर्वरत्नमयं शुभम्

ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਸੀ—ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ।

Verse 42

स्वं देवश्चाद्भुतं दिव्यं निर्मितं विश्वकर्मणा मुकुटं चाबबन्धेशो मम मूर्ध्नि वृषध्वजः

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਉਹ ਅਦਭੁਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਮੁਕੁਟ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 43

कुण्डले च शुभे दिव्ये वज्रवैडूर्यभूषिते आबबन्ध महादेवः स्वयमेव महेश्वरः

ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਵੈਡੂਰ੍ਯ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸ਼ੁਭ, ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਮਹਾਦੇਵ—ਸਵੈੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਪਹਿਨ ਲਈਆਂ।

Verse 44

मां तथाभ्यर्चितं व्योम्नि दृष्ट्वा मेघैः प्रभाकरः मेघांभसा चाभ्यषिञ्चच् छिलादनम् अथो मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਬੱਦਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਖਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ਿਲਾ-ਛਾਦਿਤ ਧਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 45

तस्याभिषिक्तस्य तदा प्रवृत्ता स्रोतसा भृशम् यस्मात् सुवर्णान्निःसृत्य नद्येषा सम्प्रवर्तते

ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਸੇਕ ਹੋਣ ਤੇ ਤਦੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਬਲ ਧਾਰਾ ਚੱਲ ਪਈ; ਉਸੇ ਅਭਿਸੇਕ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਹ ਨਦੀ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਵਹਿ ਨਿਕਲੀ—ਪਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਕੇ।

Verse 46

स्वर्णोदकेति तामाह देवदेवस्त्रियंबकः जाम्बूनदमयाद्यस्माद् द्वितीया मुकुटाच्छुभा

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਸਵਰ੍ਣੋਦਕਾ’ ਆਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਕੁਟ ਤੋਂ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਦੂਜੀ ਚਮਕਦਾਰ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 47

प्रावर्तत नदी पुण्या ऊचुर् जम्बूनदीति ताम् एतत्पञ्चनदं नाम जप्येश्वरसमीपगम्

ਫਿਰ ਇੱਕ ਪੁੰਨ ਨਦੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ; ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਜਾਮ੍ਬੂਨਦੀ’ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਤੀਰਥ ‘ਪੰਚਨਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਜਪ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 48

यः पञ्चनदमासाद्य स्नात्वा जप्येश्वरेश्वरम् पूजयेच्छिवसायुज्यं प्रयात्येव न संशयः

ਜੋ ਪੰਚਨਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਈਸ਼ਵਰੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 49

देवी अदोप्त्स् नन्दिन् अथ देवो महादेवः सर्वभूतपतिर्भवः देवीमुवाच शर्वाणीम् उमां गिरिसुतामजाम्

ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਨੰਦਿਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ—ਭਵ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ—ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸ਼ਰਵਾਣੀ, ਹੇ ਉਮਾ, ਗਿਰਿਸੁਤਾ, ਅਜਾ ਦੇਵੀ!

Verse 50

देवी नन्दीश्वरं देवम् अभिषिञ्चामि भूतपम् गणेन्द्रं व्याहरिष्यामि किं वा त्वं मन्यसे ऽव्यये

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦਾ—ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਦਾ—ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਉਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਅਵ੍ਯਯੇ, ਤੇਰਾ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ?

Verse 51

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भवानी हर्षितानना स्मयन्ती वरदं प्राह भवं भूतपतिं पतिम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਵਰਦਾਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਭਵ—ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ—ਨੂੰ ਬੋਲੀ।

Verse 52

सर्वलोकाधिपत्यं च गणेशत्वं तथैव च दातुमर्हसि देवेश शैलादिस्तनयो मम

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮੇਰੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਧਿਪਤਤਾ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਤਵ—ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 53

ततः स भगवाञ्शर्वः सर्वलोकेश्वरेश्वरः सस्मार गणपान् दिव्यान् देवदेवो वृषध्वजः

ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਰਵ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਧੀਸ਼, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਸ਼ਿਵ—ਨੇ ਅੰਤਰ-ਸਮਰਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।